Reklama

Od bomby atomowej do Pokojowej Nagrody Nobla. Niezwykłe losy Polaka

A A A
Alina Bosak

Dodano: 22-08-2018

Fot. Alina Bosak

Fot. Alina Bosak

Kiedy w Los Alamos pracował nad konstrukcją bomby atomowej był jeszcze Polakiem. Gdy pół wieku później otrzymywał Pokojową Nagrodę Nobla miał już obywatelstwo brytyjskie. Po II wojnie światowej polski Żyd nad Wisłę nie miał po co wracać. Żonę Niemcy zagazowali w Bełżcu, a Rosjanie mogli naciskać, by dzielił się swoją wiedzą o bombie. Józef Rotblat to postać, której losy są dramatycznie uwikłane w historię wojen i bezwzględną politykę. Jego tropem podążył Marek Górlikowski, autor książki „Noblista z Nowolipek”. To bardzo pouczająca lektura - o historii Polski, świata i politycznej grze.

„Wojna zmienia ludzi w bezmyślne bestie… Ludzie, którzy nienawidzą barbarzyństwa, zaczynają się zachowywać jak barbarzyńcy. Na tym polega szaleństwo wojny”, powiedział Józef Rotblat. Do takich wniosków doprowadziła go praca nad konstrukcją bomby atomowej.

Wcześniej wierzył, że bomba pomoże powstrzymać Hitlera. I że trzeba nad nią pracować bo Niemcy też to robią. Szybszy zostanie zwycięzcą. Ale kiedy wojna się kończyła i było jasne, że Niemcy nie  skonstruują bomby pierwsi, okazało się, że apetyt na broń masowej zagłady po stronie amerykańskiej nie maleje. Zaczynał się wyścig zbrojeń Stanów Zjednoczonych ze Związkiem Radzieckim, pod koniec wojny jeszcze sojuszników, ale już konkurentów do tytułu najpotężniejszego mocarstwa świata. Po latach Józef Rotblat tłumaczył, że właśnie dlatego pod koniec 1944 roku postanowił opuścić projekt Manhattan i matecznik amerykańskiej bomby atomowej w Los Alamos. Ale prawda jest też taka, że wrócił do Wielkiej Brytanii i tam kontynuował jeszcze przez jakiś czas pracę nad brytyjską „atomówką”. Ostateczne zerwanie nastąpiło po Hiroszimie i Nagasaki. Little Boy i Fat Man, jak niemal pieszczotliwie nazwano zrzucone w odstępie zaledwie kilku dni bomby, pochłonęły 200 tysięcy ofiar. Rotblata dotknął także osobisty dramat. Bezskuteczne poszukiwanie żony zakończyło się informacją, że wraz z jednym z pierwszych transportów z Lublina pojechała do obozu zagłady w Bełżcu. Nie mógł sobie wybaczyć, że zostawił ją w Polsce. Była miłością jego życia. Wszystko to sprawiło, że postanowił zająć się wykorzystaniem fizyki atomowej w medycynie i zmienił miejsce pracy.

W „Nobliście z Nowolipek” Marek Górlikowski przedziera się przez dokumenty polskie, brytyjskie, amerykańskie, dociera do bliskich Rotblata. Z tych skrawków pieczołowicie tworzy obraz naukowca, fizyka, polskiego Żyda, obywatela świata. Fascynujący, bo wielowymiarowy. Nie czarno-biały, bez gloryfikowania i osądzania, dzięki temu uczciwy.


Józef Rotblat urodził się w 1908 roku, przy ul. Miłej w Warszawie. Tej, o której Władysław Broniewski pisał: „Ulica Miła wcale nie jest miła. Ulicą Miłą nie chodź, moja miła”. Bo ulica Miła w czasie II wojny światowej znalazła się w murach warszawskiego getta. Rotblat po ukończeniu szkoły dla ubogich Żydów wpierw został elektrykiem, a potem zdał egzamin na wydział matematyczno-przyrodniczy Wolnej Wszechnicy Polskiej. Należał do najzdolniejszych studentów i szybko stał się ulubieńcem prof. Ludwika Wertensteina. Do końca będzie to jeden z najważniejszych autorytetów Rotblata. Był promotorem jego pracy doktorskiej z fizyki, obronionej na Uniwersytecie Warszawskim w 1938 roku. Dzięki Wertensteinowi Rotblat w kwietniu 1939 roku wyjechał na stypendium naukowe do Liverpoolu, unikając w ten sposób Holocaustu, w którym stracił połowę rodziny. Ponieważ zajmował się promieniotwórczością dostał propozycję pracy przy bombie atomowej. Kilkanaście lat później stał się jednym z symboli walki o pokój.

Reklama

1 marca 1954 roku na atolu Bikni Amerykanie zrzucili tzw. brudną bombę wodorową, doprowadzając do skażenia olbrzymiego obszaru (tu wtrąćmy, że w konstrukcji bomby wodorowej udział ma inny polski naukowiec, Stanisław Ulam, przedstawiciel słynnej lwowskiej szkoły matematycznej). Zasięg bomby z 1954 r. był czterokrotnie większy niż zakładali konstruktorzy. Radioaktywny opad spadł nawet na łódź japońskich rybaków „Szczęśliwy Smok”, którzy 140 km dalej zarzucili sieci na oceanie. Amerykanie poinformowali świat, że bomba była „czysta”, a Komisja Energetyki Atomowej stwierdziła, że „promieniowanie po wybuchu bomby wodorowej jest dla człowieka niewiele większe niż zwykłe rentgenowskie”. Rotblat po pierwszych zapewnieniach Amerykanów uspokaja także Brytyjczyków, kiedy zostaje zaproszony jako ekspert do telewizyjnego programu. Wkrótce jednak poznaje profesora Yashushi Nishiwaki z Japonii, opowiadającego o dziwnych objawach chorobowych u rybaków ze „Szczęśliwego Smoka”, który daje mu do badań próbkę materiału z popiołem, jaki opadł po wybuchu bomby wodorowej. Rotblat jest wstrząśnięty, kiedy odkrywa jak niebezpieczne skażenie radioaktywne nastąpiło w marcu. Brytyjski kolega odradza mu jednak upublicznianie tej informacji. Rotblat ostatecznie to robi, w 1955 roku. W brytyjskim biuletynie fizyków atomowych ujawnia prawdę o amerykańskiej próbie nuklearnej i „brudnej” bombie. Wybucha międzynarodowy skandal, a Amerykanie muszą wypłacić wielomilionowe odszkodowania.

To w tych latach Józef Rotblat poznaje Bertranda Russella, filozofa, matematyka i niepokornego pacyfistę. Tu mała dygresja - w 1961 roku, co Górlikowski przypomina, 89-letni (!) Russell został aresztowany przez brytyjską policję za udział w manifestacji przeciw broni nuklearnej. Takie to były czasy.

Wspólnie z Russelem Rotblat inicjuje ruch uczonych na rzecz rozbrojenia i pokoju Pugwash - pełna nazwa to Konferencja Pugwash w Sprawie Nauki i Problemów Światowych. Nazwa pochodzi od kanadyjskiej miejscowości Pugwash, gdzie amerykańscy i rosyjscy naukowcy utworzyli tę organizację. To właśnie za działania Pugwash na rzecz powstrzymania wyścigu zbrojeń Józef Rotblat otrzyma w 1995 roku Pokojową Nagrodę Nobla. Nobel sprawił, że posypały się inne wyróżnienia. W 1998 roku otrzymał tytuł szlachecki. Ale też i „The Daily Telegraph” nazwał go „żałosnym naiwniakiem”. Nie brakuje bowiem osób, które uważają, że ruch Pugwash był działaniem na rzecz mocarstw, które oficjalnie działania pokojowe popierały, a po cichu i tak się zbroiły. Autor „Noblisty z Nowolipek” pokazuje różne strony działania ruchu, także i niechlubne zachowanie w roku 1982 - mimo stanu wojennego w Polsce i apelu Aleksandra Sołżenicyna, 32. Konferencja ruchu Pugwash odbyła się w Warszawie. Dlaczego organizatorzy z tego nie zrezygnowali? 

Warto przeczytać książkę Marka Górlikowskiego, by spróbować sobie odpowiedzieć na to i inne pytania. Wiele z nich pozostanie otwartych. Ale najważniejsze, że z historii pracy nad bronią masowej zagłady, losu polskich Żydów i meandrów, którymi krążył ruch Pugwash wiele można się dowiedzieć o człowieku, nauce i polityce, i jakoś spróbować zrozumieć mechanizmy, które rządzą światem.   

Józef Rotblat zmarł 31 sierpnia 2005 roku. Uniwersytet Warszawski dopiero w 2016 roku umieścił na ścianie uczelni pamiątkową tablicę z jego nazwiskiem, na której można m.in. przeczytać, że Rotblat to „pierwszy naukowiec w historii, który zrezygnował z prac nad bronią atomową ze względów moralnych”.

Marek Górlikowski, Noblista z Nowolipek. Józefa Rotblata wojna o pokój, Wydawnictwo Znak, Kraków 2018

KOMENTARZE

Boniecki i Hall o swoich książkach

- Czuję się tak, jakby nas zaproszono na koncert na dwóch dzwonach: na dzwonie...

"Pola" Magdy Louis

Dwa lata temu zaskoczyła, w tym roku potwierdziła, że ma talent. Gdy kilka tygodni temu Magdalena Zimny-Louis w...

"Sny" Janusz Koryl

Wieczory są coraz dłuższe. Pomarańczowe słońce coraz wcześniej zachodzi za horyzont? Jedyną słuszną alternatywą dla późnojesiennych spacerów jest lektura, idąca w parze z kubkiem gorącej herbaty. Chwila zastanowienia i pytanie: "Jaką lekturę wybrać?"...

Leszek Balcerowicz w Rzeszowie

Prof. Leszek Balcerowicz w czwartek, 21 lutego 2013 r., o godz. 10, w auli Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie przy ul. Sucharskiego, wygłosi wykład otwarty "Odkrywając wolność".

zobacz więcej
Reklama

Po Podkarpaciu błądzi jesień...

Mamy najpiękniejszy czas w Beskidach i Bieszczadach, czas jesieni. W kadrze od lat...

"Umrzeć ze śmiechu" na 5. urodziny Teatru Bo Tak

Inteligentnie bawić dobrą sztuką współczesną...

Łukasiewicz jako nafciarz romantyk. Premiera filmu w maju 2019 r.

Na maj 2019 r. zaplanowana jest premiera fabularyzowanego filmu dokumentalnego o Ignacym Łukasiewiczu. Jest to piąty film Bogdana Miszczaka z cyklu Historyczny Pejzaż...

"Dzieci Ireny Sendlerowej", film z rzeszowskim akcentem, za darmo w kinie Zorza

W ramach filmowych wtorków z IPN, w kinie Zorza będzie można za darmo zobaczyć film "Dzieci Ireny Sendlerowej" w reżyserii Johna Kenta Harrisona...

Trans na bulwarach - "Kwiat paproci" zaczarował, a Trans/Misje jadą do Koszyc

Robimy dzisiaj imprezkę. Kawior, ostrygi, litry najdroższego szampana i bawimy się do białego rana! – woła Jacuś, rozpaczliwie próbując...

Reklama

Dukielski Żyd jako 16-latek służył w Wojsku Polskim II Rzeczpospolitej

Maksymilian Rosenbluth, dukielski Żyd miał 16 lat, gdy w 1924 roku wstąpił do polskiej armii. Skłamał, podając że ma 18 lat, ponieważ księgi narodzin...

Kryśka, ja o sobie piszę, by przysłonić gigantyczne ego i ludzie chcieli czytać!

Sam ze sobą dialog o Polsce prowadzi od zawsze. Na stepach Mongolii, bezdrożach Rumunii, nawet wędrując z Wołowca, gdzie mieszka...

Koncert z przebojami Kasi Sobczyk. Evergreeny bigbitu w Rzeszowie

W niedzielę, 12 sierpnia, o godz. 19 na Rynku w Rzeszowie, rozpocznie się koncert wypełniony hitami bigbitu. Publiczność usłyszy przeboje Kasi Sobczyk i evegreeny...

Gary Cooper jako szeryf Will Kane na muralu w Rzeszowie

Dobrze już widać, co będzie przedstawiał mural upamiętniający twórczość Freda Zinnemanna, światowej sławy reżysera, laureata czterech Oscarów, który urodził się w Rzeszowie. To...

Rozsypaniec w Bieszczadach: koncerty i nietuzinkowe kobiety

Rocznice, urodziny, koncerty, a na start spotkanie z nietuzinkowymi kobietami związanymi z Podkarpaciem. 9 sierpnia rozpoczynają się 9. Bieszczadzkie Spotkania ze Sztuką "Rozsypaniec"...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr. 59

VIP Biznes&Styl Nr. 59
w numerze m.in.:

VIP Biznes&Styl Nr. 59 • Sprężyny gazowe z FA Krosno • Ratowanie cerkwi w Baligrodzie • Lasowiak, co leczy serca i rozwija nowe technologie • Japońskie roboty i ręczna robota w Hucie Szkła w Jaśle • 100 lat niepodległej Polski
http://www.swiatpogody.pl
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.