Reklama

Podkarpackie. Kraina drewnianych świątyń

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 01-09-2015

Cerkiew w Radrużu. Fot. Muzeum Kresów w Lubaczowie

Cerkiew w Radrużu. Fot. Muzeum Kresów w Lubaczowie

Podkarpacie wraz w przyległymi województwami: małopolskim i lubelskim należą do unikalnych w Europie regionów, gdzie licznie zachowały się drewniane kościoły i cerkwie od XV do XX stulecia. W naszym województwie jest 149 dawnych i obecnych cerkwi, 96 kościołów, 57 dzwonnic i jeden zbór ewangelicki wzniesionych przed ok. 1950 r.
 
Tradycja architektury drewnianej istnieje u nas nieprzerwanie przez sześć stuleci i trwa do dziś. Nie wiemy, czy sąsiednie województwa są bogatsze czy biedniejsze od naszego. Tamtejsi urzędnicy konserwatorscy nie zdążyli dotąd policzyć obiektów drewnianych na swoim terenie. Łatwiej o porównanie z Norwegią, gdzie zachowało się 28 „kościołów Wikingów” z XI-XIII stuleci: o konstrukcji klepkowej - identycznej jak w łodziach przez nich budowanych. (W Polsce istnieje tylko jeden kościół z tego okresu. W XIX w. został on przeniesiony ze Skandynawii do Karpacza.) Rodzime najstarsze drewniane świątynie pochodzą z XIV-XV stulecia. Na Podkarpaciu zachowało się ich ok. 10. Z listy blisko 256 świątyń, sześć zostało niedawno wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Są to gotyckie kościoły w Bliznem i Haczowie oraz cerkwie w Radrużu, Chotyńcu, Smolniku i Turzańsku. 
 
Reklama
Obecnie Stowarzyszenie „Pro Carpathia” wydało „Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego”. Zawiera on charakterystykę 256 obiektów zilustrowany 1200 zdjęciami. „Suplement” dodaje do nich listę niezachowanych świątyń z 467 miejscowości i 535 przedstawiających je fotografii archiwalnych. Pierwsza fala niszczenia drewnianych zabytków miała miejsce na przełomie XIX/XX w. Jej przyczyna była prozaiczna: bogacenie się Galicji. Zniszczenia z tego okresu okazały się większe niż te, których dokonała I wojna światowa. Druga fala przypada na okres po Akcji „Wisła” - lata 1948 -1960, kiedy to władza ludowa zezwalała na powolne niszczenie opuszczonych cerkwi, nie wyrażając jednocześnie zgody na zagospodarowanie ich przez kościół katolicki. Monumentalna publikacja powstała przy współpracy z Wojewódzkim Podkarpackim Konserwatorem Zabytków w Przemyślu, który udostępnił swoje olbrzymie archiwa. Znajdziemy w leksykonie nie tylko świetne przykłady budownictwa średniowiecznego i barokowego, lecz także późniejsze unikalne wnętrza cerkiewne np. z jedynym tego rodzaju płaskorzeźbionym ikonostasem w Górzance w Bieszczadach, kaplicę w stylu art deco we wsi Krowica Sama (gm. Lubaczów) czy dawny zbór protestancki w Sarnowie k. Mielca. 
 
Wiele uczynić trzeba, aby rozpropagować zabytki Podkarpacia tak, jak to wcześniej zrobiła Małopolska. 10 lat temu wytyczony został u nas Szlak Architektury Drewnianej. Coraz większa liczba świątyń staje się dostępna dla turystów. Coraz więcej opuszczonych cerkwi znajduje gospodarza. Czołowe miejsce zajmuje tu Muzeum Kresów w Lubaczowie, którego filią jest cerkiew w Radrużu. Obecnie Muzeum Kresów kończy remont kolejnej cerkwi w Bruśnie Nowym i przygotowuje się do budowy skansenu o unikalnych założeniach. Stowarzyszenie Pro Carpathia realizuje obecnie projekt „Sacrum i profanum w drewnie”, którego jednym z celów jest zorganizowanie warsztatów konserwatorskich w Lubaczowie z udziałem norweskich fachowców z tej dziedziny. 
 
K. Zieliński, Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego, Stowarzyszenie Pro Carpathia, Rzeszów 2015.

KOMENTARZE

Podkarpackie kurorty

Nasz region znany jest z czterech uzdrowisk: Iwonicza, Rymanowa, Horyńca i Polańczyka. Moglibyśmy mieć ich...

Podkarpackie na wakacje

Przyjezdni, ale i miejscowi mogą zobaczyć dziś w naszym regionie dużo więcej niż wczoraj. I nie chodzi...

Podkarpackie RPO w Brukseli

W czwartek do Komisji Europejskiej w Brukseli trafi gotowy Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego na lata 2014 ? 2020, w ramach którego do naszego regionu w ciągu najbliższych lat ma spłynąć ponad 2 mld 200 mln euro.

Podkarpackie podróże za smakiem

Niewielka, poręczna i pełna regionalnych smakowitości. "Podkarpackie smaki. Przewodnik kulinarno-turystyczny po regionie" to propozycja dla smakoszy, ale nie tylko. To doskonały przewodnik dla tych, którzy chcą poznać region, jego...

zobacz więcej
Reklama

Po Podkarpaciu błądzi jesień...

Mamy najpiękniejszy czas w Beskidach i Bieszczadach, czas jesieni. W kadrze od lat...

W Matki Boskiej Zielnej oddajemy hołd naturze

15 sierpnia - święto Matki Boskiej Zielnej, jedno z najpiękniejszych świąt, kiedy oddajemy hołd naturze, która nas żywi, leczy, zachwyca. Wiązanki z ziół i kłosów zbóż przyozdobione kwiatami i dojrzewającymi...

W Rzeszowie powstała wystawa w hołdzie Magdalenie Abakanowicz

"Genius Saeculi – Duch naszego czasu… W hołdzie Magdalenie Abakanowicz" to tytuł ogólnopolskiego konkursu plastycznego, którym w Rzeszowie uhonorowano twórczość wybitnej...

Czytanie kręci, czytam na okrągło! Targi Książki w Rzeszowie

Katarzynę Bondę, Annę Dziewit - Meller, Artura Górskiego, Tomasza Sekielskiego, Krzysztofa Vargę, Katarzynę Puzyńską oraz wielu innych autorów ulubionych książek...

Reklama

Epokowe wydarzenie w polskiej archeologii. W Chotyńcu znaleziono niezwykłą grecką amforę

Ceramiczną, niemal kompletną, malowaną amforę grecką z drugiej połowy VII w. lub początku VI w. p.n.e., odkrył...

Malarz życia, czyli 40 lat pracy twórczej Leszka Kuchniaka w rzeszowskim BWA

Leszek Kuchniak, w którego twórczości sacrum przenika się z profanum, mówi o sobie "malarz życia". Zafascynowany Galicją, Rzeszowem, tradycją...

O Bieszczadach w Bieszczadach za darmo

Od 22 do 31 sierpnia do siedmiu bieszczadzkich miejscowości: Polańczyka, Myczkowiec, Ustrzyk Dolnych, Bystrego, Rzepedzi, Zagórza i Uherzec Mineralnych, zawita Teatr im. Wandy Siemaszkowej ze spektaklem "Wyżej niż połonina...

Święto Leszka Kuchniaka w BWA i jego dwa światy: smutny i wesoły

Przydałyby się trzy takie galerie jak Biuro Wystaw Artystycznych w Rzeszowie, żeby pomieścić dzieła, które stworzył Leszek Kuchniak w ostatnim 40-leciu...

Luksusowe torebki i kobiece ubiory w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie

"Moda na styl. Stroje i akcesoria damskiej mody - XIX-XX w." to tytuł niezwykle atrakcyjnej wystawy, czynnej do pierwszego października w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Wrzesień-Październik

VIP Wrzesień-Październik
w numerze m.in.:

• Ryszard Jania - w motoryzacji ważny jest sojusz! • Prezydent Rzeszowa Tadeusz Ferenc • Cerkamed jeszcze pokaże • Dzisiejsza Rosja • Ocaleni Żydzi z Podkarpacia
http://www.swiatpogody.pl
Reklama

NASI PARTNERZY