Reklama

Europa w Dukli. Co się stało z polskim ziemiaństwem...

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 06-12-2016

Aleksandra Tarnowska Fot. Tadeusz Poźniak

Aleksandra Tarnowska Fot. Tadeusz Poźniak

„Europa w rodzinie” to tytuł ekspozycji czynnej w Muzeum Historycznym – Pałacu w Dukli, dawnej rezydencji Mniszchów i Męcińskich. W roku 2012 odzyskali ją Tarnowscy. Wystawa pokazuje tragiczne dzieje polskiego ziemiaństwa w XX wieku.

 W roku 1939  było na terenach ówczesnej Rzeczpospolitej 19 tysięcy folwarków (powyżej 50 ha) o łącznej powierzchni 11,5 mln ha. Przeciętny majątek  liczył 600 hektarów. Np. wokół Rzeszowa i Strzyżowa było tych majątków po 44, wokół Krosna - 43, Łańcuta – 28, Przemyśla – 82, Sanoka – 81, Leska – 127. W przedwojennej Polsce w latach 1918 – 38 rozparcelowano za odszkodowaniem i sprzedano chłopom 2,5 mln ha, co jednak nie zaspokoiło ówczesnego „głodu ziemi”. Po zamachu majowym więzi z ziemiaństwem stały się jednym z filarów państwowości II RP. Podkreślały ten fakt oficjalne wizyty marszałka Józefa Piłsudskiego w Dzikowie Tarnowskich oraz w Nieświeżu Radziwiłłów.

Fot. Tadeusz Poźniak

Reklama

W majątkach ziemiańskich przed 1939 r. znajdowało się dwadzieścia tysięcy dworów i pałaców, z tego cztery tysiące na Kresach. Te ostatnie zostały zlikwidowane lub istnieją w stanie daleko posuniętej ruiny. Na obecnych terenach kraju pozostały trzy  tysiące pałaców i dworów; z tego  zaledwie 150 (1 procent stanu sprzed 1939 r.) nadaje się do zamieszkania lub urządzenia ekspozycji muzealnej. Te suche cyfry oddają rozmiary zjawiska: zlikwidowana została cała warstwa ziemiańska, przekreślono jej wkład w kulturę narodową. Wbrew  postanowieniom dekretu o reformie rolnej z 1944 r. ziemianom odebrane  zostały dzieła sztuki, które stanowiły wyposażenie i wystrój ich siedzib. Dziś ich resztki można oglądać w muzeach. Na metryczkach nie figurują jednak nazwiska dawnych właścicieli.  Np. licząca kilkaset eksponatów kolekcja Tarnowskich z zamku w Dzikowie  dziś pokazywana jest we wnętrzach Muzeum – Zamku w Łańcucie jako...zbiory Potockich. Protesty dawnych właścicieli Dzikowa nie odniosły skutku.

Fot. Tadeusz Poźniak

Stało się tak, jak zapowiadał dekret z 1944: „Zniknie z życia polskiego klasa ludzi, która od wieków już była nieszczęściem Polski. Znikną książęta, hrabiowie, magnaci, którzy doprowadzili do zguby szlachecką Rzeczpospolitą (…) Zniknie jeden z głównych ośrodków faszyzmu i reakcji...” Ziemianie rozproszyli się po Polsce, Europie i świecie. Mieszkają dziś niemal na wszystkich kontynentach. Najbardziej wstrząsającym fragmentem ekspozycji są zdjęcia z ostatnich lat, przedstawiające ruiny dawnych posiadłości. Niedługo znikną one z powierzchni ziemi. Ekran rzutnika wmontowany jest w stół, którego nogi wspierają się na tomach „Dzieł zebranych” Lenina, Stalina i Bieruta.

Niepamięć pokryła również akcję o zmieniającej się nazwie: „Uprawa”, „Tarcza”, „Opieka” polegającą na tajnym finansowaniu AK - największej podziemnej armii Europy. Na ten cel ziemianie zebrali ok. 50 mln przedwojennych złotych. Niemal każda z ziemiańskich siedzib udzielała pomocy partyzantom. Na przykładzie kilkunastu rodzin pokazana została ich rola w walce o niepodległość. W ostatnich latach symboliczną stała się postać rotmistrza Witolda Pileckiego, który przeżył jako dobrowolny więzień Oświęcimia, lecz został po wojnie zgładzony w katowni UB.

Fot. Tadeusz Poźniak

Ekspozycja zorganizowana została przez Polskie Towarzystwo Ziemiańskie wraz z Instytutem Pamięci Narodowej w Poznaniu i Warszawie. Eksponowana m.in. na Zamku Królewskim w Warszawie oraz w siedzibie Senatu RP znalazła się w Dukli z inicjatywy Aleksandry i Jana Spytka hr. Tarnowskich oraz dyrektora Muzeum Waldemara Półchłopka. W roku 2017 wystawa pokazana zostanie w Polskim Ośrodku Społeczno-Kulturalnym w Londynie.

KOMENTARZE

Niezwykłe podziemia już wkrótce do oglądania w Jarosławiu

Niedługo oddane zostanie do użytku Podziemne Przejście Turystyczne. Zobaczymy w nim jak wyglądały słynne jarosławskie jarmarki, życie codzienne i mieszczańska kuchnia...

Co warto odwiedzić w wakacje. Muzeum Ulmów po 4 miesiącach

W niedzielę minęły 4 miesiące od dnia otwarcia Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej k. Łańcuta. W tym czasie placówkę...

zobacz więcej
Reklama

Sławny reżyser Fred Zinnemann po ponad 100 latach wraca do Rzeszowa

"W samo południe" i "Stąd do wieczności" to jego najbardziej znane filmy, ale Fred Zinnemann, światowej sławy reżyser, ma w swym dorobku znacznie więcej znakomitych...

Prawda i piękno w kobiecie - Karol Bąk i jego malarstwo w Rzeszowie

"Malarz - Prawdy, Piękna i Dobra w Kobiecości. Malarz odwiecznej tęsknoty mężczyzn.(…) do delikatnej wrażliwości, łagodności i przede wszystkim melancholii...

Dukielski Żyd jako 16-latek służył w Wojsku Polskim II Rzeczpospolitej

Maksymilian Rosenbluth, dukielski Żyd miał 16 lat, gdy w 1924 roku wstąpił do polskiej armii. Skłamał, podając że ma 18 lat, ponieważ księgi narodzin...

Reklama

Koncert z przebojami Kasi Sobczyk. Evergreeny bigbitu w Rzeszowie

W niedzielę, 12 sierpnia, o godz. 19 na Rynku w Rzeszowie, rozpocznie się koncert wypełniony hitami bigbitu. Publiczność usłyszy przeboje Kasi Sobczyk i evegreeny...

Gary Cooper jako szeryf Will Kane na muralu w Rzeszowie

Dobrze już widać, co będzie przedstawiał mural upamiętniający twórczość Freda Zinnemanna, światowej sławy reżysera, laureata czterech Oscarów, który urodził się w Rzeszowie. To...

Oratorium "Kres Kresów" bezpłatnie w Filharmonii Podkarpackiej

29 lipca w Filharmonii Podkarpackiej im. Artura Malawskiego w Rzeszowie odbędzie się Oratorium Wołyńskie "Kres Kresów" wraz z koncertem muzyki filmowej. Podczas oratorium...

Festiwal Trans/Misje - wielkie święto kultur pogranicza w Rzeszowie

Widowisko teatralno-muzyczne na Wisłoku, klasyczne oratorium, barokowa opera, komedie i dramaty, piosenki Piaf, wystawy, performance, muzyczne wieczory, warsztaty...

Rozsypaniec w Bieszczadach: koncerty i nietuzinkowe kobiety

Rocznice, urodziny, koncerty, a na start spotkanie z nietuzinkowymi kobietami związanymi z Podkarpaciem. 9 sierpnia rozpoczynają się 9. Bieszczadzkie Spotkania ze Sztuką "Rozsypaniec"...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr. 58

VIP Biznes&Styl Nr. 58
w numerze m.in.:

• JIVR Bike z Mielca • Nauka uprawiana w symbiozie z biznesem • Lekarz, który zaraził się wirusem podróży • Twarze Podkarpacia. 10 lat VIP Biznes&Styl • Plakaty Wiesława Grzegorczyka • Kongres TSLA Expo 2018 Autosan wstaje z kolan • 50 lat zapory i elektrowni
http://www.swiatpogody.pl
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.