Reklama

Wielkanocne wojsko od Wielkiego Piątku do Wielkanocnej Niedzieli

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 13-04-2017

fot. T. Poźniak

fot. T. Poźniak

„Turki”, „wojsko kościuszkowskie” lub wielkanocne, „Kilińszczacy”, „Krakusy”, „Grobowcy”, Gwardia Narodowa – to niektóre nazwy formacji pełniących straż w kościołach przy grobie Chrystusa od Wielkiego Piątku do ranka Niedzieli Wielkanocnej. Ten zwyczaj - niegdyś popularny w całej Polsce – przetrwał tylko na Podkarpaciu.
    
Ochotnicy ubierają się w mundury strażackie lub wojskowe dawnego kroju oraz czapki przybrane sztucznymi kwiatami, kogucimi lub pawimi piórami. Rzadziej wdziewają na siebie strój turecki: czerwone szarawary, błękitne, bogato szamerowane kurtki i okrągłe czapeczki. Każdy rodzaj uniformu jest bogato zdobiony pękami różnobarwnych wstążek, akselbantami, kolorowymi epoletami obszytymi złotymi frędzlami. Zdarzają się również stroje współczesne: czarne garnitury, a na głowach kaski motocyklowe. Obecnie te ostatnie wypierają – zapewne pod wpływem seriali telewizyjnych – stroje rzymskich legionistów.
   
Broń stanowią karabiny i szable. W niektórych oddziałach są to oryginalne szable austriackie, niemieckie (pamiątki z czasów I wojny światowej) lub polskie – kawaleryjskie z okresu międzywojennego. Niewielu wie, że nasza wieś szczyciła się doskonałymi szermierzami. Józef  Różyczki z Wólki Grodziskiej – wachmistrz kawalerii, absolwent szkoły oficerskiej w Grudziądzu w roku 1932 został mistrzem szabli. Lekcje pobierali u niego: Alfred hrabia Potocki – ordynat łańcucki, a po wojnie Jerzy Pawłowski – późniejszy mistrz świata w szermierce.
   
W roku 1934 prezydent Ignacy Mościcki podarował straży grobowej w Grodzisku Dolnym stare karabiny kompanii honorowej Wojska Polskiego. Broń miała przewiercone lufy, aby nie dało się z niej strzelać. Po strajkach chłopskich w 1936 policja skonfiskowała te karabiny. Przed wojną straż grobowa w Gniewczynie pożyczała od wojska z Jarosławia broń ćwiczebną z wyjętymi zamkami. Wiele dziesięcioleci później wszystkie oddziały straży rozbroiła Milicja Obywatelska po ogłoszeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981.  Zabrała nawet atrapy, które nigdy do właścicieli nie wróciły. Były to lata, kiedy straże grobowe występowały bez broni. Dziś używa się głównie drewnianych karabinów i szabel. „Turki” z Tryńczy dorobiły się 20 stalowych szabel, wykonanych przez WSK w Świdniku.

Chłopi wzięci za „Turków”

   
Reklama
Skąd wzięły się „turki”? Legenda - nie mająca potwierdzenia w źródłach historycznych - mówi, że wracający z Odsieczy Wiedeńskiej w 1683 r. chłopi z Radomyśla nad Sanem k. Niska przebrali się w zdobyczne stroje tureckie. (Była to tzw. piechota wybraniecka powoływana na wojnę przez króla z dóbr szlacheckich.) Tak przebrani weszli do rodzinnej wsi, wzniecając popłoch i okrzyki:„turki idą!” Żołnierze udali się do kościoła, aby podziękować Bogu za szczęśliwy powrót. Wydarzenie miało miejsce w Wielki Piątek lub Wielką Niedzielę. Odtąd, co roku na Wielkanoc chłopi w tureckich strojach zaciągali w kościołach warty. Gdy stroje zużyły się, zastąpiono je nowymi, stylizowanymi na tureckie. Później zastąpiły je sukmany z czasów Insurekcji Kościuszkowskiej i mundury z czasów powstań narodowych i obu wojen światowych.
   
W XVIII w. obyczaj był bardzo rozpowszechniony, o czym świadczy relacja ks. Jędrzeja Kitowicza w „Opisie obyczajów za panowania Augusta III”. Pisze on: „Przy grobie [Chrystusa] w kościele kolegiackim drabanci królewscy, u panien benedyktynek w kościele św. Trójcy artylerystowie konni od wstawienia do grobu Chrystusa aż do rezurekcyji trzymali wartę”.
   
Możliwe iż geneza warty wielkanocnej jest znacznie starsza. Kult Grobu św. propagował zakon bożogrobców, sprowadzony do Polski w XII w. Organizowali oni w okresie wielkanocnym widowiska zwane „Grobami wielkopiątkowymi”. Najstarszy zachowany tekst widowiska „Dialog o Męce Pańskiej” Walentego z Kęt pochodzi z XVI w. Niezbędnym elementem widowisk była straż grobowa: aktorzy misteryjni lub drewniane figury żołnierzy rzymskich. W Pruchniku k. Jarosławia osadzono w parafii duchownych z zakonu bożogrobców. Dlatego strażników Grobu Chrystusa pierwotnie zwano „bożogrobcami”.

Dziewczyny przy Grobie Chrystusa
   
Najstarsza Gwardia Narodowa im. Tadeusza Kościuszki z Majdanu Zbydniowskiego została założona w 1848 r. i brała udział w powstaniu 1863r.  Gwardziści noszą mundury wojskowe: rogatywki, zielone kurtki z czerwonymi wyłogami i granatowe spodnie z czerwonymi lampasami. „Turki” z Tryńczy do zielonych kurtek mają doszyte epolety z frędzlami: komendant ma złote, „żołnierze” czerwone. W butonierce kwiaty, przez pierś przełożona szarfa z kotylionem. Na głowie czapka na wzór nakrycia głowy wojsk Księstwa Warszawskiego. Na czapce orzełek oraz bukiet kwiatów.
 
Starsze formacje straży grobowych eksponują na mundurach odznaczenia z wizerunkiem cesarza austriackiego Franciszka Józefa. To pamiątki po dziadkach z czasów galicyjskich. W Woli Rzeczyckiej oddziały w mundurach wojskowych noszą czerwone tureckie czapki z półksiężycem lub wysokie, szpiczaste czapki przybrane sztucznymi kwiatami. W Radomyślu oddziałem dowodzi turecki basza (pasza). Towarzyszą mu czterej „doktorzy” w szpiczastych papierowych czapkach z kolorowej bibułki. Tańczą oni na ulicy, wciągając do zabawy dziewczęta i składając życzenia świąteczne.
     
Oddział Grobowców z Pruchnika nad Sanem zorganizowany został w 1894 r. – w setną rocznicę Insurekcji Kościuszkowskiej. Formację nazywają „Kilińszczakami”. Noszą oni kontusze i szable na wzór bohaterskiego warszawskiego szewca. „Kosynierzy” z Bieździedzy w białych sukmanach są prawdopodobnie kontynuacją Drużyn Bartoszowych – chłopskiej organizacji niepodległościowej z początku XX w. Do 1939 podobne oddziały istniały w kilku parafiach regionu. Do strojów ludowych (brązowa sukmana) nawiązują kostiumy straży z Dzikowca.
   
„Wielkanocne wojsko” to nie tylko ostoja tradycji. W czasach, gdy kobiety wstępują do służby wojskowej, znalazły sobie one także miejsce w strażach grobowych. W parafii Białobrzegi dziewczyny pełnią straż przy Grobie Chrystusa ubrane we współczesne mundury strażackie i berety.

KOMENTARZE

Minuta dla VIP-a. Tradycje wielkanocne Aleksandra Bielendy

W okresie przedświątecznym w minucie...

Wielkanocne smaki świata

Jak smakują polskie przysmaki z wielkanocnego stołu, wiemy wszyscy, ale jakie smakołyki przy okazji...

Nasze wielkanocne Alleluja

Święta Wielkanocne są znacznie mniej obciążone komercyjnie niż Boże Narodzenie, inaczej też...

Kiermasze wielkanocne czas zacząć!

Zwyczajowo, na kilkanaście dni przed Wielkanocą organizowane są kiermasze, na których prezentowane jest rękodzieło artystyczne, a stoły często uginają się pod ciężarem świątecznych tradycyjnych potraw i wypieków. To...

Wielkanocne pyszności blogerki Patrycji

Na kilka dni przed Wielkanocą w kuchniach wielu polskich domów zaczyna królować niepowtarzalny miks smaków i zapachów. Aromat puszystych serników przenika się z zapachem bab i słodkich mazurków, ostrą nutą chrzanu...

zobacz więcej
Reklama

Brat Bronisław z Dębowca trafił do filmu. Premiera w maju

11 maja w Wojewódzkim Domu Kultury odbędzie się premiera filmu "Brat Bronisław z Dębowca". Dokument o skromnym zakonniku z jednego z najsłynniejszych sanktuariów maryjnych na...

Słynny musical "Grease" w G2A Arena. Wstęp wolny!

Przebój „Summer Nights”, taneczne popisy i romantyczna historia – to znaki rozpoznawcze musicalu „Grease”, który kojarzy się z aktorską parą - Johnem Travoltą i Olivią Newton-John. Słynne...

Łańcut uwiedziony przez Michała Maciaszczyka i Wiedeńską Orkiestrę Kameralną

Fenomenalna Wiedeńska Orkiestra Kameralna pod wodzą skrzypka i dyrygenta Michała Maciaszczyka przywiozła we wtorek do Łańcuta muzykę...

Reklama

Dom i obrazy Wojciecha Weissa ożyły w muzeum w Strzyżowie

Związki Wojciecha Weissa ze Strzyżowem trwały zaledwie pięć lat (1899-1904). Były jednak ważnym okresem życia jednego z najwybitniejszych twórców okresu Młodej Polski i dwudziestolecia...

"Szklana menażeria" w Siemaszkowej - uciec dalej niż na księżyc

W nietypowej scenicznej przestrzeni, przy balladach Nicka Cave?a i ze znakomitą Anną Demczuk w roli Matki rozgrywa się na deskach Teatru im. Wandy Siemaszkowej "Szklana...

Imprezowy maj pełen wydarzeń i wrażeń!

Paniaga zainaugurowała sezon wydarzeń kulturalno-rozrywkowych, jakie w maju będą się odbywać w Rzeszowie i najbliższych okolicach. Spragnieni ciekawych imprez mogą świętować w niemal każdy majowy weekend...

Bossa Ive Mendes w Łańcucie i szampan, którego nie było

Wczorajszy, plenerowy koncert Ive Mendes był długo oczekiwanym wydarzeniem 56. Muzycznego Festiwalu w Łańcucie. Czy spełnił oczekiwania publiczności?

Grand Prix zdobył w Rzeszowie rosyjski teatr

"Wania. Opowieść o Wani i tajemnicach rosyjskiej duszy" Teatru Karlsson Haus został uznany za najlepszy spektakl tegorocznej Maskarady – Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Ożywionej Formy 2017. Nagrodę...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Marzec-Kwiecień

VIP Marzec-Kwiecień
w numerze m.in.:

• Justyna Garstecka - Motherhood • Wielokulturowa Europa • Oni oraz ,,Mistrz i Małgorzata" • Targi Aerospace w Rzeszowie • Kongres TSLA Expo 2017 • Muzyczny Festiwal w Łańcucie • Zagadki Paniagi
http://www.swiatpogody.pl
Reklama

NASI PARTNERZY