Reklama

Niedziela Palmowa w podkarpackiej tradycji

A A A
Z Jolantą Dragan, kustoszem Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, rozmawia Angelika Fila

Dodano: 19-03-2018

Fot. Archiwum Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

Fot. Archiwum Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

Angelika Fila: Już wkrótce święta Wielkiej Nocy, ale zanim nastąpi Zmartwychwstanie czeka nas jeszcze Niedziela Palmowa. Dlaczego w tym dniu święcimy palmy?

Jolanta Dragan: Najbardziej zrozumiałe dla wszystkich wyjaśnienie ma związek z wiarą chrześcijańską, która Niedzielę Palmową uważa za pamiątkę wjazdu Jezusa do Jerozolimy. Pod nogi osiołka, na którym jechał Chrystus, rzucano gałązki palmy. Jednak te, które bierzemy do kościoła by je poświęcić, nie przypominają wyglądem tych, którymi witano Jezusa. Ma to związek z wierzeniami przedchrześcijańskimi, które – choć to wydaje się nieprawdopodobne – są obecne wśród nas do dziś.

Co one symbolizują?

Niezależnie od tego, jak każdego roku ułoży się kalendarz, Niedziela Palmowa najczęściej przypada na czas, kiedy zima odchodzi, a nadchodzi wiosna. Kiedyś to był bardzo istotny moment, który wszystkim zwiastował, że ziemia znowu będzie rodzić plony. Ludzie dawniej głęboko wierzyli w to, że pewne działania pomagają ziemi ożyć i nabrać sił do wydawania nowych plonów, co przecież warunkuje życie człowieka. Wiąże się to z symbolem zielonej gałęzi, części wiecznie żywego, zielonego drzewa, które pojawia się w momencie, gdy potrzebne jest ożywienie. Palma jest tego symbolem do dziś. Trudno nam to dzisiaj zrozumieć, trzeba po prostu przyjąć to „na wiarę”.

Z jakich elementów składała się tradycyjna palma wielkanocna?

Głównym elementem palmy zawsze były bazie rosnące na gałązkach wierzby, tak zwane „kotki”, które zazwyczaj pojawiają się na drzewach w okresie Niedzieli Palmowej. Jeżeli święto wypadało wcześniej i gałązki nie wypuściły jeszcze najważniejszej w tradycji palm części, ludzie trochę „pomagali” przyrodzie. Chłopcy ucinali gałązki wierzbowe i wsadzali je do wody, żeby te wcześniej zakwitły. Dodawało się także gałązki trzciny oraz elementy z kolcami, cierniami jak jałowiec. Obowiązkowym fragmentem były też wspomniane wcześniej zielone gałązki, na przykład bukszpanu.

Dzisiejsze palmy odbiegają jednak trochę wyglądem od tych tradycyjnych.

Współcześnie zaczęto dodawać do palmy elementy bardziej kolorowe, np. kwiatki. Wszystko po to, żeby palma wyglądała piękniej, co nie zmieniło jej obrzędowego charakteru. Zaczęły się pojawiać także kwiatuszki robione z bibuły, co poniekąd kłóci się z wymową palmy, jako symbolu życia. Stanowi to jednak ozdobę, która w miejscowościach w całej Polsce stała się bardzo popularna.

Jolanta Dragan Fot. Archiwum prywatne Jolanty Dragan

Jak od zawsze wyglądał proces tworzenia palmy?

Palmę tworzono w sobotę, przed Niedzielą Palmową. Rośliny związywano kawałkami łyka albo sznura lnianego, a następnie niesiono do kościoła i święcono. Był to atrybut, który służył w domu cały rok.

Palmy z Podkarpacia różniły się czymś od tych, jakie znamy z innych regionów Polski?

Reklama

W dwóch miejscowościach w okolicach Szebni od bardzo dawna było przyjęte umieszczanie palm na tykach, które miały wysokość nawet do 4 metrów. To jedyne miejsce na Podkarpaciu, gdzie palmy były tak duże. Na pozostałym terenie naszego województwa palmy były dość niewielkich rozmiarów, osiągały może pół metra. W innych regionach Polski palmy wykonywano znacznie wyższe. Z czasem i do naszego województwa przeniknęła tradycja budowania wysokich palm.  

Jak obchodzono Niedzielę Palmową na terenie województwa podkarpackiego?

W okolicach Rzeszowa chodzili „kolędnicy” wraz z palmą i krzyżykiem. Składali mieszkańcom wsi wierszowane życzenia. Były to dzieci, które w zamian za wierszyk otrzymywały jajka wykorzystywane do wielkanocnych wypieków. Była to forma wspomożenia ubogich, ale i na same życzenia czekano cały rok. Te uważano za bardzo ważne, ponieważ zwiastowały pomyślność i dobre plony. Od razu po powrocie z palmą z kościoła święcono nią dom, co miało zapewnić ochronę przed złymi mocami, gdyby te próbowały szkodzić rodzinie i całemu domostwu.

Niektórzy praktykują też do dziś, by nawzajem „uderzać” się palmami, wypowiadając przy tym słowa: „Palma bije, nie ja bije! Za sześć dzień – wielki dzień!” Ma to zapewnić zdrowie i siłę przez cały następny rok. Moc gałęzi przekazuje żywotność i pomyślność. Oprócz tego uderzanie palmą panny miało obudzić w niej płodność, a w kawalerach pobudzić męskie siły witalne. W niektórych regionach Polski notowano zwyczaj tarzania się z palmą po ziemi - miało to także pobudzić ją do życia. Palmę wkładano też w pola, by zapewnić sobie dobre plony. Palmą święcono dom, wieszano ją w izbie, a najczęściej zatykano za obrazem, co miało zapewnić ochronę przed złymi mocami. Do dzisiaj niektórzy mieszkańcy podkarpackich wsi pamiętają, że do wyganiania krów na pierwszy wypas, używano palmy. W ten sposób zapewniano zwierzętom zdrowie i mleczność.

Fot. Archiwum Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

Z jałowca zatkniętego w palmę robiono także krzyżyki, które później wieszano nad drzwiami: w oborze, chlewie czy stajni. Chroniło to zwierzęta i zabudowania gospodarskie przed działaniem czarownic, które czyhały, by odebrać krowom mleko. wkładano je także w ziemię na rogach pól, przez co miały je chronić przed gradobiciem i zapewniać urodzaj.

Czy istniał jakiś zwyczaj związany z wymianą palmy ze starej na nową?

Stare palmy palono. To z nich robiono popiół, którym posypywano głowy wiernych podczas Środy Popielcowej.

Najdziwniejszy zwyczaj dotyczący palm wielkanocnych?

Najważniejszą rzeczą, którą jeszcze do niedawna stosowano w różnych rejonach Polski, było zjadanie bazi. Z wierzby obrywano „kotki” i łykano je tuż po poświęceniu palmy w kościele. Miało to zapewnić zdrowe gardło i chronić przed bólami.

KOMENTARZE

Od Niedzieli Palmowej do Wielkiej Nocy

Zwyczajów i tradycji związanych z Wielkanocą jest ogromnie dużo, bo to...

Pasyjny teatr cieni Andrzeja Piecucha

W najbliższą niedzielę, 13 marca, o godz. 18.30 w Domu Kultury w Siedliskach...

W niedzielę misterium w Niechobrzu po raz drugi

W Niedzielę Palmową, 20 marca, o godzinie 17, w Parku...

Betonovo. Rzeczywistość upiększona innowacyjnym... betonem

Sztuką jest przekuć swoją pasję w biznes i zaproponować ją klientom. Potem znaleźć nabywców, czerpać zyski i satysfakcję. Betonovo znalazło niszę w swojej branży i bez...

Plenerowe misteria Męki Pańskiej na Podkarpaciu

W Niedzielę Palmową, 9 kwietnia w kilku miejscowościach na Podkarpaciu odbędą się misteria Męki Pańskiej, plenerowe widowiska przyciągające tysiące osób. W niedzielę będzie je można zobaczyć...

zobacz więcej
Reklama

Po Podkarpaciu błądzi jesień...

Mamy najpiękniejszy czas w Beskidach i Bieszczadach, czas jesieni. W kadrze od lat...

"Umrzeć ze śmiechu" na 5. urodziny Teatru Bo Tak

Inteligentnie bawić dobrą sztuką współczesną...

Łukasiewicz jako nafciarz romantyk. Premiera filmu w maju 2019 r.

Na maj 2019 r. zaplanowana jest premiera fabularyzowanego filmu dokumentalnego o Ignacym Łukasiewiczu. Jest to piąty film Bogdana Miszczaka z cyklu Historyczny Pejzaż...

"Dzieci Ireny Sendlerowej", film z rzeszowskim akcentem, za darmo w kinie Zorza

W ramach filmowych wtorków z IPN, w kinie Zorza będzie można za darmo zobaczyć film "Dzieci Ireny Sendlerowej" w reżyserii Johna Kenta Harrisona...

Trans na bulwarach - "Kwiat paproci" zaczarował, a Trans/Misje jadą do Koszyc

Robimy dzisiaj imprezkę. Kawior, ostrygi, litry najdroższego szampana i bawimy się do białego rana! – woła Jacuś, rozpaczliwie próbując...

Reklama

Dukielski Żyd jako 16-latek służył w Wojsku Polskim II Rzeczpospolitej

Maksymilian Rosenbluth, dukielski Żyd miał 16 lat, gdy w 1924 roku wstąpił do polskiej armii. Skłamał, podając że ma 18 lat, ponieważ księgi narodzin...

Kryśka, ja o sobie piszę, by przysłonić gigantyczne ego i ludzie chcieli czytać!

Sam ze sobą dialog o Polsce prowadzi od zawsze. Na stepach Mongolii, bezdrożach Rumunii, nawet wędrując z Wołowca, gdzie mieszka...

Koncert z przebojami Kasi Sobczyk. Evergreeny bigbitu w Rzeszowie

W niedzielę, 12 sierpnia, o godz. 19 na Rynku w Rzeszowie, rozpocznie się koncert wypełniony hitami bigbitu. Publiczność usłyszy przeboje Kasi Sobczyk i evegreeny...

Pięć dni z Faustem. Źródła Pamięci. Szajna-Grotowski-Kantor 2018

Mit Fausta, człowieka pragnącego poznać tajemnicę wszechrzeczy i nieśmiertelności, jest motywem przewodnim ósmej edycji festiwalu Źródła Pamięci. Szajna-Grotowski-Kantor...

Gary Cooper jako szeryf Will Kane na muralu w Rzeszowie

Dobrze już widać, co będzie przedstawiał mural upamiętniający twórczość Freda Zinnemanna, światowej sławy reżysera, laureata czterech Oscarów, który urodził się w Rzeszowie. To...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr 59

VIP Biznes&Styl Nr 59
w numerze m.in.:

• Sprężyny gazowe z FA Krosno • Ratowanie cerkwi w Baligrodzie • Lasowiak, co leczy serca i rozwija nowe technologie • Japońskie roboty i ręczna robota w Hucie Szkła w Jaśle • 100 lat niepodległej Polski
http://www.swiatpogody.pl
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.