Reklama

Przejmująca "Blizna" Mądzika w hołdzie Szajnie

A A A
Aneta Gieroń

Dodano: 28-09-2017

Fot. Tadeusz Poźniak

Fot. Tadeusz Poźniak

ZDJĘCIA

zobacz wszystkie ›
W świetle księżyca i stłumionych świateł, w miejscu starego Rzeszowa - gdzie w czasie okupacji było getto – ale i  nowego Rzeszowa tętniącego  dziś młodością i dźwiękiem klaksonów, pięknym, wstrząsającym widowiskiem plenerowym „Blizna” prof. Leszek Mądzik złożył swój artystyczny hołd jednemu z trzech wielkich magów teatru, prof. Józefowi Szajnie. Na Placu Cichociemnych, gdzie w 2002 roku stanęła  rzeźba "Przejście 2001", rozpoczęła się siódma już edycja festiwalu "Źródła Pamięci. Szajna - Grotowski - Kantor", ale chyba po raz pierwszy tak mocno przeżywaliśmy świat, w którym człowiek stal się numerem w kolejce po śmierć. I choć w przypadku prof. Szajny „blizna” celi śmierci i więziennego pasiaka pozostała w nim na zawsze, to jednocześnie stała się siłą życia i tworzenia. Pytanie, czy my umiemy dziś wyzwolić się z „pasiaków współczesności?!
 
Leszek Mądzik, scenograf, reżyser, malarz i fotograf, założyciel  oraz szef Sceny Plastycznej KUL. Twórca, który zapisał swój osobny rozdziały w historii teatru i plastyki, wystawą "Światło dramatu" oraz spektaklem "Blizna", który został przygotowany specjalnie dla przestrzeni, którą przed laty dla „Przejścia 2001” wybrał prof. Szajna i poza Rzeszowem nigdzie nie był dotychczas pokazywany, rozpoczął siódmą edycję festiwalu "Źródła Pamięci. Szajna - Grotowski - Kantor". Przez kolejne dni, aż do soboty Rzeszów zatrzyma się wokół trzech wielkich twórców teatru: Józefa Szajny, Jerzego Grotowskiego, Tadeusza Kantora. Oni z tym miastem i jego najbliższą okolicą byli związani, tym miejscem przesiąkli, a teraz od 7 lat, dzięki festiwalowi do  tego miejsca wracają ci, dla których Szajna, Grotowski, Kantor ciągle są inspiracją,  a teatr najważniejszy. 
 
Prof. Józef Szajna, który w poprzednich latach zdawał się pozostawać w festiwalowym cieniu Tadeusza Kantora i Jerzego Grotowskiego, w tym roku wysuwa się na plan pierwszy. Ten wybitny scenograf, reżyser teatralny, autor scenariuszy, teoretyk teatru, malarz i  grafik, więzień obozów koncentracyjnych w Auschwitz i Buchenwaldzie, co zaważyło na charakterze całej jego twórczości, dokładnie 95 lat temu urodził się w Rzeszowie i do miasta swej młodości wracał przez całe życie. Tutaj powstała jedyna w Polsce i na świecie Szajna – Galeria, tutaj też 20 lat temu miała miejsce premiera ostatniego spektaklu "Deballage", który podbił potem świat, a który Szajna zrealizował w Rzeszowie.
 
Dzięki silnym związkom z miejscem, skąd rozpoczął swoją drogę, Szajna doczekał się też bardzo dobrych książek o sobie autorstwa rzeszowian. Powieść "18 znaczy życie, rzecz o Józefie Szajnie"  napisał Jerzy Fąfara, wspomnienia „Spotkania z Szajną” oraz „Szajny ślady ostatnie” wydał Andrzej Piątek.
 
 
Fot. Tadeusz Poźniak

Reklama
Sama „Blizna” Leszka Mądzika, bardzo mocno nawiązuje do dramatycznych przeżyć młodego, 19-letniego Józefa Szajny, który nie tylko przeżył gehennę niemieckich obozów, ale dwa tygodnie przetrwał w celi śmierci, w upiornych warunkach, w pomieszczeniu o wymiarach 90 na 90 cm bez okien, gdzie zamykano  po czterech więźniów, a ci mogli tylko stać.  I… paradoksalnie w tej celi Szajna narodził się jako artysta. Nikt tego nie zrozumie, kto choć przez chwilę nie przebywał w miejscu, gdzie człowiekowi odbiera się wszystkie zmysły. W ciemności Szajna niczego nie widział, dotykał jedynie ścian, przez które nie docierały do niego żadne dźwięki. I tylko stworzenie we własnej głowie świata na nowo pozwalało w takich warunkach przetrwać. Szajnie się to udało. Więcej, tamte przeżycia potrafił pokazać w sztuce, potrafił je przekuć w swoją siłę życia i tworzenia.
 
Dlatego tak wstrząsający jest szpaler 6 skrzyń przypominających 6 grobów, jakie na Placu Cichociemnych ustawił w „Bliźnie” Leszek Mądzik. Gdy widzimy dłonie przebijające się do życia, spod „zwałów” ziemi, to jakby widzieć młodego Szajnę walczącego o każdy oddech w celi śmierci. Przejmująca jest też scena wyzwalania się z więziennych pasiaków, bo czy można się uwolnić od tej blizny? Nie, nie można! Ale ważniejsze jest pytanie, jak ta blizna zdeterminuje nasze życie, czy pogrąży nas w otchłani rozpaczy, czy może nasze życie napisze na nowo, jako takie, w którym nawet chwili nie zmarnujemy na rzeczy miałkie?!
 
Sama rzeźba „Przejście 2001” ma w spektaklu swoje fundamentalne znaczenie – bo co dalej, gdy zdejmiemy „pasiaki”? Czy nie pozostajemy nadzy wobec wyzwań XXI wieku?! Szajna wiek XX, naznaczony dwoma najbardziej nieludzkimi systemami w dziejach świata - nazizmem i komunizmem, nazywał "katastrofą i chorobą". Ale przyszłości też nie widział w różowych barwach. W wiek XXI weszliśmy naznaczeni tragedią World Trade Center i globalnym terroryzmem. Choć marzył mu się świat bez wojny i zła - jego rzeźba „Przejście 2001” miała być symbolicznym przejściem w nowe tysiąclecie, od śmierci do życia. Przypomnieniem, że był numerem, a stał się człowiekiem, swoistym memento sztuki pochodzącej z tego, co przeżył i zrozumiał.
 
Tyle tylko, że człowiek XXI wieku, którego nie dotknęła tragedia wojen światowych i obozów koncentracyjnych, też zdaje się być nagi i bezbronny wobec zagrożeń współczesnego świata. Nagość aktorów Mądzika, przy niemiłosiernie świdrującym dźwięku skrzypiec na tle „Przejścia 2001” jest tak przejmująca, że odchodzący w ciemność aktorzy na długo  pozostawiają widzów w ciszy. Asceza środków wyrazu, scenografii i dojmująca czerń otulająca wszystko i wszystkich, tak charakterystyczna dla Mądzika, nie może się nie podobać. 
 
 
Fot. Tadeusz Poźniak
 
W kolejnych dniach festiwalu zobaczymy jeszcze: „Kroniki podwórkowe” Teatru Przedmieście, „Studium o Hamletach” Teatru Chorea i Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza, „Orfeo‘70” Stowarzyszenia Sztuka Nowa, „Dziady - Noc Pierwsza” Teatru Wierszalin oraz „Trzynaście sztuk awangardowych” w reżyserii Romana Siwulaka z krakowskiej Cricoteki.
 
Wstęp na wszystkie prelekcje i promocje książek przewidziane w programie jest bezpłatny. Bilety na spektakle w cenie 40 zł.
 
Program festiwalu „Źródła Pamięci. Szajna-Grotowski-Kantor 2017”
 
Rzeszów, 27-30 września 2017
 
Czwartek, 28 września 
11.00 -  Józef Szajna - prelekcje: Leszek Mądzik, Agnieszka Koecher-Hensel, Jerzy Fąfara (Szajna Galeria,  ul. Sokoła 7/9)
18.00 - Teatr Przedmieście „Kroniki podwórkowe” (Teatr Przedmieście, ul. Reformacka 4)
20.00 - Teatr Chorea/Akademia Teatralna im. A. Zelwerowicza „Studium o Hamletach”, po spektaklu spotkanie z reżyserem i aktorami (Teatr Maska)
 
Piątek, 29 września
11.00 - Promocja książek: „Apologie. Szkice o teatrze i religii” Tadeusza Kornasia i „Teatr mityczny Williama Butlera Yeatsa i Jerzego Grotowskiego” Agnieszki Kallaus (Muzeum Okręgowe, ul. 3 Maja 19)  
18.00 - Stowarzyszenie Sztuka Nowa „Orfeo ‘70” (Teatr Przedmieście)
20.00 - Teatr Wierszalin „Dziady - Noc Pierwsza”, po spektaklu spotkanie z reżyserem i aktorami (Teatr Maska)
 
Sobota, 30 września
11.00 - „Trzynaście sztuk awangardowych” - prelekcje: Piotr Sommer, Piotr Głowacki, Roman Siwulak (Teatr Przedmieście)
19.00 - Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora CRICOTEKA „Trzynaście sztuk awangardowych” (Teatr Maska)

KOMENTARZE

Wspomnienia po wielkim teatrze

Dramat "Biesy" (w reżyserii Andrzeja Wajdy w Teatrze Starym w Krakowie, premiera 1971) rozgrywa...

17 września zostanie pochowany kpt. Władysław Koba - Żołnierz Niezłomny

17 września br., w 77. rocznicę agresji Związku Sowieckiego na Polskę, na cmentarzu na Zasaniu w Przemyślu odbędzie się uroczysty obrzęd pogrzebowy...

W Rzeszowie obok ratusza powstanie nowa Szajna Galeria?!

Budowa Szajna Galerii na wolnej działce obok rzeszowskiego ratusza, na której obecnie znajduje się parking, Rada Kultury i nowoczesny serwis internetowy poświęcony życiu kulturalnemu...

zobacz więcej
Reklama

Szopki - piękna bożonarodzeniowa tradycja

Budowanie szopek jest jednym z najbardziej popularnych elementów...

Bóg się rodzi, moc truchleje...

W sferze sacrum, czy profanum? Choć właściwiej byłoby zapytać; w sferze rozmodlenia...

Od Edwarda Janusza do Atelier Aparat Caffe

Od połowy listopada Fundacja Wspierająca Rozwój Kultury Aparat Caffe...

Reżyser "Idioty": Skupiłem się na Nastazji. Premiera w sobotę

Tragiczny los Nastazji Filipowny – "ciała na sprzedaż" – to motyw z powieści Dostojewskiego, na którym postanowili się skupić Szymon Kaczmarek i Żelisław Żelisławski...

Orszak Trzech Króli już po raz szósty przeszedł ulicami Rzeszowa

Ulicami Rzeszowa, przy wiosennej pogodzie i wspaniałej atmosferze, pod hasłem "Bóg jest dla wszystkich", przeszedł w sobotę już po raz szósty Orszak Trzech Króli...

Sylwester w rzeszowskich teatrach i filharmonii

Trzy rzeszowskie teatry oraz Filharmonia Podkarpacka im. A. Malawskiego przygotowały specjalny program sylwestrowy. Teatr Przedmieście wystawi "Dybuka Rzeszowskiego", Teatr Bo Tak - "Seks dla opornych", zaś...

Reklama

Mural z ułanami odsłonięto podczas artystycznej biesiady w Boska Dolinie

Szwadron w galopie to temat muralu o powierzchni 5x2,5 m, który ozdobił ścianę w zagrodzie edukacyjnej ze stadniną koni Boska Dolina w Dylągówce...

Dziewit, Bonda, Wiśniewski na Targach Książki

Anna Dziewit – Meller, Ałbena Grabowska oraz Leon Wiśniewski, którzy w piątkowe popołudnie spotkali się z czytelnikami na Świątecznych Targach Książki w Millenium Hall Rzeszowie, z zadowoleniem...

"Idiota" na deskach Siemaszkowej

Miłość, nienawiść, pożądanie, cynizm… nieważne czy w Nowym Jorku, Rzeszowie, czy Petersburgu, mogą stać się szczęściem, albo przekleństwem największym. Bez znaczenia jest miejsce, konwencja, epoka. Na końcu i tak najważniejszy...

Rzeszowska premiera spektaklu "Popiełuszko" - teatr szuka źródeł dobra

Jest równie fascynujące jak zło, a w czasach, kiedy to drugie zdaje się niepodzielnie panować, pojawia się niespodziewanie i nie pozwala stracić nadziei...

Barbara Hubert i Andrzej Cieszyński zaprezentują swoje prace w BWA

W czwartek, 18 stycznia w Biurze Wystaw Artystycznych w Rzeszowie otwarte zostaną dwie nowe wystawy. Cykl malarski "Full Moon" Barbary Hubert oraz "Rysuję i Maluję"...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Listopad-Grudzień

VIP Listopad-Grudzień
w numerze m.in.:

• VIP tylko pyta - z Markiem Dareckim o przemyśle 4.0 • Ks. prof. Michał Heller i prof. Krzysztof Jakowicz • Rusza zimowa wyprawa na K2
http://www.swiatpogody.pl
Reklama

NASI PARTNERZY