Reklama

Lokatorzy dworu w Babicy: najstarsza blogerka, milicja i chorzy psychicznie

A A A
Katarzyna Grzebyk

Dodano: 09-07-2018

Irena ?Kika? Szaszkiewiczowa oraz Dwór w Babicy Fot. Tadeusz Poźniak

Irena "Kika" Szaszkiewiczowa oraz Dwór w Babicy Fot. Tadeusz Poźniak

Mury dworu w Babicy - pięknej posiadłości, ulokowanej na zacisznym terenie doliny Wisłoka w powiecie strzyżowskim - w ciągu 150 lat zamieszkiwało barwne grono lokatorów. Najpierw był posiadłością hrabiów, potem trafił w ręce Jarochowskich, którzy wydali na świat utalentowane rodzeństwo: Konstantego – fotografa, Marię – literatkę i dziennikarkę oraz Irenę „Kikę” Szaszkiewiczową, charyzmatyczną artystkę Piwnicy pod Baranami i najstarszą polską blogerkę. Po II wojnie światowej w dworze w Babicy ulokowano licealistów szkoły gospodarstwa wiejskiego, a następnie - Milicję Obywatelską. Od 1994 roku w dworskich murach mieści się Dom Pomocy Społecznej dla mężczyzn psychicznie chorych.

Dwór w Babicy (gmina Czudec, powiat strzyżowski) przeszedł w swej historii niejedno, ale nie podzielił losu niektórych swoich rówieśników i nie zniszczał. Ten zabytkowy budynek stojący na terenie siedziby rezydencjonalnej byłych właścicieli Prochny i Babicy, został w połowie lat. 90 XX gruntownie wyremontowany. Otoczony ogrodem i schowany w cieniu drzew obecnie jest siedzibą Domu Pomocy Społecznej, ale jego przedwojenna historia jest wciąż żywa – głównie za sprawą Ireny „Kiki”, która utrwaliła pamięć o babickiej posiadłości utrwaliła na kartach swej twórczości.

Historia dworu w Babicy

W połowie XIX wieku właściciel Babicy, hrabia Roman Sołtyk, mieszkając w położonym nad Wisłokiem starym dworku jeszcze z czasów pierwszej Rzeczypospolitej, postanowił wznieść nowy dwór (ten, w którym obecnie mieści się DPS – przyp. red.). Do 1887 roku Babica pozostawała własnością Józefy hr. Pinińskiej herbu Jastrzębiec Sołtykowej. Kolejną właścicielką została Aleksandra hr. Dunin–Borkowska, która wniosła miejscowość jako swoje wiano hrabiemu Rogerowi Wentworthowi Łubieńskiemu. Był on aktywnym przemysłowcem i podróżnikiem, założycielem „Tygodnika Rzeszowskiego”, który ukazywał się w latach 1883-1888; posłem na Sejm Krajowy Galicji V kadencji i członkiem Rady Powiatowej. Jednak we wrześniu 1886 roku sprzedał on majątek Babica i Zarzecze panu Kiselce ze Lwowa i wyjechał do Warszawy.

Następnie Babica przeszła w ręce majora austriackiego, Konstantego Gwalberta Pawła Pawlikowskiego herbu Cholewa, krewnego poetki Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Pawlikowski poślubił Karolinę Joannę Wasilewską, wdowę po właścicielu m.in. Czudca i Wyżnego. Para nie miała dzieci. „Karolina zmarła w 1890 r., natomiast Konstanty Pawlikowski zamieszkał samotnie w Babicy. Nie był dobrym zarządcą, ani gospodarzem, więc majątek stopniowo podupadał. Zmarł w Babicy w 1904 r. Rok przed śmiercią przekazał Babicę w testamencie Marii Zofii Wiktor z Czudca (mojej Matce)” - pisała na blogu „Moje pierwsze sto lat”, Irena „Kika” Szaszkiewiczowa, charyzmatyczna artystka Piwnicy pod Baranami, bohaterka komiksu Kazimierza Wiśniaka i Piotra Skrzyneckiego pt. „Szaszkiewiczowa, czyli Ksylolit w jej życiu” publikowanego na łamach „Przekroju”.

Maria Zofia Wiktor była wnuczką Karoliny Pawlikowskiej, z córki Aleksandry z pierwszego małżeństwa z Wasilewskim.

„W imieniu młodziutkiej właścicielki Babicy pieczę nad majątkiem sprawowała jej matka - Olga Wiktor z domu Wasilewska, urodzona w r. 1867. Z pierwszym mężem Józefem Wiktorem z Wojkówki miała trójkę dzieci: syna Zdzisława, córkę Marię Zofię i syna Józefa. Później, po tragicznej śmierci męża, wyszła za mąż za Witolda Uznańskiego, który podczas II wojny został zamordowany przez hitlerowców. Olga przekazała Babicę córce po jej zamążpójściu, a więc w 1913 r. Sama mieszkała wtedy w pobliskim Czudcu, a Babica popadała w ruinę” - pisze Irena Szaszkiewiczowa.

„Chimek” Joachim Jarochowski postawił Babicę na nogi

Maria Zofia Wiktor z Wiatrowic herbu Brochwicz Jarochowska i jej mąż Joachim Jarochowski z Jaroch herbu Przerowa byli właścicielami Babicy w latach od 1916 do 1944 r. Joachim Jarochowski pochodził ze znanej rodziny ziemiańskiej i był m.in. zarządcą dóbr Lubomirskich w Przeworsku. Po ślubie z Marią, przyjechał do dworu w Babicy i zajął się jego remontem (dwór był bardzo zniszczony, gdyż podczas I wojny światowej mieścił się w nim wojskowy lazaret). Po kilku miesiącach do męża dołączyła jego żona Maria z kilkumiesięczną Irenką.

Reklama

„Ojciec, znakomity zarządca wielu majątków ówczesnej arystokracji zabrał się energicznie do dzieła i stopniowo postawił Babicę na nogi. Uwili nasze gniazdo rodzinne. Jedno tylko wtedy zmartwienie nie pozwalało im cieszyć się do końca: nie mogli doczekać się dzieci. Modlili się do Matki Boskiej, patronki Mamy, aż po czterech latach przyszłam na świat ja. Ojciec wystawił wtedy w naszym parku, na wysepce w jeziorku, dużą figurę Matki Boskiej, jako wyraz wdzięczności za córkę. Potem przyszli jeszcze na świat moja siostra Maja i brat Kot. Przy każdym urodzeniu dziecka Ojciec zasadził lipę w pobliżu domu. Do dziś stoi tam jeszcze tylko moja lipa” - pisała na blogu Szaszkiewiczowa.

Fot. Tadeusz Poźniak

Z trójki dzieci Jarochowskich każde było indywidualnością. Konstanty został znanym fotografem (publikował m.in. w tygodniku „Świat), Maria – aktywną komunistką, posłanką na Sejm PRL, dziennikarką i literatką, zaś artystka i blogerka Irena „Kika” w swoich licznych zapisanych wspomnieniach ocaliła pamięć o przedwojennych i wojennych losach babickiej posiadłości. Część z nich została uwieczniona w książce „Podwójne życie Szaszkiewiczowej” z 2011 r. „Ludzie we wsi nazywali nasz dom pałacem, w istocie jednak w niczym pałacu nie przypominał. Jeśli szukać porównań, przypominał raczej kamienicę lub landarę w stylu dworca kolejowego w Krakowie. Dwór w Babicy nie był więc ósmym cudem świata, ale żyło się nam w nim wygodnie” (Podwójne życie Szaszkiewiczowej, Wydawnictwo Literackie 2011, s. 48).

Nic dziwnego – dwór był duży: na parterze mieścił się salon i pokaźnych rozmiarów biblioteka, na piętrze – pięć pomieszczeń, duży pokój łazienkowy i garderoby. „Dom był tak zaprojektowany, że pozwalał mieszkańcom rozwijać ich pasje artystyczne i intelektualne. Było  nim miejsce na zasobny księgozbiór i na ulubione obrazy, a nawet na fortepian i pianolę, z której moi rodzice czuli się niebywale dumni” (tamże, s. 51).

Franciszek Kotula: dwór w Babicy urządzony wybitnie po polsku

O babickim dworze pisał także muzealnik i etnograf Franciszek Kotula, który na początku 1944 roku wspominał swoją wizytę i Jarochowskich. Oczarowany inteligencją i sposobem bycia Marii Jarochowskiej (żony Joachima), był pod wrażeniem i posiadłości i kolekcji, którą zgromadziła Maria.

„Dwór w Babicy jest także wyjątkiem. Urządzony wybitnie po polsku, z mnóstwem materii, makat, starych mebli i mebelków, różnych gracików i drobiazgów. Na ścianach stare portrety, a przede wszystkim wspaniała kolekcja najlepszych i najcenniejszych sztychów. We dworze dużo wygody, rozleniwienia, dość niedbałości i trochę nieładu, w miarę przypadkowości i w miarę niedbalstwa. Całość przemiła i pociągająca. Przytulność nadzwyczajna. Maria Jarochowska była wielką miłośniczką, znawczynią i zbieraczką sztychów. Ale obok tego we dworze było dużo wspaniałych obrazów najlepszych mistrzów polskich nowszej daty: Wyczółkowski, Stanisławski, Żmudko, Kossak itp. Polskich dworów, tych dawnych szlacheckich, mało już i coraz mniej. Oby tylko ten babicki zdołał się zachować dla potomności, jako naprawdę muzealny już zabytek” – pisał w „Diariuszu Muzealnym” Kotula.

Niestety, rzeczywistość wojenna i powojenna była okrutna dla Jarochowskich i ich dworu. Ostatnich właścicieli posiadłości wypędziła reforma rolna realizowana na podstawie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. Maria zmarła wraz z końcem grudnia 1943 roku, jej mąż i dzieci wyjechali z Babicy na zawsze w 1944 roku. Na szczęście, Jarochowskim udało się wywieźć część wyposażenia dworu. Zabrali ze sobą, co mogli, zostawiając krowy, konie, meble, obrazy i kilka tysięcy książek. Księgozbiór pozostawili pod opieką znajomego gospodarza, ale po wojnie nie mieli okazji go odebrać. Irena Szaszkiewiczowa wspomina, że po wojnie żona gospodarza podobno wyprzedawała książki na targu w Rzeszowie…

Część mebli, na prośbę Ireny Szaszkiewiczowej, uratował od zniszczenia Franciszek Kotula.

„Pamiętam dwór w Babicy. Ileż pokoleń złożyło się na to, co tu było. Przymknął człowiek oczy, wspomniał, jak na ekranie przesunęły się niezapomniane wrażenia. A rzeczywistość? Koszmarna, potworna, zabłocone posadzki zarzucone papierami i podartymi książkami, stare meble poobijane, ponadpalane… okropne zniszczenie. Lepiej tego nie opisywać.! I taka refleksja: czy to koniecznie tak się stać musiało? To co zrobiono jest dziełem polityków, a nie ludzi z kulturą” – pisał Kotula.

Prozaiczne, powojenne dzieje babickiej posiadłości

Po wojnie w dworze w Babicy powstało Liceum Gospodarstwa Wiejskiego. Na rzecz szkoły przekazano 32 ha gruntu Jarochowskich, a w dworze zorganizowano szkołę i internat. Następnym lokatorem była tu… Milicja Obywatelska. Budynki gospodarcze przejęło Przedsiębiorstwo Tuczu Przemysłowego, a od 1953 roku Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna. W 1964 roku pałac wraz z parkiem został przekazany na internat Zasadniczej Szkoły Przyzakładowej Przedsiębiorstwa "Instal" z Czudca. Niezabezpieczony obiekt niszczał, aż do lat 90. XX wieku, gdy generalny remont zarządził w nim Urząd Wojewódzki w Rzeszowie. Od 1994 roku funkcjonuje w nim Dom Pomocy Społecznej. Jest samodzielną jednostką budżetową Powiatu Strzyżowskiego. Do DPS-u przyjmowani są mężczyźni przewlekle psychicznie chorzy, którzy na warsztatach terapii zajęciowej rozwijają się intelektualnie i artystycznie.

Cytaty pochodzą z książki Ireny Kiki Szaszkiewiczowej „Podwójne życie Szaszkiewiczowej”, Wydawnictwo Literackie 2011, oraz bloga „Moje pierwsze sto lat” tejże autorki.

KOMENTARZE

Festiwal "Natchnieni Bieszczadem" od 22 lipca w Cisnej

Spotkania z poezją, przegląd piosenki turystycznej...

S19 na Podkarpaciu: co się dzieje na poszczególnych odcinkach

W przyszłym roku pojedziemy dwoma odcinkami drogi ekspresowej S19: Sokołów Młp. ? Stobierna i Świlcza - Kielanówka. Jeżeli zostaną dotrzymane terminy, to do Lublina pojedziemy...

Boguchwała musi czekać na S19. Dopiero wtedy znikną korki

Jednym z najbardziej newralgicznych punktów na drogowej mapie Podkarpacia, jeżeli chodzi o natężenie i uciążliwość ruchu, jest "sąsiadka Rzeszowa" ? miasto Boguchwała. Mówił...

zobacz więcej
Reklama

Nie żyje Monika Szymańska

W czwartek, 14 czerwca zmarła Monika Szymańska, założycielka i współwłaścicielka firmy INNpuls...

Tragicznie zginęła Joanna Puzyna-Chojka, dyrektor rzeszowskiego festiwalu

W wypadku komunikacyjnym na Bałkanach zginęła dr Joanna Puzyna-Chojka , teatrolog, od 2014 roku dyrektor programowy Festiwalu Nowego Teatru w Rzeszowie...

Zmarł Władysław Pogoda. Żył pięknie i skrzypce po nim zostały

W środę, 20 czerwca, zmarł jeden z najwybitniejszych muzyków ludowych z Podkarpacia - Władysław Pogoda. Twórca słynnej w całym kraju kapeli i laureat Nagrody...

Dyrektor uniwersyteckiej biblioteki wicemistrzynią świata w triathlonie

Dr Bożena Jaskowska, dyrektor Biblioteki Uniwersytetu Rzeszowskiego została wicemistrzynią świata w triathlonie wśród amatorów. Zawody odbyły się...

Reklama

Opowieść dragomana. Profesor Kłodkowski o współczesnych Indiach

Z prof. Piotrem Kłodkowskim, orientalistą, ambasadorem, podróżnikiem, autorem książki "Imperium boga Hanumana", rozmawia Aneta Gieroń

Lokatorzy dworu w Babicy: najstarsza blogerka, milicja i chorzy psychicznie

Mury dworu w Babicy - pięknej posiadłości, ulokowanej na zacisznym terenie doliny Wisłoka w powiecie strzyżowskim - w ciągu 150 lat zamieszkiwało...

Po ślubie Harrego i Meghan wielbiciele monarchii mogą spać spokojnie!

Matka Księcia Harrego, Lady Diana Spencer, kilka dni przed ślubem z Karolem następcą tronu Brytyjskiej Monarchii chciała się wycofać i zerwać zaręczyny...

Dopóki będzie inwestycyjny boom, dopóty trwać będzie rynek pracownika!

Z Katarzyną Szudy, współwłaścicielką i dyrektorem zarządzającym Agencji Rekrutacyjnej HR Contact w Podkarpackim Parku Naukowo - Technologicznym...

Paulina Grobelna: Kocham Rzeszów całą sobą

Sposobów na okazanie patriotyzmu jest mnóstwo. Jedni noszą koszulki z biało-czerwonymi flagami, inni kolczyki z polskim orłem, a jeszcze inni tatuują na ciele patriotyczne symbole. Właśnie jedną z takich...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr. 58

VIP Biznes&Styl Nr. 58
w numerze m.in.:

• JIVR Bike z Mielca • Nauka uprawiana w symbiozie z biznesem • Lekarz, który zaraził się wirusem podróży • Twarze Podkarpacia. 10 lat VIP Biznes&Styl • Plakaty Wiesława Grzegorczyka • Kongres TSLA Expo 2018 Autosan wstaje z kolan • 50 lat zapory i elektrowni
http://www.swiatpogody.pl
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.