Reklama

Nazwy ulic zmienione, teraz czas na usuwanie pomników

A A A
Z dr. Piotrem Szopą z Instytutu Pamięci Narodowej rozmawia Alina Bosak.

Dodano: 29-12-2017

Fot. Archiwum IPN

Fot. Archiwum IPN

Alina Bosak: W wyniku ustawy dekomunizacyjnej na Podkarpaciu zmieniono w ciągu ostatniego roku nazwy 41 ulic. To jeszcze nie wszystkie, ale i tak znacznie więcej niż było ich na liście przekazanej do IPN-u przez Pocztę Polską.
 
Dr Piotr Szopa: Przygotowując nasze opinie opieraliśmy się na bazie Głównego Urzędu Statystycznego. Na podstawie tej bazy sprawdziliśmy nazwy, gmina po gminie. Opinie o konieczności zmiany wydaliśmy w 49 przypadkach. To całkiem sporo. 
 
I tak na przykład w Rzeszowie ul. Juliana Bruna została przemianowana na Szczęsnego Morawskiego, a ul. Rudnickiego na ul. Antoniego Kopaczewskiego. Ale w wielu miejscach nie brakowało obrońców dotychczasowych nazw. Przykładowo w Krośnie niektórzy postulowali, aby zostawić w spokoju ul. Leona Kruczkowskiego, autora powieści m.in. „Kordian i cham”, dramatu „Niemcy”.
 
Ul. Kruczkowskiego była także w Rzeszowie. A Leon Kruczkowski, powszechnie znany jako pisarz, bardzo angażował się w działalność polityczną. Był przez wiele lat posłem i działaczem PZPR.

Trudno było wyłuskać nazwy upamiętniające osoby, które podlegały pod ustawę dekomunizacyjną? 
 
Musieliśmy wykonać sporo pracy. Czasem chodziło o mniej znanych działaczy partyjnych związanych głównie z jedną gminą, których nazwiska nie są powszechnie znane. Nie wszystkie samorządy zwracały się do nas z prośbą o wydanie opinii. Mogły to zrobić, ale nie musiały. Część we własnym zakresie zmieniała ulice. Inni chcieli zachować dotychczasowe nazewnictwo. Oczywiście, w wyniku decyzji wojewody taka zmiana i tak nastąpi.  
 
Czy historycy nie mieli wątpliwości opiniując niektóre nazwy? W Boguchwale ludzie podkreślali, że doktor Tkaczow, lekarz, który był patronem głównej arterii miasteczka, to nie tylko działacz partyjny, ale i zasłużony społecznik, przez wielu dobrze wspominany.
 
Stanowisko w tej sprawie zostało przedstawione przez centralę IPN w Warszawie. Wskazali cały jego biogram i uzasadnili, dlaczego wyczerpuje znamiona artykułu ustawy, mówiącego o zakazie propagowania ustroju totalitarnego. Nie może być ona zatem patronem ulicy. Ustawa dekomunizacyjna bardzo enigmatycznie określa, jakie nazwy należało zmienić. Wskazuje tylko, że są to „nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989.” Rola IPN polegała na tym, by określić, czy coś, ktoś, spełnia te kryteria, czy jest symbolem komunizmu, czy nie. Ktoś może się zastanawiać, czy pierwszy sekretarz powiatowego komitetu jest symbolem komunizmu. Ale jeśli ktoś przez całe swoje życie zawodowo i nie tylko włączył się w nurt tworzenia systemu komunistycznego, nie był zwykłym, szeregowym członkiem partii, ale właśnie np. sekretarzem, czyli osobą decyzyjną, budującą pewne struktury i niekiedy współpracującą ze służbami PRL-owskim, to z pewnością „podpada” pod zapis ustawy, mówiący o osobach symbolizujących niesuwerenny system władzy w Polsce Ludowej.
 
Trudniej tak jednoznacznie ocenić niektóre formacje z tamtych lat.
 
Rzeczywiście. O ile w kwestii formacji bezpieczeństwa państwa, czyli UB, MO, SB, KBW itp. nie ma wątpliwości, ponieważ one budowały represyjny system i pilnowały, by trwał, o tyle formacje np. wojskowe trudno tak jednoznacznie oceniać.  
 
W Krośnie była np. szkoła im. II Armii Wojska Polskiego. Można było zmienić ją na im. Żołnierzy II Armii Wojska Polskiego?
 
Według naszej opinii tak. Wskazywaliśmy w takich przypadkach na to, aby nie upamiętniać jednak samej formacji, ponieważ była ona powołana do określonych celów politycznych. Wymyślił ją Stalin dla realizacji swoich interesów.
 
Ale trafiło do niej wielu żołnierzy, którzy nie zdążyli do armii gen. Andersa.
 
Albo nie mogli z innych przyczyn do tej armii dołączyć. Złapano wielu żołnierzy AK i przymusem wcielono ich do II Armii. Oni oczywiście nie mają nic wspólnego z popieraniem systemu totalitarnego, wielu oddało swoje życie na polu walki. Zdarzało się, że ginęli na mocy rozkazu swoich dowódców. Gen. Karol Świerczewski rozkazywał przecież rozstrzelać podkomendnych, tak zrobił w przypadku rzeszowskich AK-owców, w walkach pod Budziszynem. Trzeba tych żołnierzy upamiętnić i zmiana nazwy na im. Żołnierzy II Armii Wojska Polskiego nie wzbudziłaby zastrzeżeń IPN-u.W uzasadnieniu wystarczyło by dodać, że dotyczy ona tych, którzy zostali przemocą wcieleni w szeregi tej armii albo ich celem była walka z Niemcami.

Najprościej było z takimi nazwami jak Aleja Wyzwolenia. Wystarczyło zmienić uzasadnienie do nazwy.
 
Termin „wyzwolenie” jest jak najbardziej pozytywny. Samej, ogólnej przecież nazwy nie trzeba więc zmieniać. Wystarczy, by upamiętniała inny fakt historyczny. Polska ma powody by cieszyć się z innych wyzwoleń niż to, które propaganda sowiecka wmawiała nam od roku 1944. 
 
Czy były szczególnie trudne sprawy dotyczące nazewnictwa?
 
Reklama
Zmiany szły dość sprawnie. Była kwestia Dębicy, gdzie mieszkańcy postulowali o zachowanie nazwy ul. 23 Sierpnia. Chodziło o inne uzasadnienie. Zamiast upamiętniać datę „wyzwolenia” Dębicy przez Armię Radziecką i Wojsko Polskie, ul. 23 Sierpnia będzie przypominać obchodzony właśnie tego dnia Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu. Zobaczymy, czy wojewoda się z tym zgodzi. Inne nazwy nie budziły takich kontrowersji. Na Podkarpaciu nie było tak znaczących działaczy komunistycznych jak na Śląsku, skąd wywodził się m.in. Edward Gierek, do którego wiele osób ma sentyment ze względu na jego budowniczą część działalności.
 
Ale 22 czerwca ustawa dekomunizacyjna została znowelizowana i objęto nią także pomniki. Te, które podlegają zapisom nowego prawa, mają zniknąć do 21 października przyszłego roku. Będzie większy problem niż z ulicami?
 
Będzie. Ludzie mają większy emocjonalny związek z czymś co istnieje tak namacalnie jak pomnik. Nazwa ulicy to tylko nazwa. Pomnik to obiekt, do któregowidoku się przyzwyczajamy. Po roku 1989 niektóre pomniki podlegały oddolnym akcjom przeróbki na bardziej godziwą, choć bywało, że wątpliwą artystycznie symbolikę. Orłom dokładano korony, wieszano krzyże, podobizny Matki Boskiej itp. Tak było w Łańcucie. Stojący na Rynku pomnikWdzięczności Armii Czerwonej został wzbogacony wieloma innymi elementami, w tym symbolizującymi jednostkę wojskową, która funkcjonowała w Łańcucie do wybuchu II wojny światowej. Ten pomnik został już rozebrany. I słusznie, bo to, że ktoś pomnikowi coś dolepi, nie zmienia faktu, że został postawiony w określonym celu.
 
A jeśli takie pomniki nie zostaną zlikwidowane do 21 października?
 
Po tej dacie o wykonanie ustawy upomni się wojewoda. Jeśli dysponent obiektu będzie miął wątpliwości co do wymowy pomnika wojewoda zwróci się o opinię do IPN-u. Ta opinia nie jest wiążąca.
 
Według opinii IPN, zapisom ustawy dekomunizacyjnej podlega najsłynniejszy rzeszowski Pomnik Czynu Rewolucyjnego autorstwa zmarłego w tym roku rzeźbiarza prof. Mariana Koniecznego. W przypadku pomnika w Rzeszowie nie wystarczy zmienić uzasadnienia?
 
Czym innym jest nazwa ulicy, a czym innym pomnik. Nazwa ulicy to tylko nazwa. Pomnik jest czymś więcej. To bryła, której symboliki nie wymażemy innym opisem. To nie jest zwykły ślad historii, ale rodzaj uhonorowania, upamiętnienia, wzorca dla kolejnych pokoleń. Czy właśnie to chcemy stawiać za wzór? Walki rewolucyjne w wyniku, których zginęło tylu ludzi? Na Podkarpaciu pomnik walk rewolucyjnych stoi przy alei Cieplińskiego, który w wyniku tych walk właśnie zginął. To kuriozalne.

Burzenie tego pomnika może jednak wywołać protesty społeczne.
 
To bardzo prawdopodobne. Tu chcę podkreślić, że nie IPN będzie burzył pomnik czy też wnioskował, by to zrobić. My tylko wydajemy opinię, którą gospodarz terenu lub wojewoda mogą wziąć pod uwagę lub nie. Protesty pewno będą. Także dlatego, że sprawa pomnika dla niektórych jest szansą na zdobycie rozgłosu tuż przed wyborami samorządowymi.
 
W sprawie pomnika pojawiają się różne głosy i propozycje. Niektórzy proponują, by zmienić tylko rzeźbę zawieszoną na betonowych skrzydłach. Na przykład na krzyż maltański z herbu Rzeszowa.
 
My opiniujemy tylko to, co jest. Nie odnosimy się do takich propozycji. Po drugie, osoby, które snują takie wizje, powinny je konsultować z właścicielem obiektu i właścicielami praw autorskich do pomnika. Nie wiadomo, czy zgodziliby się na takie modyfikacje.
 
Rzeźbiarz już nie żyje.
 
Ale wiadomo, że za życia konsekwentnie odmawiał zgody na wszelkie zmiany.
 
Argument, że to dzieło sztuki i symbol Rzeszowa nie są przekonywujące?
 
Chodzi o brak historycznej świadomości i wiedzę, że pomnik gloryfikuje komunizm.Ale dla porównania – brak świadomości, że jakieś działanie jest przestępstwem, nie zwalnia sprawcy z odpowiedzialności za czyn. Można ubolewać, że ludzie nie znają historii tego pomnika. Tego komu był poświęcony i na czyją cześć powstał „symbol miasta”. Chcę podkreślić, że my w opiniach odnosimy się wyłącznie do kwestii historycznych. To są nasze kompetencje.
 
System komunistyczny został uznany za zbrodniczy przez międzynarodowe gremia tak samo jak faszyzm. Ale w sprawie pomników niektórzy ludzie mówią, że ta władza zdejmuje stare pomniki, by zrobić miejsce swoim ikonom. I że po nich przyjdą następni, co będą niszczyć te stawiane teraz. A co myśli o tym historyk?
 
Wyobraźmy sobie, że inny system totalitarny np. niemiecki nazizm zostawił po sobie pomnik tej wielkości, co ten rzeszowski monument, że zostawił po sobie kilkadziesiąt nazw ulic. Czy traktowalibyśmy to jak zwykłą pamiątkę historyczną? Jakoś gładko przyjmujemy system komunistyczny. 

Kilkadziesiąt lat odpowiedniej polityki informacyjnej zrobiło swoje.
 
Propaganda sączona codziennie obywatelom PRL, przygotowała grunt, pomieszała dobro ze złem i zrelatywizowała stosunek Polaków do wielu rzeczy. Komuniści celowo łączyli pewne wydarzenia, by zakłamywać prawdę, poświęcali coś np. poległym w walce o wolność ojczyzny - żołnierzom września’39 i funkcjonariuszom MO, SB. I zaraz znajdą się obrońcy tych jednych, którzy przymkną oko na tych drugich. Przecież to pomieszanie z poplątaniem. Zaciemnianie i oszukiwanie.

Czy jakiś pomnik na Podkarpaciu ma jeszcze takich obrońców jak rzeszowski?
 
Na przykład pomnik gen. Świerczewskiego w Jabłonkach. Ma obrońców, chociaż postać Waltera nie budzi żadnych wątpliwości. W wojnie z bolszewikami, w roku 1920 on występował czynnie przeciwko państwu polskiemu, walcząc w szeregach Armii Czerwonej. Mordował Polaków strzelając do nich. Sowiecki generał. Bronią go, argumentując, że został zabity przez UPA. Czy to wystarczy, by zmazać wszystko inne? Tych, którzy mówią, że takie pomniki są świadectwem historii, możemy uspokoić, że jako takie trafią do Muzeum Zimnej Wojny w Podborsku. I tam będzie można te ciekawsze i posiadające jakąś wartość artystyczna oglądać.

KOMENTARZE

Rozbiórka pomnika gen. Świerczewskiego w Jabłonkach

Słynny pomnik generała Karola Świerczewskiego...

Ruszyła budowa Zakładu Nauk o Człowieku

W czerwcu przyszłego roku ma być gotowy Zakład Nauk o Człowieku Uniwersytetu Rzeszowskiego. Obiekt, który wybuduje Skanska, to kolejny krok do uruchomienia na uczelni kierunku lekarskiego. Czy zajęcia na kierunku...

Uczelnie z Podkarpacia w rankingu "Perspektyw"

Daleko poza podium ogólnopolskiego rankingu "Perspektyw" znalazły się publiczne uczelnie wyższe z Podkarpacia. Politechnika Rzeszowska zajęła 50. miejsce, Uniwersytet Rzeszowski został sklasyfikowany o...

zobacz więcej
Reklama

W uprawianiu nauki najważniejsze są wątpliwości!

Z prof. nadzw. dr. hab. Anną Siewierską-Chmaj, rzeszowianką, rektorem Wyższej Szkoły Europejskiej im. ks. Józefa Tischnera w Krakowie, rozmawia Aneta Gieroń

Nie żyje Monika Szymańska

W czwartek, 14 czerwca zmarła Monika Szymańska, założycielka i współwłaścicielka firmy INNpuls, ekspertka ds. funduszy unijnych. Przed laty związana z Rzeszowską Agencją Rozwoju Regionalnego, gdzie była kierownikiem Centrum Obsługi Inwestora...

Dyrektor uniwersyteckiej biblioteki wicemistrzynią świata w triathlonie

Dr Bożena Jaskowska, dyrektor Biblioteki Uniwersytetu Rzeszowskiego została wicemistrzynią świata w triathlonie wśród amatorów. Zawody odbyły się...

Reklama

Po ślubie Harrego i Meghan wielbiciele monarchii mogą spać spokojnie!

Matka Księcia Harrego, Lady Diana Spencer, kilka dni przed ślubem z Karolem następcą tronu Brytyjskiej Monarchii chciała się wycofać i zerwać zaręczyny...

Dopóki będzie inwestycyjny boom, dopóty trwać będzie rynek pracownika!

Z Katarzyną Szudy, współwłaścicielką i dyrektorem zarządzającym Agencji Rekrutacyjnej HR Contact w Podkarpackim Parku Naukowo - Technologicznym...

Ojciec Ludwik Wiśniewski troszczy się o Kościół. Książka jest dowodem

Z dr. Wergiliuszem Gołąbkiem, rektorem Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, o książce o. Ludwika Wiśniewskiego "Nigdy nie układaj...

Paulina Grobelna: Kocham Rzeszów całą sobą

Sposobów na okazanie patriotyzmu jest mnóstwo. Jedni noszą koszulki z biało-czerwonymi flagami, inni kolczyki z polskim orłem, a jeszcze inni tatuują na ciele patriotyczne symbole. Właśnie jedną z takich...

Opowieści turystyczne czas zacząć. Felieton Magdy Louis

W kraju, w którym byłem, siedem godzin lotu… tak lakonicznie rozpoczynał swoje opowieści turystyczne pewien znajomy ksiądz. Nie chciał nigdy wyjawić gdzie był, pod jaką szerokością...

zobacz więcej

POLECANE

VIP MARZEC-KWIECIEŃ

VIP MARZEC-KWIECIEŃ
w numerze m.in.:

• W uprawianiu nauki najważniejsze są wątpliwości! • Mamy rynek pracownika • Bogusław Barnaś - najważniejsza jest wyobraźnia • Twarze Podkarpacie 10 lat VIP Biznes&Styl • Kongres TSLA Expo 2018 • Bolidy Caro Cars z Mielca • 57. Muzyczny Festiwal w Łańcucie
http://www.swiatpogody.pl
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.