Reklama
REKLAMA
Automatycznie wyświetlimy artykuł za 10 sekund
Przejdź do artykułu
Reklama
Reklama

Wszechświat mniej kapryśny od Kaprysów Paganiniego

A A A
Aneta Gieroń

Dodano: 03-12-2021

Fot. Tadeusz Poźniak

Fot. Tadeusz Poźniak

GALERIA ZDJĘĆ
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Ks. prof. Michał Heller. Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Fot. Tadeusz Poźniak
Wszechświat ma cztery wymiary – trzy przestrzenne i jeden czasowy. Istnieją jednak teorie – jak słynna teoria superstrun – według której mamy dziesięć wymiarów  i nie jeden Wszechświat ale niekończenie wiele Wszechświatów. Czy to kaprys Wszechświata a właściwie Boga, czyli Nieskończoności? A co ważniejsze, kapryśność Wszechświata może się okazać mniejsza od Kaprysów Niccolò Paganiniego, na które mogą sobie  pozwolić jedynie najwięksi wirtuozi skrzypiec?! W czwartek w Filharmonii Podkarpackiej Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie zainaugurowała VI już edycję cyklu "Wielkie Pytania w Nauce", a w naukowy dialog „Kaprysy Wszechświata”, gdzie kosmologia przeplatała się z muzyką wdali się: ks. prof. Michał Heller, kosmolog, filozof i teolog oraz dr hab. Janusz Wawrowski, jeden z najwybitniejszych polskich skrzypków, wykładowca Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie. A żeby na scenie było „dokładnie tak samo, tylko odwrotnie” skutecznie pilnował red. Wojciech Bonowicz, publicysta „Tygodnika Powszechnego”.
Reklama
 
Co łączy muzykę i fizykę? Na pewno struny i… fenomenalne właściwości matematyczne. Ks. prof. Michał Heller, który już wielokrotnie gościł w Rzeszowie, na swoje wykłady za każdym razem przyciąga więcej rzeszowian. Na scenie uwodzi rzadką umiejętnością opowiadania rzeczy najtrudniejszych w najprostszy sposób. A gdy dodać do tego, nieprawdopodobne poczucie humoru i swadę, w jaką wchodzi w dialog z Wojciechem Bonowiczem, aż trudno uwierzyć, że laureat Nagrody Templetona 85. urodziny ma już za sobą.
 
Na czwartkowym wykładzie skupił się na popularnej teorii strun i superstrun, któremu towarzyszyła muzyka Johanna Sebastiana Bacha, Niccolò Paganiniego, Krzysztofa Pendereckiego i Grażyny Bacewicz, w mistrzowskim wykonaniu Janusza Wawrowskiego, czyli coś, co ks. prof. Heller uwielbia. Żartował nawet, że ma podobne marzenie, jak jego przyjaciel, który życie wieczne wyobraża sobie jako nieustanny koncert w salonie własnego domu, z bliskimi, gdzie słuchają Bacha. I trudno się dziwić, zwłaszcza, że prof. Wawrowski koncertuje na stradivariusie, czyli legendarnych skrzypcach wykonanych przez Antonia Stradivariego, a datowanych na 1685 rok, czyli dokładnie ten sam, w którym urodził się Jan Sebastian Bach.

Przy tej okazji, w nawiązaniu do rekordowo wysokiej inflacji, jaka w Polsce wynosi obecnie prawie 8 proc., goście pół żartem, pół serio, dopytywali, czy warto inwestować w instrumenty muzyczne.
 
- To fenomenalna inwestycja – przyznał dr hab. Janusz Wawrowski. Cena stradivariusa nie schodzi poniżej miliona euro.
Reklama

Prof. Heller przypomniał, że sto lat temu granice poznanej rzeczywistości fizycznej wyznaczały, z jednej strony wielkość atomu, a z drugiej rozmiary naszej galaktyki, Drogi Mlecznej, którą uważano za cały Wszechświat. Od tamtego czasu dokonał się wielki postęp w opisie i rozumieniu otaczającego nas świata. Zbadano strukturę atomów, schodząc poniżej wielkości jądra atomowego, postulując istnienie cząstek, tzw. kwarków, z których składają się protony i neutrony. Przenosząc się z kolei na drugi kraniec skali wielkości, odkryto, że Wszechświat jest dużo bardziej rozległy, niż nasza Galaktyka. Okazało się, że Droga Mleczna jest tylko jedną z setek miliardów galaktyk istniejących w obserwowalnym wszechświecie. Wszystkie dotychczasowe teorie, które były podstawą do opisu czy interpretacji świata, zarówno w skali najmniejszej (mechanika kwantowa), jak i największej (ogólna teoria względności, teoria Wielkiego Wybuchu), spełniają warunki naukowości wyznaczone przez tradycyjną metodologię nauk empirycznych – zostały potwierdzone bezpośrednimi bądź pośrednimi świadectwami empirycznymi.
 
 
Od lewej: ks. prof. Michał Heller, Wojciech Bonowicz i prof. Janusz Wawrowski. Fot. Tadeusz Poźniak

- Oryginalna teoria strun została oparta na założeniu, że cząstki elementarne można przedstawić jako drgania fundamentalnych, jednowymiarowych włókien energetycznych (zwanych strunami). W takiej teorii strun poszczególnym cząstkom odpowiadałyby nie różne rodzaje strun, lecz różne mody wibracyjne jednego wspólnego typu strun. Wówczas masa cząstki byłaby po prostu energią danego modelu drgań, a jej inne właściwości, takie jak ładunek i spin, wyrażane byłyby przez bardziej wyrafinowane aspekty drgającej struny – tłumaczył prof. Michał Heller. 
Reklama
 
Jednak teoria strun w wersji podstawowej borykała się z pewnymi trudnościami, nie do przyjęcia dla fizyków. Udało się je pokonać dzięki wykorzystaniu idei supersymetrii, pod wpływem której teoria strun przekształciła się w teorię superstrun. Okazało się, że teoria superstrun nie tylko uwzględnia wszystkie znane cząstki elementarne, lecz także przewiduje istnienie nowej cząstki o właściwościach grawitonu (nośnika pola grawitacyjnego), które postulował już Einstein. Zatem teoria strun mogłaby być nie tylko teorią oddziaływań silnych, lecz pretendowałaby do miana Teorii Wszystkiego.
 
Aby równania teorii superstrun były matematycznie niesprzeczne, struna musi wibrować w 10 wymiarach czasoprzestrzennych, co oznacza, że poza zwykłymi czterema wymiarami istnieje sześć dodatkowych, zbyt małych, by można je bezpośrednio obserwować. Główna teza teorii superstrun głosi, że postać obserwowalnych przez nas praw fizyki zależy od geometrii ukrytych wymiarów. Dziewięć wymiarów przestrzennych wymaganych przez teorię superstrun można pogodzić z doświadczeniem trójwymiarowego świata dzięki przyjęciu, że sześć wymiarów jest skompaktyfikowanych (zwiniętych) do rozmaitości (obszaru 6-wymiarowej przestrzeni) o rozmiarach rzędu długości Plancka. Superstruny w porównaniu z protonem są tak małe, jak proton w porównaniu z Układem Słonecznym. Akcelerator, który mógłby potencjalnie zbadać „królestwo” superstrun, musiałby mieć w obwodzie 1000 lat świetlnych, ale nawet on nie pozwoliłby nam „dostrzec” dodatkowych wymiarów, w których wibrują struny. 
Reklama
 
- Jeżeli przyjmiemy, zgodnie z tradycyjną metodologią nauk fizycznych, że rozstrzygnięcie kwestii prawdziwości teorii fizycznych jest sprawą testów empirycznych, to musimy stwierdzić, że nie ma obecnie absolutnie żadnych eksperymentalnych ani obserwacyjnych danych na poparcie tezy, iż fundamentalnymi elementami rzeczywistości są struny – przyznał ksiądz profesor. - To dlatego wśród fizyków przeważają opinie, że w fizyce koncepcje teoretyczne muszą być poparte faktami eksperymentalnymi. Ani supersymetria, ani teoria strun nie spełniają tego kryterium. Są jedynie wytworem teoretycznych rozważań.
 
Tym samy redaktor Wojciech Bonowicz, drążył temat teorii superstrun:
- Wierzysz w niekończenie wiele Wszechświatów – dopytywał.
- To nie jest kwestia wiary, ale wiedzy. Wiem, jak te teorie działają, ale nie wiem, na ile są prawdziwe, o ile nie będą potwierdzone empiryczne – odpowiadał ksiądz profesor.
- Empirycznie się nie potwierdziło, ale matematycznie wygląda dobrze – skwitował Bonowicz. 
- Tak, ale podejrzanie –  z uśmiechem potwierdził prof. Heller.
 
 
Prof. Janusz Wawrowski. Fot. Tadeusz Poźniak
 
Jednocześnie naukowiec przyznał, że spekulacje i śmiałe hipotezy są częścią uprawiania kosmologii. Nauka w ten sposób się rozwija. Polega to na tym, że mamy pola bardzo dobrze uzasadnionych empirycznie teorii, ale one otoczone są pasem hipotez i domysłów. Niektóre z nich, z czasem staną się potwierdzonymi obserwacjami, a niektóre przejdą do historii jako fałszywe pomysły, choć i tak potrzebne do rozwoju nauki. Teorię superstrun można porównać do hipotezy z pasa okrążającego pola uzasadnionych teorii. I co ciekawe, kiedyś do tego pasa hipotez należały też mechanika kwantowa, czy teoria względności.
Reklama
 
- Dlatego dziś nie mówimy o Wszechświecie, ale koncepcyjnie o niekończenie wielu Wszechświatach – dodał ks. prof. Heller. - Kiedyś Bóg był potrzebny, by rządzić Ziemią i gwiazdami stałymi. Potem był Bóg Wielkiego Wybuchu, a dziś możemy koncepcyjnie mówić o Bogu niekończenie wielu Wszechświatów. I nie jest ważne teologicznie, czy istnieje jedne Wszechświat, czy nieskończenie wiele Wszechświatów. Jeśli Bóg jest Nieskończonością, to może bardziej cieszy go niekończenie wiele Wszechświatów, niż tylko jeden Wszechświat!
 
W dobie pandemii koronawirusa,  nie mogło też zabraknąć pytań o COVID-19. 
 
- Wirus na pewno nauczył nas pokory, ale powinien nas też uczyć zaufania do rozumu. Gdy słyszę, że ktoś nie chce się szczepić, to mam ochotę zapytać taką osobę, dlaczego używa komórki, skoro i szczepionka i elektronika są takim samym darem nauki. Skoro nauka jest zła, telefon komórkowy też powinien być zły – argumentował kosmolog.
 
- Nauka zyskała na kronawirusie? – dopytywał Wojciech Bonowicz.
- Raczej mocniej ujawniły się środowiskowa paranaukowe, które zawsze istniały, ale teraz przybrały na sile, niestety – przyznał ksiądz profesor.
Co redaktor Bonowicz gorzko spointował: Nie ma nadziei. 

Cykl wykładów popularnonaukowych pt. „Wielkie Pytania w Nauce” Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie realizuje we współpracy z „Tygodnikiem Powszechnym” od roku 2016. Do tej pory w  wykładach udział wzięli m.in.: prof. Jerzy Bralczyk, ks. prof. Michał Heller, prof. Michał Jakowicz, śp. prof. Jerzy Vetulani, prof. Stefan Chwin, Anna Dymna, dr Ewa Woydyłło-Osiatyńska oraz ks. prof. Alfred Wierzbicki. 
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
zobacz więcej

POLECANE

Money.pl - Kliknij po więcej
Giełda
GPW 2022-01-27 18:58
WIG Informujemy, iż w związku ze zmianami zasad dystrybucji danych GPW wprowadzonymi 1 stycznia 2018 r. notowania dostępne są bezpośrednio na stronie money.pl
WIG20
mWIG40
sWIG80
Wspierane przez Money.pl
Money.pl - Serwis Finansowy nr 1
Kursy walut
NBP 2022-01-27
USD 4,0830 +0,36%
EUR 4,5713 -0,45%
CHF 4,4029 -0,41%
GBP 5,4818 -0,25%
Wspierane przez Money.pl
Money.pl - Kliknij po więcej
Surowce - notowania online
Nazwa Jednostka Wartość [USD] Zmiana Ostatnia zmiana
 Złoto uncja 1731,30 +0,00% [21:59]
 Ropa brent baryłka 64,38 +0,00% [21:58]
 Pallad uncja 2680,00 +0,00% [21:57]
 Platyna uncja 1191,10 +0,00% [21:59]
 Srebro uncja 25,11 +0,00% [21:59]
Wspierane przez Money.pl
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.