Reklama
REKLAMA
Automatycznie wyświetlimy artykuł za 10 sekund
Przejdź do artykułu
Reklama
Reklama

Ludzie odnoszą macewy. Światło przeciw Zagładzie

A A A
Alina Bosak

Dodano: 24-11-2022

Fot. Tadeusz Poźniak

Fot. Tadeusz Poźniak

- Chciałem tylko wykosić żydowski cmentarz w Krościenku – mówi Dariusz Popiela. Jest mistrzem sportu. Jest też mistrzem dialogu między ludźmi oraz narodami. Doprowadził do zapisania na kamiennych płytach w Grybowie, Czarnym Dunajcu, Nowym Targu, imion i nazwisk tysięcy ofiar Holokaustu. A w społecznościach, które do tej pory wojenne traumy potrafiły „leczyć” jedynie milczeniem, budzi chęć do działania – zagrabione z cmentarzy macewy wracają na swoje miejsce, a zabitym zostaje przywrócona tożsamość. – Zwrócenie tożsamości bezimiennym ofiarom jest najważniejsze – mówi prof. Hanoch Gutfreund, były rektor Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, który wraz Dariuszem Popielą i reżyserem Wojciechem Szumowskim gościł 23 listopada w Rzeszowie na premierze filmu „Ukos światła”. Wydarzenie w ramach IV edycji cyklu „W labiryncie świata” zorganizowała Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie oraz Fundacja Tygodnika Powszechnego.
Reklama
 
Historia i sprawy, które dzieją się wokół społecznej pracy Dariusza Popiela, są tak znaczące, że parę lat temu zwróciły uwagę reżysera Wojciecha Szumowskiego i sprawiły, że nakręcił film. Jak mówi, film bardzo osobisty. Film o światłu, który powstał, kiedy on sam tkwił w mroku. – Nigdy nie pojmowałem Zagłady. Po przeczytaniu wielu wstrząsających książek napisanych przez polskich historyków, po realizacji kilku trudnych filmów, byłem w czarnej przestrzeni. Usłyszałem nazwisko. Darek Popiela. Że coś robi w Krościenku. Jakiś cmentarz. Jakieś upamiętnienie. I pomyślałem: „Sprawdzę tego człowieka. Pójdę tą ścieżką. Za nim”. Poznałem go i postanowiłem o nim opowiedzieć. O człowieku, którym ma inny sposób na Zagładę. Mnie Zagłada przygniatała. Przepuściłem ją przez siebie i znalazłem się w ślepym zaułku. Darek znalazł sposób, by pominąć to co straszne, dokonać zmiany. Im dłużej byłem z Darkiem Popielą, z Wojtkiem Głowaczem, Karoliną Panz, tym bardziej to czułem. To dzięki tym ludziom udało się znaleźć promyk światła. Ja tym światłem przesiąkłem – mówi Wojciech Szumowski, reżyser „Ukosu światła”.
 
Dariusz Popiela jest kajakarzem górskim. To czterokrotny medalista mistrzostw świata, dwukrotny mistrz Europy, dziesięciokrotny mistrz Polski. W 2018 roku zaangażował się w pracę społeczną na rzecz porządkowania cmentarzy żydowskich na swoim rodzinnym Podhalu. Wraz z przyjaciółmi odzyskuje rozgrabione macewy, godnie upamiętnia zbiorowe mogiły i stawia tablice, na których wyryte są imiona, nazwiska i wiek ofiar Holokaustu. Do tej pory zidentyfikowanych zostało już 17 000 zamordowanych w Zagładzie Żydów. 
Reklama
 
Pierwsze cmentarze żydowskie na Podhalu Dariusz Popiela i społecznicy skupieni wokół projektu „Ludzie, nie liczby” uporządkowali w 2018 i 2019 roku - w Grybowie i Krościenku. W 2020 roku zajęli się cmentarzem w Czarnym Dunajcu, w 2021 roku – w Nowym Targu. W tym roku w Nowym Sączu, mieście, w którym sportowiec mieszka, w centrum miasta umieszczono upamiętnienie całej społeczności miasta, która zginęła w Holokauście – imiona i nazwiska 12 000 ofiar. – To ostatnie to najważniejsze wydarzenie w historii całego projektu, ale i mojego osobistego wyzwania, mocowania się z tematem Zagłady. W sumie na Podhalu upamiętniliśmy 17 500 ofiar. Uporządkowanymi już cmentarzami opiekujemy się razem z niesamowitymi ludźmi z tych właśnie miejscowości. Takich ludzi nieobojętnych przybywało w trakcie naszych prac na cmentarzu – mówi sportowiec.
 
Kadr z filmu "Ukos światła" w reż. Wojciecha Szumowskiego. Fot. Tadeusz Poźniak

Nie wierzę w stereotypy

W Czarnym Dunajcu zaczynali w trzy osoby, a skończyli w 30 osób. Z okolicy przychodzili ludzie, którzy zapomniane miejsce odkryli na nowo i dziś stało się ono także ich cmentarzem, którym się opiekują. – Pomagali całymi rodzinami, co mnie zaskoczyło, podobnie jak i rozwój całego projektu. Chciałem tylko wykosić cmentarz w Krościenku, a dziś siedzę przed ogromną publicznością w Rzeszowie i rozmawiam o filmie, w którym jestem, który był pokazywany w Australii, Izraelu, a w którym bym nie uwierzył, gdyby ktoś mi o nim opowiedział, kiedy pięć lat temu wszedłem z kosą na cmentarz żydowski. Być może ta historia doda komuś jeszcze sił do działania. Bo takich cmentarzy w Polsce jest ok. 1600. Pamięć o żydowskich sąsiadach jest w rękach Polaków – opowiadał na spotkaniu, które odbyło się w Filharmonii Podkarpackiej po projekcji filmu „Ukos światła”. 
Reklama
 
- To, co najbardziej niezwykłe w dziele, którego podejmują się bohaterowie filmu, dociera do mnie po jego obejrzeniu. To film o Zagładzie, która czyni człowieka przerażająco smutnym, ale tutaj wychodzi na światło. Po obejrzeniu „Ukosu światła” mam poczucie, że można zwyciężyć ze sprawcami. Nie wskrzesimy ofiar, nie sprawimy, by mogły żyć, a mimo wszystko jest w tym filmie jakieś zwycięstwo – zwrócił uwagę Wojciech Bonowicz. A prowadzący wspólnie z nim debatę dr Wergiliusz Gołąbek porównał dobro widoczne w obrazie Szumowskiego do światła podobnego do tego, które malował na swoich obrazach de La Tour. 
 
W dyskusji po filmie uczestniczył gość specjalny - prof. Hanoch Gutfreund, były rektor Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. - W tym filmie kilka razy słyszałem nazwisko mojej rodziny. Widziałem je też wykute na w tej czarnej kamiennej tablicy - mówił o scenach, w których na cmentarzu odczytywane są imiona ofiar. – Urodziłem się w Krakowie rok przed śmiercią dziadka Henryka Gutfreunda, który pochodził z Nowego Targu. Jego żona Anna i dwie córki Nela i Salomea zginęły w Bełżcu. Kilka miesięcy temu właśnie w Nowym Targu odsłonięto imponujący pomnik z imionami 2000 osób, które kiedyś w jednym dniu zostały przez Niemców zebrane na stadionie, a potem jednego dnia zgładzone w Bełżcu. Pojechałem Do Nowego Targu z moją rodziną i przemówiłem do obywateli tego miasta, którzy nie są Żydami, ale jak powiedział Dariusz, nie trzeba być Żydem, aby się zająć cmentarzem żydowskim. Moje wystąpienie zakończyłem po hebrajsku. I widziałem, że ludzie mieli łzy w oczach. 
Reklama
 
Żydzi z Podhala. Kadr z filmu "Ukos świata". Fot. Tadeusz Poźniak
 
Okazało się, że do takich działań, jakich podejmują się wolontariusze projektu „Ludzie, nie liczby” wiele społeczności jest coraz bardziej gotowych. Po filmie „Ukoś światła” w Krościenku 250 fragmentów macew wróciło na cmentarz. Ludzie wyciągają macewy ze swoich gospodarstw, znajdują w remontowanych budynkach, nie wyrzucają ich, ale odwożą albo dzwonią, żeby wolontariusze przyjechali zobaczyć, zabrać. Na macewach zapisywano nie tylko imię, nazwisko, ale i dodawano opis mówiący coś więcej o człowieku, który je nosił. Gdyby Polacy znali hebrajski, napisy na porzuconym kamieniu z żydowskiego cmentarza, wielu nie pozwoliłyby na obojętność. 
 
– Kiedy ruszałem z porządkowaniem cmentarzy na Podhalu, znajomi przestrzegali, że tam jest konserwatyzm i antysemityzm, że będzie mi ciężko. A właśnie nie. Było zupełnie odwrotnie. Spotkałem ludzi o otwartym sercu. Całe życie walczę z różnymi stereotypami i wolę sprawdzać na własnej skórze niż wierzyć utartym opiniom. Dobrzy i źli ludzie są wszędzie, ale doświadczyłem, że dobrego jest tyle, że znacznie przewyższa to złe – mówi Dariusz Popiela. Fundusze zbiera podczas kampanii crowdfundingowych. Bardzom dużo wpłacają Polacy, 8-10 proc. pochodzi od instytucji żydowskich. – Nie omieszkałem zwrócić się również do ambasady Niemiec w Polsce i stamtąd też dofinansowanie otrzymałem. Odnowienie cmentarza takiej wielkości jak w Czarnym Dunajcu to koszt ok. 120-130 tys. zł. Najwięcej nieprzespanych nocy spowodował Nowy Sącz, gdzie na pomnik musiałem zebrać pół miliona złotych – zdradza Dariusz Popiela. – Ale udaje się dzięki wielu ludziom, Polakom, Żydom, chrześcijanom  i niechrześcijanom, wierzącym i niewierzącym. Coraz więcej ludzi szanuje to, że robimy to właśnie obywatelsko, wspólnotowo i chce nas wspierać.
Reklama

Przywrócić tożsamość, także w Rzeszowie

O tym, by dostrzegać właśnie więcej, a nie podążać drogą stereotypów mówił też prof. Gutfreund: – W moim kraju ministerstwo edukacji organizuje wyjazdy dla młodzieży do obozów zagłady w Polsce. Nie podoba mi się, że jest wtedy mowa tylko o Zagładzie i antysemityzmie. Kiedy zabieram do Polski moich kolegów z uniwersytetu, pokazuję im Polskę tak, jak moim zdaniem powinien ją Żyd zobaczyć. Oczywiście, musimy pojechać do Auschwitz, ale gorsze od niezwiedzenia Auschwitz jest zwiedzenie w Polsce tylko Auschwitz. W Polsce Żydzi nie tylko umierali. Żydzi tu żyli. Owszem, byli ofiarami strasznego antysemityzmu w Polsce, ale w tym samym czasie doświadczali też przejawów filosemityzmu. Kombinacja antysemityzmu i filosemityzmu to w Polsce jest coś specjalnego. To wszystko tu było. I to trzeba zrozumieć. I to młodzież w naszym kraju, w waszym kraju powinna zrozumieć. I ja widzę zmianę. Jest jeszcze dużo do zrobienia u nas i u was. Na poziomie politycznym rządy kłócą się, kto był większą ofiarą. Polska czy polscy Żydzi. Tu zginęło 3 miliony i tu zginęło 3 miliony. Ale nie o to chodzi. Wszyscy cierpieli. Dla Polaków to była katastrofa, dla Żydów to był koniec.
 
- Próbujemy nawiązać kontakt, zaprosić młodzież z Izraela na odnowione przez nas cmentarze. Chcą do nas przyjechać też żołnierze. Staramy się, chociaż politycy nam przeszkadzają. Palną coś w Izraelu, palną coś w Polsce i już w małym miasteczku słyszę: „Panie, po co się angażujesz, nie słyszysz, co oni tam gadają”. Dlatego bądźmy jak najdalej od polityki i róbmy swoje – stwierdził Dariusz Popiela.   
Reklama
 
Niemcy dokonując Zagłady odbierali ludziom życie i odbierali też tożsamość, jakby nigdy ich nie było. W Księdze Izajasza, w rozdziale 56, mówi mniej więcej tak: „dam w moim domu i w obrębie moich murów stelę i imię na wieczność, które nie będzie starte”. Imię wieczne to Jad wa-Szem, stąd nazwa Instytutu Yad Vashem. Taka jest też misja pana Dariusza – zwrócić nie tylko pamięć, ale także tożsamość. Przez zapisanie, wspomnienie imienia, zwraca się ludziom tożsamość. Więc do tego dzisiejszego tytułu spotkania „O przywracaniu pamięci” dodałbym: „i tożsamości” – podsumował prof. Gutfreund spotkanie w Rzeszowie. A skończyło się ono i tą myślą, że tu także jest zapomniany żydowski cmentarz i że jest już grupa ludzi, którzy zamierzają tam pójść „wykosić trawę”.
 
Debata o premierze filmu "Ukos światła". Fot. Tadeusz Poźniak
Reklama
Reklama
Reklama
zobacz więcej

POLECANE

Money.pl - Kliknij po więcej
Giełda
GPW 2022-12-09 13:08
WIG Informujemy, iż w związku ze zmianami zasad dystrybucji danych GPW wprowadzonymi 1 stycznia 2018 r. notowania dostępne są bezpośrednio na stronie money.pl
WIG20
mWIG40
sWIG80
Wspierane przez Money.pl
Money.pl - Serwis Finansowy nr 1
Kursy walut
NBP 2022-12-09
USD 4,4351 -0,91%
EUR 4,6821 -0,33%
CHF 4,7474 -0,05%
GBP 5,4317 -0,31%
Wspierane przez Money.pl
Money.pl - Kliknij po więcej
Surowce - notowania online
Nazwa Jednostka Wartość [USD] Zmiana Ostatnia zmiana
 Złoto uncja 1731,30 +0,00% [21:59]
 Ropa brent baryłka 64,38 +0,00% [21:58]
 Pallad uncja 2680,00 +0,00% [21:57]
 Platyna uncja 1191,10 +0,00% [21:59]
 Srebro uncja 25,11 +0,00% [21:59]
Wspierane przez Money.pl
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.