Krystyna Lenkowska

poetka, anglistka

Preteksty Literackie

Dzialy: KULTURA

O sobie:
Po wielu latach pracy jako lektorka języka angielskiego oraz DOS (director of studies) własnej szkoły językowej, postanowiłam skupić się na czymś co, na ogół, bywa mało intratne, a konkretnie na literaturze. Czytam, piszę, publikuję w periodykach literackich w Polsce, USA, na Bałkanach ?, wydaję książki poetyckie (do tej pory 7), tłumaczę poezję Emily Dickinson (zuchwale aspirując do kanoniczności przekładu), wyjeżdżam na festiwale literackie oraz do domów pracy twórczej (Szwajcaria, Hiszpania? ); wciąż uczę oraz uczę się języków.

O blogu:
Będą to moje noty i wtręty kuLturalne i kuRturalne, głównie literackie, a nawet poetyckie. Nie mam doświadczenia w pisaniu blogów. Przeczuwam, że w sensie ?gatunku literackiego? najbliżej mu do sylwy ponowoczesnej, czyli postmodernistycznej (sylwa: dzieło nierespektujące jednorodności gatunkowej, głównie poetyka kolażu; negatywne odwoływanie się do zastanych wzorców; heterogeniczność gatunkowa; sygnalizowany przez autora zamysł zburzenia wewnętrznej spójności utworu). O! W miarę doświadczenia, moja informacja o blogu (a może i o sobie) będzie ewoluować; zmieniać się na lepsze lub gorsze, w zależności od tego, kto i jak życzliwy czyta.

"Zemsta" i niezgoda

A A A

Dodano: 20-04-2013

www.facebook.com

www.facebook.com

Co chce nam powiedzieć Aleksander Fredro w swojej najnowszej, rzeszowskiej adaptacji ”Zemsty”? Zastanawiam się zaintrygowana obsadą, rozwiązaniami inscenizacyjnymi, kostiumami. Może chce nam powiedzieć, że w tej sztuce sprawa płci jest drugorzędna, że, tak naprawdę, to nie jest sztuka o flirtach ani związkach uczuciowych, tylko jest tam problem głębszy egzystencjalnie?

Nie chodzi o to, że Wacław pała młodzieńczym afektem do pięknej Klary, ani o to, że Klara jest zauroczona urodą (lub pozycją) Wacława, ani o to, że Cześnikowi w głowie amory i ślub z Podstoliną (tak naprawdę ma zakusy głównie na jej posag). Te wątki, nawet w pamiętnych rolach Beaty Tyszkiewicz i Ryszarda Barycza z 1956 roku (w reżyserii Bohdziewicza i Korzeniewskiego) czy Agaty Buzek i Rafała Królikowskiego (reż. Andrzej Wajda), że przywołam te najbardziej znane szerszej polskiej widowni, bo filmowe, nie są historiami o miłości. Prędzej są anegdotą życia i staropolskich zwyczajów. Ludzkich przywar oraz, chciałoby się powiedzieć, uroków, ale tych uroków okazuje się być niewiele, co chce nam powiedzieć Remigiusz Caban w swoim odczytaniu „Zemsty”.

Komedią nie do końca komediową jest „Zemsta” Fredry, a w tej rzeszowskiej interpretacji na pewno nią nie jest. Czyżby w XXI wieku autor adaptacji XIX-wiecznego dramatu chciał nam pokazać, że w sztuce Fredry, choć utrzymanej w klimacie wciąż oświeceniowej rubaszności, podskórnie tli się klasycystyczna pochwała tragedii jako gatunku cenniejszego niż komedia, jak to głosili klasycy?

Ujął to doskonale Wajda w swojej adaptacji, a szczególnie Roman Polański rolą Papkina. Papkin nie jest wesołkiem. Nawet nie jest wesoły. Jest głęboko smutny, jak Stańczyk. Gorzko-zabawnie wyostrza się Papkinowi umysł w sytuacji skrajnej, kiedy wydaje mu się, że wkrótce umrze otruty (tu Fredro prześmiewa hipochondryczność, chimeryczność polskich „synów marsowych”). To właśnie Papkin wypowiada w „Zemście” przesłanie dramaturga o kondycji człowieka, o osamotnieniu.

Ciekawy jest Papkin w interpretacji Roberta Chodura. W „kostiumie” metalowca, z postawionym irokezem, w glanach, przypomina Kazika Staszewskiego z zespołu Kult, swoistego współczesnego Stańczyka.

Trafiłam na spektakl poranny „Zemsty” z widownią wypełnioną młodzieżą szkół średnich (na oko) wraz z nauczycielkami (nie rzucili mi się w oczy nauczyciele płci męskiej, co by potwierdzało statystyki). Zwłaszcza młodzież spontanicznie reagowała, śmiechem, oklaskami. Rozglądałam się, uważna i przewrażliwiona po niektórych lokalnych recenzjach. Obawiałam się bojkotu i pustej sali, skandalu, … że „pedały, że cwele”, i Bóg wie jeszcze co za „ruja i poróbstwo”, sądząc z prasy i tego, co mówi rzeszowska ulica. Widać kiepska ze mnie rzeszowska ulica, bo dla mnie, „Zemsta” à la Caban jest klasyczna w realizacji. Niestereotypowa jest jedynie obsada mężczyzn w rolach kobiecych, ale właśnie ten zabieg artystyczny najbardziej intryguje i zmusza do myślenia pod tytułem „o co Fredrze tak naprawdę chodziło?”. Bo przecież nie wyłącznie o trywialną międzysąsiedzką wojenkę o miedzę. To byłoby zbyt proste. Dlatego, chyba, reżyser zrezygnował z atrybutów walki, jak kultowa polska szabelka. W zamian, u pasa, w pasie, i nie tylko, aktorzy mają szaliki, symbol zadymy naszych (też burzliwych) czasów społecznych. Dziś widok podobnego szalika u mężczyzny, zwłaszcza pomnożonego przez kilka sztuk, wywołuje u mnie poczucie zagrożenia. A cały stadion szalików to już może być groza.

Rzeszowska adaptacja to klasyczna sztuka w sztuce. Zespół amatorów odgrywa „Zemstę” Fredry w anturażu przypominającym klasztorny (sądząc po ławkach kościelnych; kapitalne rozwiązanie sceniczne!) zakład odosobnienia dla mężczyzn, co może, ale nie musi, być metaforą wykluczenia (dobrowolnego?, karnego?, społecznego?). Na pewno jest izolacją. Daj Boże takiej aktorskiej „amatorki” każdej zawodowej trupie teatralnej! Mimo, lub z powodu, codziennej nudy odosobnienia od świata (między wypowiadanymi kwestiami, mężczyźni czytają gazety, „nicnierobią”, trwają) ci faceci robią Sztukę (może nawet na odgórne polecenie „dyrekcji zakładu” lub innych sił /wewnętrznych?, zewnętrznych?/), o czym może świadczyć demonstracyjne ściąganie peruk, po odegraniu swojej kwestii, przez Klarę i Podstolinę, ogólne czytanie prasy między wejściami w role, inercja siedzenia). Są w bardzo różnym wieku, reprezentują kilka pokoleń. Nie da się nie zauważyć, że szalikowcy w starszym wieku (świetni: Papkin, Cześnik, Dyndalski, a jeszcze starszy Rejent - wręcz sir-gielgudowski) mówią innym językiem niż szalikowcy młodzi. I to jest walor. W ramach jednej epoki wyłaniają się, choć wciąż fredrowskie, bardzo różne ekspresje. Ta pokoleniowa przepaść w adaptacji Remigiusza Cabana wydaje się większa niż między oglądem oświeceniowym a klasycystyczno-preromantycznym epoki Aleksandra Fredry. A przynajmniej nam się tak wydaje, mnie się wydaje, bo ta uwspółcześniona groza sytuacji jest dla nas (dla mnie) bardziej czytelna.

Nie wiem czy dla młodzieży na wskroś przejrzysta, jak to ze szkolnymi lekturami obowiązkowymi bywa, ale jednak frapująca jest akcja sztuki, sądząc po reakcjach młodej widowni. Młodzi „na pniu kupują” groteskowy dystans Klary  (w tej roli Józef Hamkało) najgłośniej oklaskując tę właśnie rolę, czy „ranny” palec Śmigalskiego (ciekawe, czy za czasów Fredry ten gest też oznaczał fuck off?).

Końcowa zgoda w sztuce, zaniechanie zemsty, jest zgodą ambiwalentną, mówi Fredro językiem reżysera, Remigiusza Cabana. Ostatni obraz, w filmowo zwolnionym tempie, to poplątane polskie ręce, które nie chcą, nie dają, nie umieją się wyciągnąć do zgody.

 

Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie

Inscenizacja i reżyseria Remigiusz Caban
Scenografia Socha-Szczęsny
Kostiumy Aleksandra Semenowicz
Współpraca kostiumograficzna Malwina Nahorny-Domagalik
Opracowanie muzyczne Jarosław Babula
Ruch sceniczny Dariusz Brojek
Reżyseria świateł Bary
Obsada Waldemar Czyszak, Robert Chodur, Michał Chołka, Paweł Gładyś, Józef Hamkało, Magdalena Kozikowska-Pieńko, Wojciech Kwiatkowski, Mateusz Mikoś, Adam Mężyk, Piotr Napieraj, Grzegorz Pawłowski, Robert Żurek, Stanisław Brejdygant (gościnnie)

Premiera 23 marca 2013 Duża Scena
 

 

Reklama

KOMENTARZE

OSTATNIE WPISY NA TYM BLOGU

NAJCZĘSCIEJ CZYTANE WPISY

ARCHIWUM

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr 62

VIP Biznes&Styl Nr 62
w numerze m.in.:

Jakub Kocój - Nie warto bać się lepszych od siebie Elżbieta Łukacijewska, Tomasz Poręba - 15 lat Polski w Unii Europejskiej Radosław Fedaczyński - Najważniejsze są zwierzęta 58. Muzyczny Festiwal w Łańcucie Żydzi z Podkarpacia - Grzech naszego zapomnienia Kongres i Targi TSLA EXPO 2019
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.