Reklama
REKLAMA
Automatycznie wyświetlimy artykuł za 10 sekund
Przejdź do artykułu
Reklama
Reklama

Opowieść o umierającym Morzu Aralskim

A A A
Aneta Gieroń

Dodano: 03-09-2013

Bartek Sabela

Bartek Sabela

GALERIA ZDJĘĆ
Bartek Sabela, "Może (morze) wróci", Wydawnictwo Helion, Gliwice 2013
Bartek Sabela, łodzianin z urodzenia, warszawiak z wykształcenia i zakopiański ceper z wyboru jest autorem równie wzruszającej, co przerażającej opowieści będącej zapisem jego kilkutygodniowej podróży po Uzbekistanie do źródeł wymierającego Morza Aralskiego.  Kiedyś jedno z czterech największych jezior na świecie, źródło życia i dobrobytu w Azji Środkowej, dziś zamienia się w bajoro, bo przed laty I sekretarz ZSRR, Nikita Chruszczow wpadł na szaleńczy pomysł stworzenia na obszarach pustynnych największych na świecie plantacji bawełny. I co z tego, że głupota wszechwiedzącego I sekretarza doprowadziła do unicestwienia dziesiątek gatunków roślin, ptaków i zwierząt, że zmajstrował największą katastrofę ekologiczną w dziejach współczesnego świata, w końcu przyczynił się do upadku gospodarczego, ekonomicznego i demograficznego całej krainy w centrum Azji? Wszystko to bez znaczenia. Tak jak bez znaczenia jest interes jednostki kiedyś w ZSRR, a dziś w postsowieckich, często marionetkowych republikach w Azji Środkowej.
Reklama
 
Wystarczy zajrzeć do atlasu, albo na mapę Azji, Morze Aralskie ciągle tam jest, choć w rzeczywistości już dogorywa i powoli zamienia się w jałową, bezkresną pustynię. 40 lat nawadniania pustynnych plantacji bawełny w Uzbekistanie, Turkmenistanie i Kazachstanie zrobiły swoje i wyssały wodę z Morza Aralskiego, zasilanego przez dwie rzeki Amu-darii i Syr-darii. Zrobiło to ponad 40 tys. kilometrów kanałów nawadniających, tak niechlujnych i nieszczelnych, że 70 proc. wody odbieranej rzekom nie dociera ani do upraw, ani do Morza Aralskiego.
 
Ktoś może zadać pytanie, jak w XX wieku mogło dojść do ekologicznego barbarzyństwa na oczach całego świata? Ale czy ktoś mógł, albo chciał się sprzeciwić ZSRR? Retoryczne pytanie. Tym bardziej, że myśl sowiecka jeszcze kilka lat temu bardzo poważnie rozważała, czy nie uratować Morza Aralskiego wysadzając w powietrze lodowce Pamiru i Tien-szanu przy użyciu broni atomowej. Tak, tak, to nie żart. Tak samo jak nie był filmowym efektem specjalnym zamysł sowieckich planistów, którzy planowali całkiem na serio… zmianę biegu rzek syberyjskich, tak by ich wody skierować na suche stepy i pustynie Azji Środkowej. Wiadomo przecież, że na syberyjskiej wiecznej zmarzlinie nic nie urośnie, więc czemuż by nie wykorzystać tych ogromnych ilości wody i nie skierować ich w inny rejon świata.  A że być może doprowadziłoby to do zalania połowy Azji? Kto by się tym przejmował przy imperialnej, aroganckiej pysze.
 
Bartek Sabela w swej wędrówce do brzegów wysychającego Morza Aralskiego zabiera nas też w podroż po pięknym, z długą historią kraju, jakże jednak wymęczonym i zastraszonym pod totalitarnymi rządami Isloma Karimova, prezydenta Republiki. W stolicy kraju w Taszkencie, Bartek niepodziewanie odkrywa drugą twarz miasta, skutecznie skrywaną przed turystami, gdy oddalając się od monumentalnego, wysprzątanego centrum, przez przypadek, a właściwie przez dziurę w murze przedostaje się do starych uliczek i zaułków historycznego miasta. Przeznaczonego do wyburzenia, bo w to miejsce mają powstać wieżowce i biurowce z wielkiej płyty. Na każdym kroku niszczona jest historyczna, wielowiekowa tkanka miejska, a wraz z nią wielowiekowe tradycje wyznaczające rytm życie Uzbeków. Najbardziej jednak przygnębiające wrażenia robi Mujnak – miasto widmo. Kiedyś metropolia nad brzegami cudownego Morza Aralskiego, bogata, z turystami, fabrykami przetwórstwa rybnego, pensjonatami, hotelami, kinami, teatrami i zasobnymi mieszkańcami, dziś strasząca ruinami budynków i garstką starców i dzieci, którzy tu jeszcze zostali, bo nie mają, gdzie wyjechać za domem i chlebem.
Reklama
 
Aż po horyzont ciągnie się spalona w słońcu, wyschnięta ziemia, z zatopionymi w piachu kutrami i statkami pasażerskimi, przerażający widok, o którym Ryszard Kapuściński w „Imperium” napisał: Nie ma już ani śladów, ani ogrodów, nie ma kóz i owiec. Miliony ludzi chodzą bez pracy i bez żadnej szansy, żeby ją dostać. Aral umiera…
 
Bartek Sabela, „Może (morze) wróci”, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2013
Reklama
Reklama
Reklama
zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.