Reklama
REKLAMA
Automatycznie wyświetlimy artykuł za 10 sekund
Przejdź do artykułu
Reklama
Reklama

Lela Pawlikowska z Medyki. Malowała też Dianę Spencer

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 02-05-2022

Archiwum BiznesiStyl.pl

Archiwum BiznesiStyl.pl

GALERIA ZDJĘĆ
Aniela Lela Pawlikowska, Autoportret, 1944. Archiwum BiznesiStyl.pl
Aniela Lela Pawlikowska, Autoportret, 1926. Archiwum BiznesiStyl.pl
Portret Pani Szajnochowej, 1922. Fot. Archiwum BiznesiStyl.pl
Portret męża Michała na tle gór, 1926. Fot. Archiwum BiznesiStyl.pl
Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej odkryło postać znakomitej, zapomnianej przez dziesięciolecia artystki. To Aniela [Lela] Pawlikowska z Medyki. Po kończącej się właśnie muzealnej wystawie jej malarstwa pozostała wspaniała monografia – autorstwa kustosza dyplomowanego dr Marty Trojanowskiej.
 
Po rozebranym w latach sześćdziesiątych, zrujnowanym dworze w Medyce nie ma dziś śladu. Podobny los spotkał osiadłych na emigracji jego właścicieli. Córka Maria Ludwika tak napisała o matce: „Aniela Pawlikowska pozostanie dla historii człowiekiem nieznanym. Należy do pokolenia elity intelektualnej XX wieku, o której biografii nigdy nie będzie […] Straty nie da się naprawić, nigdy  nikt […] nie poskłada, choćby, pragnął, pogubionych kamyczków mozaiki, nie złoży, jak trzeba, podobizny duchowej tych ludzi tak, aby mogła dać ona wyobrażenia ich następcom o duchowej jakości człowieka”.  
Reklama
 
Dr Marta Trojanowska zrobiła wszystko, aby tym pesymistycznym słowom zaprzeczyć. Po znakomitej wystawie malarstwa Leli Pawlikowskiej pozostała biografia: ciekawa, mądra, wręcz pasjonująca, gdy sięga się do przypisów, załączonych wspomnień, fotografii i dokumentów. Żal tylko, iż ta biografia nie jest jeszcze znana w księgarniach artystycznych w kraju oraz w najważniejszych ośrodkach kulturalnych polskiej emigracji.
 
 
Aniela Lela Pawlikowska, Autoportret, 1926. Archiwum BiznesiStyl.pl
 
Aniela (Lela) z Wolskich Pawlikowska (1901-1980) malarka, graficzka, ilustratorka książek urodziła się we Lwowie w rodzinie o świetnych tradycjach kulturalnych. Jej babka ze strony matki – Wanda z domu Monné – była narzeczoną Artura Grottgera. Po śmierci artysty wyszła za jego przyjaciela, malarza Karola Młodnickiego. Ojciec Anieli – Wacław Wolski został pionierem galicyjskiego przemysłu naftowego, matka – Maryla z Młodnickich była poetką oraz organizatorką życia kulturalnego Lwowa na przełomie XIX i XX stulecia. 
 
Beata – siostra Anieli (po mężu Obertyńska) zajmuje od niedawna w polskiej literaturze ważne miejsce. Znana jest jako poetka i pisarka: autorka  tomu  wspomnień „W domu niewoli” który, wydany w Rzymie w roku 1946, był jedną z pierwszych relacji z pobytu w sowieckich łagrach.
 
Siostry Wolskie otrzymały wszechstronne wykształcenie domowe. Niestety, ich rodzice - wrogowie wszelkich biurokratycznych formalności - nie zadbali o poświadczenie ich wiedzy odpowiednimi świadectwami szkolnymi. W rezultacie Aniela mogła uczestniczyć w zajęciach prowadzonych przez znakomitych profesorów Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, Uniwersytetu Jagiellońskiego i krakowskiej ASP tylko jako wolna słuchaczka. W roku 1924 została żoną Michała Pawlikowskiego, kolekcjonera, pisarza i wydawcy, właściciela dworu w Medyce pod Przemyślem. W rok później zadebiutowała jako ilustratorka książki „Jagnieszka” – pierwszego tomu rodzinnego wydawnictwa Biblioteki Medyckiej.
Reklama
 
Równocześnie malowała i rysowała portrety oraz autoportrety. W latach trzydziestych zaczęła uprawiać grafikę, tworząc cykl linorytów „Bogurodzica”, oraz projekty kart pocztowych wydanych w 1938 roku przez znaną lwowską firmę „Książnica – ATLAS”. W tym czasie w dziedzinie portretu udało się jej osiągnąć nieomal mistrzostwo, o czym świadczą płótna: „Marysia pantoflarka”, oświetlony ostrymi jakby nierealnymi promieniami słońca wizerunek męża oraz „Portret pani Szajnochowej”. Za ten ostatni w roku 1934 otrzymała zaszczytne wyróżnienie w Salonie warszawskiej „Zachęty”. Była mistrzynią stylizacji: prace graficzne tworzyła w konwencji Art Déco, w portretach i pejzażach  wykorzystywała doświadczenia kapizmu – polskiego koloryzmu. Do kolejnych prac ilustratorskich prowadziła szczegółowe studia polskich i europejskich kostiumów historycznych.
 
 
Portret Diany Spencer – przyszłej Lady Di, 1965. Fot. Archiwum BiznesiStyl.pl
 
W czasie wojny wraz z dziećmi i siostrą początkowo przebywała we Lwowie, podczas gdy mężowi udało się wcześniej wyjechać do Rzymu. Pracował tam w Prymasowskim Komitecie Pomocy Uchodźcom. Po długich staraniach Lela razem z dziećmi w znalazła się Generalnej Guberni. W Krakowie otrzymała  wiadomość, że jej mąż stara się o pozwolenie na wyjazd rodziny do Włoch. Wydawano je aż w Berlinie. W marcu 1942 rodzina połączyła się w Rzymie. Nie był to spokojny pobyt, gdyż w rok później Michał Pawlikowski i kilku jego rodaków zostało aresztowanych przez Niemców. Po kilku tygodniach zostali zwolnieni na osobistą interwencję papieża Piusa XII.
Reklama
 
W czasie czteroletniego pobytu na włoskiej ziemi podstawą utrzymania całej rodziny stało się wykonywanie przez Lelę Pawlikowską portretów arystokracji włoskiej. Po zakończeniu wojny  przeniosła się z rodziną do Londynu. W Anglii zyskała ogromną popularność wśród elitarnej, zamożnej klienteli. Specjalizowała się w intymnych portretach dzieci malowanych głównie pastelami. W książce możemy obejrzeć np. pastelowe wizerunki dzieci z rodziny Spencerów, wśród nich Diany – przyszłej sławnej „Lady Di”. Popularność polskiej malarki w wielkim świecie pozwalała na utrzymanie całej rodziny. 
 
Według dr Marty Trojanowskiej Pawlikowska na emigracji wykonała około 800 do 1000 portretów. Prace te są w Polsce zupełnie nieznane. Trudno jest również do nich dotrzeć, bo przechowywane są głównie w zbiorach prywatnych na całym niemal świecie. 
 
Dla Leli Pawlikowskiej ten rodzaj malarstwa – wykonywane zarobkowo na zamówienie, a niekiedy pod dyktando klienta portrety, chociaż subtelne, niekiedy niemal intymne, malowane najczęściej pastelami – stały się jedynym rodzajem działalności twórczej. Upiększając i przedstawiając konwencjonalnie swoje modele starała się nie rezygnować z pojmowanego bardzo serio artystycznego powołania. A jednak – aby utrzymać rodzinę – rezygnować (niekiedy? często? zbyt często?) musiała. To zniewolenie było jej wewnętrznym dramatem. 
 
Dzisiaj sztuka i osoba Leli Pawlikowskiej powraca. Znowu interesuje współczesnych widzów i czytelników. Wyłania się z mozolnie składanych kamyczków rozsypanej mozaiki. 
Reklama
 
Pisząc tekst korzystałem z biografii: „Lela. Życie i twórczość Anieli z Wolskich Pawlikowskiej” autorstwa  Marty Trojanowskiej, wydanej przez Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, Przemyśl 2021 oraz z zamieszczonej na wystawie informacji autorstwa Marty Trojanowskiej.        
Reklama
Reklama
Reklama
zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.