Reklama
Reklama

Podkarpackie. Kraina drewnianych świątyń

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 01-09-2015

Cerkiew w Radrużu. Fot. Muzeum Kresów w Lubaczowie

Cerkiew w Radrużu. Fot. Muzeum Kresów w Lubaczowie

Podkarpacie wraz w przyległymi województwami: małopolskim i lubelskim należą do unikalnych w Europie regionów, gdzie licznie zachowały się drewniane kościoły i cerkwie od XV do XX stulecia. W naszym województwie jest 149 dawnych i obecnych cerkwi, 96 kościołów, 57 dzwonnic i jeden zbór ewangelicki wzniesionych przed ok. 1950 r.
 
Tradycja architektury drewnianej istnieje u nas nieprzerwanie przez sześć stuleci i trwa do dziś. Nie wiemy, czy sąsiednie województwa są bogatsze czy biedniejsze od naszego. Tamtejsi urzędnicy konserwatorscy nie zdążyli dotąd policzyć obiektów drewnianych na swoim terenie. Łatwiej o porównanie z Norwegią, gdzie zachowało się 28 „kościołów Wikingów” z XI-XIII stuleci: o konstrukcji klepkowej - identycznej jak w łodziach przez nich budowanych. (W Polsce istnieje tylko jeden kościół z tego okresu. W XIX w. został on przeniesiony ze Skandynawii do Karpacza.) Rodzime najstarsze drewniane świątynie pochodzą z XIV-XV stulecia. Na Podkarpaciu zachowało się ich ok. 10. Z listy blisko 256 świątyń, sześć zostało niedawno wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Są to gotyckie kościoły w Bliznem i Haczowie oraz cerkwie w Radrużu, Chotyńcu, Smolniku i Turzańsku. 
Reklama
 
Obecnie Stowarzyszenie „Pro Carpathia” wydało „Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego”. Zawiera on charakterystykę 256 obiektów zilustrowany 1200 zdjęciami. „Suplement” dodaje do nich listę niezachowanych świątyń z 467 miejscowości i 535 przedstawiających je fotografii archiwalnych. Pierwsza fala niszczenia drewnianych zabytków miała miejsce na przełomie XIX/XX w. Jej przyczyna była prozaiczna: bogacenie się Galicji. Zniszczenia z tego okresu okazały się większe niż te, których dokonała I wojna światowa. Druga fala przypada na okres po Akcji „Wisła” - lata 1948 -1960, kiedy to władza ludowa zezwalała na powolne niszczenie opuszczonych cerkwi, nie wyrażając jednocześnie zgody na zagospodarowanie ich przez kościół katolicki. Monumentalna publikacja powstała przy współpracy z Wojewódzkim Podkarpackim Konserwatorem Zabytków w Przemyślu, który udostępnił swoje olbrzymie archiwa. Znajdziemy w leksykonie nie tylko świetne przykłady budownictwa średniowiecznego i barokowego, lecz także późniejsze unikalne wnętrza cerkiewne np. z jedynym tego rodzaju płaskorzeźbionym ikonostasem w Górzance w Bieszczadach, kaplicę w stylu art deco we wsi Krowica Sama (gm. Lubaczów) czy dawny zbór protestancki w Sarnowie k. Mielca. 
 
Wiele uczynić trzeba, aby rozpropagować zabytki Podkarpacia tak, jak to wcześniej zrobiła Małopolska. 10 lat temu wytyczony został u nas Szlak Architektury Drewnianej. Coraz większa liczba świątyń staje się dostępna dla turystów. Coraz więcej opuszczonych cerkwi znajduje gospodarza. Czołowe miejsce zajmuje tu Muzeum Kresów w Lubaczowie, którego filią jest cerkiew w Radrużu. Obecnie Muzeum Kresów kończy remont kolejnej cerkwi w Bruśnie Nowym i przygotowuje się do budowy skansenu o unikalnych założeniach. Stowarzyszenie Pro Carpathia realizuje obecnie projekt „Sacrum i profanum w drewnie”, którego jednym z celów jest zorganizowanie warsztatów konserwatorskich w Lubaczowie z udziałem norweskich fachowców z tej dziedziny. 
Reklama
 
K. Zieliński, Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego, Stowarzyszenie Pro Carpathia, Rzeszów 2015.
Reklama
Reklama
Reklama
zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.