Reklama

Szatan w ludzkiej postaci. Zabytkowe polichromia w kościele w Kańczudze

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 31-01-2016

Fot. Tadeusz Poźniak

Fot. Tadeusz Poźniak

ZDJĘCIA

zobacz wszystkie ›
Ksiądz dr Wojciech Pac zawsze marzył o parafii, w której mógłby opiekować się zabytkową świątynią. Marzenia  te spełniły się w roku 2011, kiedy przybył do Kańczugi, a to co odkrył w późnogotyckim prezbiterium, przeszło jego najśmielsze oczekiwania.
 
Rewelacji nie zapowiadały dwa odnalezione dokumenty. Pierwszy w zalakowanej buteleczce mówił o odnowieniu kościoła w 1876 r. który ozdobił – tak jak umiał, a jego umiejętności były raczej skromne – malarz Tabiński. Drugi informował, iż w latach 1923 -25 bryła świątyni zmieniła się w nieprzeciętne dzieło architektury. Jej twórcą był Witold Rawski ze Lwowa, zaś wykonawcą Adam Krzan z Kańczugi. W połowie lat 20-tych rozpoczęło się w naszej architekturze poszukiwanie własnego stylu „wedle obyczajów i nieba polskiego”. Inspirowane rodzimym wyglądem dworków i barokiem prowincjonalnych kościołów, z elementami art deco stworzyło unikalną na Podkarpaciu stylizację. Dziś starannie odrestaurowana bryła kościoła jest tego nurtu podręcznikowym przykładem.
 
Większe niespodzianki czekały we wnętrzu kościoła. Pozwoliły one cofnąć datę jego budowy na koniec wieku XV. (Dotychczas sądzono iż  powstał w 1611 r.) W roku 1525 Pileccy przekazują dwa łany ziemi na renowację zniszczonej najazdem tatarskim (1498 r.) świątyni. Spalony został wtedy drewniany strop prezbiterium. W jego miejsce wybudowano istniejące do dziś sklepienie sieciowe. Transept i nawa główna zostały dobudowane później - na pocz. XVII stulecia.
 
 
Kościół był zaniedbany; na zabrudzonych ścianach widniała polichromia w końca XIX w – wspomina ks. dr Wojciech Pac. A ponieważ data budowy cofnięta została o ponad stulecie, warto było poszukać pozostałości najstarszej świątyni. Badania na obecność polichromii przeprowadził zespół konserwatorski Krystyny i Łukasza Stawowiaków z Krakowa. Gdy okazało się, iż warto szukać starych malowideł, konserwatorzy usunęli ze ścian i sklepienia 27 warstw tynków i pobiał o łącznej grubości prawie 10 cm. Jak wykazały badania przeprowadzone w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych zostały one wykonane naturalnymi barwnikami (fabrycznych używano dopiero od końca XIX w.) takimi jak malachit, azuryt, umbra, smalta, minia czy wyrabiana z sadzy czerń.  
 
W pierwszej kolejności odsłonięto malowidła na sklepieniu z żebrami zdobionymi astragalem - ornamentem z malowanych wolich oczu. W żagielkach – płycinach między żebrami oglądamy dekoracyjną wić roślinną, na której pojawiają się niespotykane  w naszym klimacie kwiaty: tulipan oraz stradomia egiptica i arum maius, przypominający kiście winogron. Egzotyczne rośliny jakie występują w naszej ornamentyce już pod koniec XV w.. spopularyzowane zostały w sztuce renesansu i baroku.  Były kopiowane z tkanin wschodnich przywożonych z Persji i Turcji. Autor malowideł umieścił za ołtarzem swe nazwisko: Georgius Kwasnewicz, a poniżej datę: 1610.
 
 
Reklama
W tym czasie Holandię (gdzie pierwsze cebulki  tulipanów dotarły z Bliskiego Wschodu już w 1562 r.) zaczęło ogarniać kwiatowe szaleństwo. Za rzadkie cebulki tulipana płacono całym młynem, browarem, gospodarstwem. Wnoszono je w posagu zamiast pieniędzy. Nie dochodziło jeszcze do bankructw, samobójstw, kryzysu i gwałtownego spadku cen, który nastąpił w 1637 r. Po tej dacie tulipanowa gorączka zaczęła wygasać. W Polsce tulipany nie dotarły do kręgów mieszczańskich. Można je było obejrzeć tylko na królewskim i magnackich dworach: „na początku był to kwiat monarchów, dobrze urodzonych bogaczy – bardzo cenny, strzeżony w ogrodach, niedostępny. Nawet jego kalectwo – brak zapachu – poczytywano  za cnotę powściągliwości...(Tulipan) jest pawiem wśród kwiatów” - pisał Zbigniew Herbert w „Martwej naturze z wędzidłem”.  
 
W Kańczudze tulipan pojawia się raz jeszcze. Wypełnia boczne płyciny ławek wykonanych przez znakomitych gdańskich snycerzy, a ufundowanych przez Stanisława Lubomirskiego w 1670. W tym czasie rzadki kwiat nie wzbudzał już namiętności; był  synonimem rośliny wyjątkowo cennej. A także symbolem vanitas – marności tego świata, który przemija tak szybko, jak więdnie najpiękniejszy kwiat.
 
Wracajmy jednak do malowideł. Odkryto je także na ścianach południowej i wschodniej prezbiterium. Najstarsze z I poł. XVI stulecia przedstawia nawrócenie Szawła, którego niespodziewana jasność strąciła z konia na drodze do Damaszku. Rozległ się z nieba głos: „Szawle, dlaczego mnie prześladujesz?” Towarzyszący przyszłemu apostołowi żołnierze noszą stroje polskiej jazdy z czasów pierwszej bitwy pod Orszą (1514). Poniżej scena pasyjna: „Chrystus w ciemnicy” (Chrystus z atrybutami Męki pojawia się również za ołtarzem), postać klucznika – św. Piotra, fundator odnowienia świątyni z rodu Odrowążów (?) oraz diabeł. 
 
Nie jest on tu żadną osobliwością, gdyż w sztuce chrześcijańskiego Zachodu pojawia się co najmniej od tysiąca lat. Oplata kapitele romańskich kolumn, eksponowany jest na fasadach i wieżach gotyckich katedr. Nierzadko przedstawienie szatana przekracza dzisiejsze pojęcie tzw. dobrego smaku, jak we wnętrzu kamiennej świątyni w Roscoff (Bretania). Umieszczony na zachodniej ścianie jako rzeźbiony wspornik chóru muzycznego wypina goły tyłek w kierunku prezbiterium. Diabeł towarzyszy wizerunkom: Madonny na lwie  lub depczącej węża czy zwycięskiego Michała Archanioła; szatan kusi Chrystusa, św. Pawła Pustelnika i św. Antoniego Eremitę. Całe piekło roztacza się przed oczami wiernych w scenach Sądu Ostatecznego, których  jest wiele w naszym regionie np. w Bliznem, gdzie osobny wizerunek przedstawia diabła z gęsim piórem spisującego cyrograf. W Kańczudze szatan przybrał postać ludzką. To odrażająca naga kobieta z obwisłymi piersiami – wymowna przestroga przed grzechem nieczystości. Występuje  on także w postaci węża o kuszących kobiecych oczach z rzęsami. Aby nie było wątpliwości, obok widnieje napis „Locus teriblis”- straszne miejsce.
 
Na ścianach nawy głównej i kaplic widać ślady poszukiwań kolejnych polichromii. Wiadomo już iż w tym drugim miejscu warto będzie skuwać tynki. Prace w prezbiterium kosztowały ponad 1 mln zł. Zostały sfinansowane z funduszy: Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Ministerstwa Kultury, Marszałka Województwa i Burmistrza Kańczugi.
 

KOMENTARZE

Kiedy spłata kredytu jest wydatkiem na cele mieszkaniowe?

Jeżeli kredytobiorca chce traktować...

Darmowe autobusy dla uczniów rzeszowskich szkół

Jeszcze we wrześniu Rada Miasta Rzeszowa ma podjąć...

Reklama

Trzy nominacje z Podkarpacia do nagrody Fryderyki 2019

W tym roku wśród nominowanych do najważniejszych nagród muzycznych w Polsce - Fryderyków - jest trzech reprezentantów z Podkarpacia. W muzyce rozrywkowej nominacje otrzymali Roksana Węgiel...

Rok 2019 rokiem Zdzisława Beksińskiego

24 lutego przypada 90. rocznica urodzin artysty. O imprezach, jakie zostaną z tej okazji zorganizowane, mówi Wiesław Banach, dyrektor Muzeum Historycznego w Sanoku, twórca galerii Beksińskiego.

Wataha - najchętniej oglądany serial powraca! Poszukiwani statyści!

17 lutego ruszają zdjęcia do trzeciej serii "Watahy", jednej z najbardziej wyczekiwanych produkcji tego roku. Już teraz producenci serialu ogłosili nabór na...

Reklama

Rzeszowska premiera "Mistrza i Małgorzaty" - w nowym przekładzie 1. raz!

W Teatrze im. Wandy Siemaszkowej trwają próby do premiery "Mistrza i Małgorzaty". Reżyser Cezary Iber wziął na warsztat nowy przekład powieści Michaiła...

Ania z The Voice Kids "ryknęła" już na chrzcie. Będzie płyta!

- Podczas chrztu Ania darła się wręcz w niebogłosy. Trzeba było wychodzić z kościoła, a ksiądz musiał czekać, aby ją jakoś ochrzcić. Proboszcz wtedy wypowiedział...

"Szopka staropolska" - jedyne na Podkarpaciu widowisko kolędnicze

Wspaniałe widowisko kolędnicze, jedyne na Podkarpaciu, a najprawdopodobniej i w Polsce, oparte na tradycyjnych tekstach z wykorzystaniem ruchomej szopki według XIX...

Z kalendarza. Matki Boskiej Gromnicznej

Drugiego lutego przypada święto Ofiarowania Pańskiego, powszechnie znane jako Matki Boskiej Gromnicznej. W ten dzień, podczas nabożeństwa święci się przybrane świece woskowe zwane gromnicami.

25. Rzeszowskie Spotkania Karnawałowe - komedie i śpiew od 7 lutego

Farsa nad farsami, czyli spektakl "Czego nie widać" w wykonaniu krakowskiego Teatru "Bagatela" może okazać się najzabawniejszym punktem programu 25. Rzeszowskich...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr 61

VIP Biznes&Styl Nr 61
w numerze m.in.:

Zuzia Górska - pracownia Twórcza w cieniu fredrowskiego zamku Politycy nie mogą ulec pokusie pychy! Jolanta Kluz-Zawadzka - Lekarskie powołanie Śladami Watachy Dominikanin o Drodze św. Jakuba
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.