Reklama

Zamach stanu, który był kompromisem - nauka z Konstytucji 3 Maja

A A A
Alina Bosak

Dodano: 03-05-2017

Reprodukcja obrazu Jana Matejki - "Konstytucja 3 Maja".

Reprodukcja obrazu Jana Matejki - "Konstytucja 3 Maja".

Sukces zależy także od wyboru właściwego momentu, a 3 maja 1791 roku, dla uchwalenia pierwszej polskiej konstytucji taki nie był. Gdybyśmy poczekali tylko parę lat na zwycięstwa Napoleona, historia Polski mogła potoczyć się zupełnie inaczej – mówi dr Paweł Korzeniowski, historyk z Uniwersytetu Rzeszowskiego.
 
- XVIII wiek, to jeśli chodzi o ustrój i funkcjonowanie państwa, totalny upadek Rzeczypospolitej. Wprawdzie po siedemnastowiecznych wojnach zapanował względny spokój, nie traciliśmy terytorium, wszystko jakoś funkcjonowało, ale w praktyce uzależniliśmy się od Rosji, która stała się naszym możnym protektorem – mówi dr Paweł Korzeniowski, przypominając okoliczności, w jakich doszło do uchwalenia Konstytucji 3 Maja.
 
Jak zauważa, w tamtych czasach Rosjanom takie status quo bardzo odpowiadało. Polska była państwem buforowym. Zasada: „lepiej jest kontrolować niż okupować” do dziś zresztą się sprawdza. Katarzyna Wielka wiedziała, że zajmując część terytorium sąsiada, musiałaby się tym tortem z innymi podzielić.- Nurty oświeceniowe spowodowały jednak, że szlachecka elita, która dużo przecież po świecie podróżowała, studiowała na zagranicznych uniwersytetach, zdawała sobie sprawę z tego, co się działo i widziała upadek państwa. 
 
Próby reform podejmowano jeszcze przed 1791 rokiem i kilka rzeczywiście udało się wprowadzić. - Liberum veto tak naprawdę nie funkcjonowało już od kilkudziesięciu lat – zauważa dr Korzeniowski. - Znaleziono lukę prawną, zaczęto konfederować sejmy, a sejm skonfederowany podejmował decyzje większością 2/3 głosów, a nie jednomyślnie. Były więc zmiany, ale wprowadzano je zbyt wolno. 
 
Tymczasem na świecie zapanowały nastroje rewolucyjne. Europa patrzyła na Stany Zjednoczone. Tam walczył nie tylko Kościuszko czy Puławski z Polski, ale także sporo Niemców, Francuzów. Zwycięska walka Amerykanów o niepodległość i wprowadzony tam ustrój republikański oddziaływał także na kraje Starego Kontynentu, także polskie elity.
 
- Mówimy o elitach intelektualnych, ponieważ znakomita część szlachty była zadowolona z sytuacji w Polsce. Będąc pod protektoratem Rosji nie musiała wydawać pieniędzy na obronność kraju, miała władzę absolutna nad swoimi majątkami, posiadała immunitety i sama osądzała skargi na nią wnoszone – przypomina historyk. – A obok byli chłopi, których życie było naprawdę ciężkie, i mieszczanie, których energia i przedsiębiorczość były ograniczone anachronicznymi regulacjami.
 
Pod koniec XVIII w. przypadki były takie, że pańszczyzna wynosiła nawet kilkanaście dni pracy od łana. A łan to było mało, z takiego areału nie dało się wyżyć. Chłopi, którzy mieli więcej, wynajmowali innych, by razem z nim odrabiali pańszczyznę. Sytuacja gospodarcza była tragiczna, a Polska stała się krajem zacofanym. Państwo nie funkcjonowało, szerzyło się bezprawie. Ludzie, którzy to widzieli, chcieli tę sytuację zmienić. Do tej postępowej grupy należał król Stanisław August Poniatowski. Wiele złego się o nim mówi, ale moim zdaniem to postać tragiczna. Zdawał sobie sprawę z pewnych problemów, próbował je naprawić, był jednak pod silnym wpływem Katarzyny Wielkiej. Z charakteru był bardziej mecenasem sztuki niż strategiem. Łatwo dał się wystraszyć widmem wojny i niesłusznie sądził, że Katarzyna z miłości do niego zapomni o rosyjskiej racji stanu.
 
Reklama
Jakkolwiek byśmy dziś ostatniego polskiego króla nie oceniali, bez jego udziału do uchwalenia Konstytucji 3 Maja by nie doszło.
 
- Gwardia Królewska z jego bratankiem, księciem Józefem Poniatowskim, przyszłym marszałkiem i bohaterem narodowym, chroniła obrady sejmu. Zaczęły się one dwa dni wcześniej, nie powiadomiono opozycji i Ustawę Zasadniczą przyjęto w obecności ok. jednej trzeciej posłów. Konstytucja 3 Maja to był faktyczny zamach stanu, który miał naprawić ustrój Rzeczypospolitej i stworzyć w miejsce państwa zacofanego – państwo nowoczesne. Wbrew pozorom, nie była aż tak rewolucyjna, jak to sobie często wyobraża wielu z nas – stwierdza dr Korzeniowski. – Najważniejszym zapisem było zrównanie politycznej roli mieszczaństwa ze szlachtą i wzięcie pod ochronę państwa chłopów. Przy czym szlachta zachowała pewne prestiżowe elementy stanu, ale nie mogła już robić z chłopami, co jej się żywnie podobało, przynajmniej w teorii.
 
Mniej wzniosłe, ale także ważne były takie elementy, jak podniesienie stanu armii, z bardzo niskiego do 100 tysięcy, opodatkowanie szlachty, która przez setki lat płaciła bardzo symboliczne kwoty. - Wprowadzano dziedziczną monarchię. Co ciekawe, koronę postanowiono przekazać Wettinom, a nie potomkom króla Poniatowskiego. Konstytucja miała 11 artykułów, nie była obszerna. Rewolucję stanowiła jak na polskie warunki, do amerykańskiej było jej daleko. Polska wciąż zostawała monarchia, a chłopi nadal nie byli pełnoprawnymi obywatelami. Późniejsza rewolucja i konstytucja francuska zrównywała wszystkie stany. Ale trzeba podkreślić, że Konstytucja 3 Maja była dopasowana do polskich realiów. Pokazuje też, że jako naród, wbrew pozorom, potrafimy wypracowywać kompromisy, gdy zaś rewolucja francuska to tysiące zabitych na gilotynach i 25 lat wojen.
 
W takiej formie, jak przyjęta 3 maja 1791 r., Ustawa Zasadnicza miała szansę się utrzymać. - Targowica przecież nie zebrała zbyt wielu zwolenników – dodaje historyk. – Dla szlachty Konstytucja 3 Maja, choć często wzbudzała opory i niezadowolenie, ostatecznie okazała się  do zaakceptowania. Problem polegał na tym, że patrząc na dzieje, Polacy mają jakiś kłopot, by ze strategicznymi posunięciami „wstrzelić się” we właściwy moment. Gdybyśmy poczekali parę lat, do czasu, gdy Napoleon zaczął gromić armie Austrii, Prus i Rosji, to kto wie, jak potoczyłaby się nasza historia. Podobnie było z powstaniem listopadowym. Rozpoczęcie go w momencie, kiedy Rosja zakończyła wojnę z Turcją i mogła zaangażować się w kolejną, nie miało sensu, choć oczywiście z perspektywy czasu, wszystko wydaje się prostsze.
 
Konstytucja funkcjonowała tylko przez rok. Zaczęły się reformy, wzmocniono wojsko. Ale potem przyszłą Targowica i rozbiory. Legenda Konstytucji jednak przetrwała. – Ponieważ była dziełem elity intelektualnej kraju, która przez następne 100 lat kształtowała tożsamość narodową – mówi dr Korzeniowski, jednocześnie dzieląc się refleksją: - Ta nasza tożsamość rodziła się w bardzo burzliwych okolicznościach. Pewno niewielu zdaje sobie sprawę, że od 200 lat nie było w naszym kraju takiego spokoju, jak w ostatnich 28 latach. Warto czasem zerknąć w przeszłość i docenić to, co nam się udało. Także zaczerpnąć naukę na przyszłość. 
 
Jaka płynie z Konstytucji 3 Maja? – Po pierwsze – kompromis jest zawsze najlepszy. Po drugie – w polityce trzeba patrzeć do przodu, przewidywać, a nie czekać z decyzjami na ostatnią chwilę i działać z nożem na gardle. Tego ostatniego chyba jeszcze nie potrafimy. 

KOMENTARZE

Klaudiusz Angerman - zapomniany obywatel Europy

Historia człowieka, który nie bał się marzyć i umiał...

Zamek w Przecławiu: historia rabunku i odbudowy

Już z daleka, z mostu na Wisłoku widać Przecław. Zza...

Kupiecka przeszłość na rzeszowskim Rynku

W pierzei wschodniej, dokładnie naprzeciw ratusza zlokalizowany...

Spektakle karnawałowe i noc poetów w Siemaszkowej

W Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie trwają 20. Rzeszowskie Spotkania Karnawałowe. Na dobry początek, w piątkowy wieczór (8 lutego) widzom zaserwowano "Balladyny i romanse". Po zakończeniu...

Dzieje Rzeszowa, czyli perełka z ulicy Dąbrowskiego

Budynek Instytutu Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego przy ul. Dąbrowskiego w Rzeszowie jest uważany za perełkę socrealizmu, wręcz podręcznikowy przykład tego stylu w architekturze. Ciekawe...

zobacz więcej
Reklama

Świątynia sprzed ośmiu stuleci w Przemyślu

Dobiegają końca prace przy odsłonięciu fundamentów rotundy...

##BEAUTY2. Fotografia i wizaż na wystawie w Galerii Nierzeczywistej

Galeria Nierzeczywista w Rzeszowie zaprasza na wernisaż oraz wystawę Mariusza Barana z Rzeszowskiego Stowarzyszenia Fotograficznego pod nazwą ##BEAUTY2. Przygotowaniem...

Kapelusz z zimorodka, a nawet secesyjna suknia w Muzeum Okręgowym

Czółenka z 1890 roku, pasy z atłasu, jedwabna parasolka czy torebka z wykutym w srebrze miniaturowym obrazem Rembrandta "Wymarsz strzelców" to tylko niektóre z "damskich...

Ile jest prawdy w "Dziadach"? Przed Dniem Wszystkich Świętych

Z Jolantą Dragan, kustoszem Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, rozmawia Angelika Fila

Reklama

Koncert z okazji 40-lecia pontyfikatu Jana Pawła II w rzeszowskiej bazylice

16 października 2018 roku to data wyjątkowa dla każdego Polaka, bowiem na ten dzień przypada 40. rocznica pontyfikatu Polaka, wybranego na Papieża...

Festiwal Nowego Teatru startuje 19 listopada w Rzeszowie. Znamy program

Dziewięć spektakli, w tym pięć konkursowych, koncerty i dyskusje o teatrze wypełniają program 05 Festiwalu Nowego Teatru - 57. Rzeszowskich Spotkań Teatralnych...

VI Najazd Awangardy na Rzeszów już w czwartek!

Czytanie poezji i inspirujące rozmowy w towarzystwie poetów, pisarzy i aktorów - to wszystko podczas VI Najazdu Awangardy na Rzeszów w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej już w czwartek, 25 października...

Dzwon Niepodległości od Felczyńskich zabrzmi na Placu Farnym [FILM]

Dzwon Niepodległości waży ponad tonę. Znajduje się na nim Godło Polski, Herb Województwa oraz tekst "Roty" Marii Konopnickiej. Odlany został 26 października...

Kayah w Tryptyku Niepodległa. Koncert gwiazd w Rzeszowie

Kacper Andrzejewski, Anna Grzelak, Małgorzata Chruściel, Żaneta Łabudzka, Krzysztof Iwaneczo, Sławek Uniatowski i KAYAH - ich znakomite głosy już 4 listopada zabrzmią w Filharmonii...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr. 59

VIP Biznes&Styl Nr. 59
w numerze m.in.:

VIP Biznes&Styl Nr. 59 • Sprężyny gazowe z FA Krosno • Ratowanie cerkwi w Baligrodzie • Lasowiak, co leczy serca i rozwija nowe technologie • Japońskie roboty i ręczna robota w Hucie Szkła w Jaśle • 100 lat niepodległej Polski
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.