Reklama

Słońcesław z Żołyni w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie

A A A
Aneta Gieroń, Antoni Adamski

Dodano: 13-05-2019

Reprodukcja Błażej Burkacki

Reprodukcja Błażej Burkacki

W czwartek, 16 maja o godz. 17 w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie wernisaż wystawy „Słońcesław z Żołyni. Franciszek Frączek”. Miejsce nieprzypadkowe tym bardziej, że Słońceslaw oraz Franciszek Kotula długie lata ze sobą współpracowali. Ekspozycja prezentuje prace artysty począwszy od rysunków z lat 30-tych XX wieku, związanych z przynależnością do grupy artystycznej Szczep Rogate Serce, na późnych pracach z lat 90-tych skończywszy.
 
Przyszły artysta urodził się w roku 1908  w Żołyni jako syn Jana i Marii Frączków. Z tułaczki po frontach I wojny światowej ojciec wyniósł przekonanie, że tylko wykształcenie może przynieść poprawę warunków życia. Dlatego posłał syna do gimnazjum w Łańcucie. Była to szkoła, w której uczyły się także chłopskie dzieci; po maturze świat stawał przed nimi otworem. Wielu zrobiło kariery profesorskie, lekarskie, adwokackie, wojskowe, urzędnicze. Z Frankiem był kłopot, gdyż od dzieciństwa lubił rysować.
 
Wysoki, szczupły, postawny, o charakterystycznym orlim nosie i szarobłękitnych oczach. To m.in. dlatego znany etnograf Franciszek Kotula był zdania, że Frączek jest z pochodzenia Szwedem - potomkiem jeńców z oddziałów rozbitych  w 1656 roku przez wojska  Stanisława Lubomirskiego. W ręce  marszałka wielkiego koronnego wpadli jeńcy szwedzcy, osiedleni później w podłańcuckich wsiach, którzy spolonizowali się. Sam artysta utrzymywał dystans do legendy o swoim pochodzeniu . Nikt tak mocno jak on nie czuł się związany z rodzinną ziemią.
 
W 1928 roku  Frączek został przyjęty do Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Tutaj Franciszek dostał się pod opiekę znanych malarzy: Władysława Jarockiego i Ignacego Pieńkowskiego. Rzeźby uczył go sam Ksawery Dunikowski. Jednak samego adepta sztuk pięknych zaczęły dręczyć wątpliwości. Coraz bardziej powątpiewał w sens studiowania, które budziło tym większe zastrzeżenia jego rodziny. Zgrozę wywoływał fakt, iż nie zajmował się tworzeniem obrazów religijnych, za to malował z natury gołe modelki.
 
Jesienią 1928 r. przyjechał ze Stanów Zjednoczonych i zamieszkał w Krakowie rzeźbiarz Stanisław Szukalski. Miał za sobą znaczące międzynarodowe sukcesy: otrzymał m.in. Grand Prix na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Paryżu. W Polsce jego rzeźby przyjmowane były z dużymi wątpliwościami jak np. nagrodzony, ale niezrealizowany projekt pomnika A. Mickiewicza dla Wilna.
 
Wokół Szukalskiego skupiła się niewielka grupka zwolenników - studentów krakowskiej Akademii. Znalazł się wśród nich także Franciszek Frączek. Szukalski utworzył z nich stowarzyszenie artystyczne nazwane Szczepem Rogatego Serca. Sam przybrał miano Stacha z Warty, zaś Frączek imię Słońcesława z Żołyni. Młodzi ludzie zostali usunięci z uczelni. Szukalski obiecywał im przyjęcie do warszawskiej ASP. Nie załatwił jednak niczego i wyjechał z kraju. 
 
 
Autoportret. Reprodukcja Błażej Burkacki
 
Franciszek Frączek wrócił do rodzinnej wsi na wakacje 1929 r. Wiadomość, iż już nie studiuje ojciec przyjął obojętnie i zapędził go do pracy w polu. Po pobycie w dużym mieście patrzył na wiejską kulturę z wyższością i pogardą. Starał się „zreformować” swoje otoczenie, co dawało niekiedy komiczne efekty. 
  
Reklama
Na początku lat 30-tych powstał cykl rysunków oddających osobistą sytuację artysty. „Bankrut” - postać młodego człowieka zasypanego gruzem z walącego się domu, „Czarne myśli” - siedzący na miedzy, zadumany malarz otoczony stadem czarnego ptactwa, „Jesień życia”- wizerunek bezsilnej starości.  
 
Jednak rysunek przestał Frączkowi wystarczać. Z trudem zdobywał farby olejne, malował na starej tekturze i na grubym płótnie wykrojonym z worków. Nastały pełne zagrożenia wojenne czasy. Artysta utrzymywał się z produkcji mydła, z drukowania wiejskich chustek w kwieciste wzory; wcześniej założył pracownię tkania kilimów. Jednocześnie walczył: działał w Armii Krajowej i Batalionach Chłopskich.
 
Pewnego razu cudem uniknął egzekucji. Wszystkie te przeżycia wpłynęły na jego pierwsze próby malarskie. Widać w nich przerażenie wydarzeniami, jakie rozgrywają się wokół niego. „Wojna”(1945) przedstawia ślepego jeźdźca na ślepym koniu, który pędząc przed siebie niszczy wszystko, co znalazło się na jego drodze. Ciemności rozświetla ogień płonącej wsi. Pożoga objęła kulę ziemską, na której samotny człowiek wyciąga ręce w kierunku kosmicznego bóstwa („Opuszczony”,1942). Złowieszczy jest wizerunek „Pytii” (z tego samego roku), w której oczach odbijają się płomienie ogarniające świat. Frączek poszukiwał wówczas własnej drogi twórczej. Znalazł ją w czasie przypadkowego spotkania, o którym tak później opowiadał:
 
Kiedyś w plenerze podszedł do mnie rolnik i spytał, dla kogo maluję. „Dla siebie” - odpowiedziałem, a on nie mógł pojąć, że można robić coś, co nie przynosi korzyści. „A pan wie, co było w tym jeziorze?”- zapytał. Nie wiedziałem. „Tu zapadła się karczma” -
wyjaśnił i opowiedział mi legendę o tym, jak Bóg pokarał pijanych weselników, którzy nie uklękli przed Najświętszym Sakramentem. Tak nieoczekiwanie odsłoniła się przede mną nowa rzeczywistość. Wszedłem w świat legend. Legenda to coś więcej niż bajka. To moralitet, który wskazywał ludziom, co dobre, a co złe, co autentyczne, a co wymyślone. Kultura ludowa operuje konkretnym obrazem, a nie abstrakcyjnym pojęciem – jak sztuka w mieście.
  
"W głębi swojej chłopskiej duszy poczułem się Słowianinem poszukującym własnych zapomnianych bogów”- deklarował artysta, który nigdy nie stworzył własnej teorii sztuki narodowej. On tę sztukę uprawiał w sposób pełny i autentyczny. „Jeżeli zgubiłeś drogę i chcesz ją odnaleźć, posłuchaj tętna ziemi” - radzi. Tak droga artystyczna Słońcesława z Żołyni zatoczyła koło: w ostatnich dziesięcioleciach odnalazł sens swojej twórczości w rodzinnych stronach.
 
Z czasem twórczość Słońcesława staje się osądem współczesnej cywilizacji. Bo jak powtarzał: „Bóg stworzył wieś, a diabeł miasto”. Malował drzewo życia otoczone rajskimi ptakami i demona postępu – diabła we fraku i cylindrze, który układa klocki betonowych blokowisk. W epoce socjalistycznej industrializacji uważany był za artystę anachronicznego. Z biegiem lat, gdy coraz wyraźnie widać absurdy i kryzys cywilizacji technicznej, uważnie zaczęto słuchać tego, co ma do powiedzenia i oglądać Jego płótna. Tak jak każdy autentyczny artysta wyprzedził swoją epokę.   
 
W czwartek, 16 maja o godz. 17 wernisaż prac Słońcesława z Żołyni w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie. Gościem specjalnym będzie Jacek Kawałek, rzeszowski historyk sztuki, który wprowadzi zwiedzających w twórczość Franciszka Frączka. Wystawę będzie można zobaczyć również podczas tegorocznej edycji Nocy Muzeów w Rzeszowie.

KOMENTARZE

W niedzielę "Słońcesław z Żołyni" Teatru Jaruga

Teatr Jaruga z Rzeszowa zaprezentuje w niedzielę...

Twórca Minecraft Edu: gry pomagają zrozumieć wiele reguł i zasad nauki

O tym, że gry wcale nie są złe (w rozsądnej ilości), a nauka języków obcych może być szybka, łatwa i przyjemna – przekonywali prelegenci na konferencji...

Znane i nieznane obrazy Słońcesława na wystawie w Rzeszowie

Podkarpackie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych zaprasza w środę, 18 maja do Galerii Na Najwyższym Poziomie. O godz. 18.00 otwarta zostanie wystawa "Frączek znany i nieznany"...

zobacz więcej
Reklama

Spektakl #chybanieja w Rzeszowie - premiera, której mogło nie być

Wiele ciężkich słów i trudnych pytań o Kościół pada w spektaklu "#chybanieja" Pawła Passiniego i Artura Pałygi, otwierającym festiwal "Maskarada"...

Prawie 4 tys. pisanek wymalowanych przez Dorotę Zielińską

Misternie namalowane maki, rumianki, bieszczadzkie cerkwie, gwiazdy i ornamenty – wszystkie możemy podziwiać na pisankach Doroty Zielińskiej, artystki ze Słociny w Rzeszowie...

Misterium Męki Pańskiej w Niechobrzu już 14 kwietnia

Po raz piąty w Niechobrzu k. Rzeszowa zostanie wystawione Misterium Męki Pańskiej. W ubiegłym roku, w parku Matki Bożej w pobliżu kościoła, zebrał się 5-tysięczny tłum ludzi, aby...

Reklama

"Obrazzki" Marka Olszyńskiego z akcją dla Ani. Już w piątek!

"Pamięci mojego Taty – Bronisława, rodem z Hanaczowa k. Lwowa, z podziękowaniami dla Mamy – Ireny oraz dla mojej najbliższej Rodziny i Przyjaciół, dzięki którym...

Hartbex Carpathia Festival już w maju w Rzeszowie. Kto zaśpiewa?

15 młodych wykonawców zdobyło przepustkę jurorów i zaproszenie na jubileuszowy XV Międzynarodowy Festiwal Piosenki - "Hartbex Carpathia Festival" 2019. Wydarzenie...

Wolność kocham i rozumiem. Na rockowo w Siemaszkowej

Świetnie zagrany Nalepa na deskach Siemaszkowej, a właściwie Podziemnej Trasy Turystycznej w Rzeszowie. I choć w pierwszej chwili widz nie do końca może być pewny, czy jest na koncercie...

Darmowe bilety na filmy Podkarpackiej Kroniki Filmowej

"Filozofia lotnicza" i "Z piasku powstałeś" to filmy dokumentalne, które opowiadają o pasjach Piotra Bobuli, założyciela bieszczadzkiego szybowiska "Bobulandia" i Henryka Rysza, artysty-hutnika...

20 Japończyków i wielkie dinozaury. Do Rzeszowa nadciąga 10. Maskarada

Najlepsze teatry lalkowe z całej Polski i ze świata wezmą udział w 10. jubileuszowej edycji Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Ożywionej Formy "Maskarada"...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr 62

VIP Biznes&Styl Nr 62
w numerze m.in.:

Jakub Kocój - Nie warto bać się lepszych od siebie Elżbieta Łukacijewska, Tomasz Poręba - 15 lat Polski w Unii Europejskiej Radosław Fedaczyński - Najważniejsze są zwierzęta 58. Muzyczny Festiwal w Łańcucie Żydzi z Podkarpacia - Grzech naszego zapomnienia Kongres i Targi TSLA EXPO 2019
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.