Reklama

Dynowscy Żydzi na obrazach Niny Talbot. W środę spotkanie z malarką!

A A A
Natalia Chrapek

Dodano: 22-01-2020

Fot. ninatalbot.com

Fot. ninatalbot.com

W środę, 29 stycznia Liceum Ogólnokształcące w Dynowie odwiedzi Nina Talbot, amerykańska malarka, która na płótnie odtwarza historię swoich przodków -historycznych rabinów z Dynowa. Wielu z nich zginęło w czasie zagłady Żydów drugiego dnia Rosz Haszana w 1939 roku… 
 
Nina Talbot w Dynowie była już wielokrotnie. To tutaj urodziła się babka malarki, Bella Neger, która w wieku 17 lat wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, uchodząc przed nazistowskim okupantem. Tyle szczęścia nie miało wujostwo i kuzynostwo artystki, które zostało zamordowane przez Niemców drugiego dnia Rosz Haszana (żydowski odpowiednik Nowego Roku, święto trwające dwa dni) we wrześniu 1939 roku. Nazwiska poległych upamiętnia tablica znajdująca się w centrum Historii i Kultury Żydów Polskich w Dynowie, miejscu, które ma za zadanie zbudować nowe relacje pomiędzy Polakami, a Żydami.
 
- Nina Talbot ufundowała także tablicę pamiątkową w Karolówce, dzielnicy miasta, gdzie zamordowani Żydzi, w tym jej przodkowie, zostali pochowani w zbiorowej mogile – wspomina Maciej Jurasiński, historyk, nauczyciel w dynowskim liceum. 
 
Historia pisana na nowo
 
Kilkukrotne podróże do Dynowa sprawiły, że Nina Talbot zaczęła konsekwentnie odtwarzać życie swoich przodków. Na podstawie opowiadań matki, portretuje świat, którego już nie ma - dotyka twarzy, miejsc, związków, zawiłości i historii rodzinnych. Wszystko okrasza malowniczym krajobrazem Pogórza Dynowskiego, poprzecinanym wstęgami Sanu, łanami zbóż i mieszczańskimi kamieniczkami, które do dzisiaj stoją przy głównej drodze prowadzącej do centrum miasta.
 
 
Nina Talbot w Dynowie. Fot. Facebook
 
Reklama
Artystka, zanim zajęła się malowaniem, musiała zgłębić historię Dynowa i co najważniejsze - porozmawiać z mieszkańcami, którzy pamiętają jeszcze zamierzchłe czasy, a takich już, niestety, wielu nie zostało. Pomocne w trakcie gromadzenia potrzebnej dokumentacji okazało się wspomniane wcześniej Centrum Historii i Kultury Żydów Polskich w Dynowie, założone przez pochodzącego z Izraela rabina Pinchasa Pompa. To tutaj mieści się niewielkie muzeum, a w nim przedwojenne zdjęcia Dynowa, chociaż brakuje fotografii synagog i kirkutu. Jest za to sporo pamiątek, a wśród nich najważniejsze: fragment Tory, która należała do charyzmatycznego rymanowskiego cadyka Menachema Mendla oraz lwowskie wydanie (z 1876 roku) dzieł Szapiro Elimelecha Cwi z Dynowa. Do tego dochodzą wydobyte z ziemi ułomki lichtarzy i chanukowych świeczników – skromne świadectwa dawnego życia, o którym już w środę, 29 stycznia w Liceum Ogólnokształcącym w Dynowie opowie Nina Talbot. Podczas spotkania z młodzieżą i mieszkańcami, które rozpocznie się o godz. 10., malarka zaprezentuje wystawę „Twarze Dynowa”, czyli portrety członków swojej rodziny, która po części ocalała emigrując do Stanów Zjednoczonych. Wydarzenie wpisane jest w podkarpackie obchody Dni Pamięci o Ofiarach Holocaustu.
 
Śladami dynowskich Żydów
 
Pierwsi Żydzi osiedlili się w Dynowie na początku XVI wieku. Początkowo należeli do kahału przemyskiego. Samodzielność, tutejsza gmina żydowska uzyskała, jak się wydaje, już pod koniec XVII wieku. Posiadała drewnianą synagogę i cmentarz. Była mykwa, szpital oraz bejt ha midrasz. Na przełomie XVII i XVIII wieku odnotowano istnienie w mieście ulicy Żydowskiej. W Dynowie należały wówczas do Żydów 52 domy, z czego jedenaście w samym Rynku. Zamieszkiwało je 435 mieszkańców, co stanowiło 1/3 populacji całego miasta, które na przełomie XVII i XVIII wieku stało się znaczącym ośrodkiem chasydyzmu. Cadykami byli tutaj wówczas Jehoszua Heschl i Jakow Cwi Jalish. W pierwszej połowie XIX wieku swoją siedzibę miał tu cadyk Cwi Elimelech Szapiro, autor wielu kabalistycznych komentarzy, założyciel dynastii cadyków dynowskich. Jego następcą zostali: syn Dawid Szapiro, a później wnuk Izajasz Naftali Herc. 
 
 
Fot. ninatalbot.com
 
Dynów w tym czasie miał dwie synagogi, dwóch rabinów i dwa cmentarze. W 1870 roku gmina liczyła 1190 osób, w 1900 – ponad 2 tysiące. Wielu z nich wyemigrowało do Ameryki. W okresie międzywojennym w mieście były trzy synagogi (w tym jedna murowana). W 1921 roku gmina żydowska liczyła 1273 osoby (przy czym liczba mieszkańców miasta wynosiła prawie 3 tys.). Ostatnim rabinem dynowskim był Mendel Spira, zaś podrabinami - David Halberstein i Abraham Schoor.
 
Po zajęciu miasta 15 września 1939 roku hitlerowcy wypędzili z domów mężczyzn żydowskiego pochodzenia i zgromadzili na szkolnym podwórku. Tego samego dnia dokonano egzekucji, mordując 200 osób. 28 września 1940 roku naziści zebrali grupę około 1 500 Żydów, sformułowali kolumnę i popędzili ich przez San. Ostatecznie zostali zesłani w głąb ZSRR. Po tej akcji w Dynowie zostały tylko dwie rodziny żydowskie, które ostatecznie przeniesiono do getta w Brzozowie. Latem 1940 roku Niemcy wysadzili w powietrze murowaną synagogę, a pozostały po niej gruz użyli do naprawy ulic, które utwardzano także macebami z obu cmentarzy: starego i nowego. Na pierwszym z nich urządzono w latach 80. XX wieku plac zabaw dla dzieci. W 1990 roku odbudowano ohel (kaplicę nagrobną) cadyka Cwi Elimelecha Szapiro, jego syna Dawida oraz wnuka Naftalego Herca.

KOMENTARZE

Żydzi w Przemyślu, czyli świat przeszły niezapomniany

Najstarsza wzmianka o polskich Żydach...

Żydowscy sąsiedzi w Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli

W piątek, 24 stycznia w Muzeum Regionalnym...

Rabin Pinchas Pomp z Izraela: Moje serce jest w Dynowie

Po dynowskich Żydach pozostała tylko nazwa...

Żydzi w powiecie gorlickim. Nowa publikacja rzeszowskiego IPN

12 stycznia br. o godz. 14 w sali im. Franciszka Janika w Centrum Kształcenia Praktycznego i Ustawicznego w Gorlicach przy ul. 11 Listopada 43 odbędzie się spotkanie autorskie...

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holocaustu na Podkarpaciu

VIII Obchody Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu na Podkarpaciu odbędą się 25 stycznia w Krośnie, 26 stycznia w Markowej, Jarosławiu, Przeworsku...

zobacz więcej
Reklama

Wanda. Historia Wandy Rutkiewicz

Legenda polskiego himalaizmu, zdobywczyni ośmiu z czternastu ośmiotysięczników. Jako...

Już w niedzielę rzeszowscy filharmonicy w koncercie online

Kto tęskni za piątkowymi wieczorami...

Życie w czasach zarazy. Mariola Łabno-Flaumenhaft, aktorka

Ostatnie trzy miesiące, kiedy pandemia koronawirusa do góry nogami wywróciła wszystkie plany i projekty, nie tylko moje, ale właściwie nas wszystkich, są dla mnie po raz kolejnym...

11 lipca Siemaszkowa otwiera scenę. Spektakle przez całe wakacje

Po czterech miesiącach przerwy Teatr im. Wandy Siemaszkowej otwiera podwoje dla stęsknionej widowni. Na powitanie, 11 lipca, premiera "Iwony, księżniczki Burgunda"...

Od środy znów czynne Muzeum Okręgowe oraz Etnograficzne w Rzeszowie

Od środy, 20 maja Muzeum Okręgowe oraz Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie znów będą otwarte dla zwiedzających. W tym pierwszym będzie mogło jednocześnie przebywać...

Reklama

Pierwszy po pandemii spektakl dla dorosłych zagra Ave Teatr

Wracamy do gry 26 czerwca – informuje Ave Teatr. Pierwszy, który otwiera w Rzeszowie podwoje dla dorosłych widzów, w ograniczonych reżimem sanitarnych warunkach. Na powitanie...

Teatr Maska otworzy widownię dla dzieci już w czerwcu

Teatry wracają do spotkań z widzami. Rzeszowska "Maska" pierwszy po okresie izolacji spektakl zagra w niedzielę, 21 czerwca 2020 r. O godz. 16.30 wystawiony zostanie spektakl "Wystarczy być"...

Życie w czasach zarazy. Joanna Sarnecka, antropolożka kultury

Pandemia, której doświadczamy to dynamiczny proces. Na początku towarzyszył nam wszystkim lęk, niepewność, ale powoli oswoiliśmy nową sytuację.

Boże Ciało w Rzeszowie bez wielkiej procesji ulicami miasta

W święto Bożego Ciało nie będzie w tym roku procesji centralnej ulicami Rzeszowa. Kuria zaleca procesje na placach przykościelnych, za to bez limitu osób. Biskup rzeszowski...

Seksafera podkarpacka w filmie Vegi. "Pętla" trafi do kin na wakacjach?

Podkarpackie domy publiczne, nagrani w nich politycy, celebryci i duchowni, nieżyjący Dawid Kostecki, a w tle służby specjalne, także obcych państw –...

zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.