Reklama

O prostocie bohaterstwa w "Sprawiedliwi. Historia rodziny Ulmów"

A A A
Alina Bosak

Dodano: 31-10-2018

Fot. Teatr im. W. Siemaszkowej

Fot. Teatr im. W. Siemaszkowej

ZDJĘCIA

zobacz wszystkie ›
Kim jest bohater? Czy po wyglądzie można poznać bohaterkę? Jaki błąd rodzi zbrodniarza? Proste pytania, na które nie ma łatwej odpowiedzi. Zadaje je także Beniamin Bukowski, autor scenariusza i reżyser spektaklu „Sprawiedliwi. Historia rodziny Ulmów”. To opowieść, którą warto w Teatrze im. W. Siemaszkowej zobaczyć, bo przypomina, że wielkich rzeczy dokonują zwykli ludzie. 
 
 
Historia rodziny Ulmów z podkarpackiej Markowej jest dosyć dobrze znana. Od dekady w jej popularyzację mocno zaangażowany jest historyk Mateusz Szpytma, obecnie zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, który badał zbrodnię, jakiej dopuścili się okupanci na polskiej rodzinie i ukrywanych przez nią Żydach. Za jego sprawą w Markowej powstało Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów, a wystawa prezentująca tę przejmującą historię objechała świat. 
 
Zdarzyło się to 24 marca 1944, niedługo przed dotarciem do Markowej Armii Czerwonej. Tego dnia ekspedycja karna niemieckiej żandarmerii w Łańcucie, morduje ciężarną Wiktorię Ulmę, jej męża Józefa Ulmę, szóstkę ich dzieci oraz ośmioro ukrywających się pod ich dachem żydowskich uciekinierów: Saula Goldmana z synami, Gołdę Grünfeld i Leę Didner z córeczką. Donosicielem ma być granatowy policjant Włodzimierz Leś, który zajął majątek po Żydach ukrywanych przez Ulmów. Zostanie za to potem skazany wyrokiem sądu podziemnego na śmierć. 
 
Mimo dokładnych badań historyków, informacje i relacje na temat tego, jak doszło do tego, że Ulmowie postanowili udzielić pomocy Żydom i co doprowadziło do denuncjacji, są dosyć skąpe. O tragicznym dniu opowiedział w zeznaniach jeden z uczestników karnej ekspedycji, ale już wielu okoliczności, w jakich to wszystko się wydarzyło, jest bardziej kwestią wniosków i analiz badaczy niż dokładnych opisów w źródłach. I to zaznacza narrator już na początku spektaklu „Sprawiedliwi. Historia rodziny Ulmów”, w którym wiele scen zostało wymyślonych, chociaż nawiązuje do tego, co o rodzinie Ulmów i jej losach wiadomo z relacji świadków. 
 
- To było najtrudniejsze - znaleźć klucz do przekazania tej historii, która opowiada przecież o prostym, codziennym życiu ludzi, którzy dokonali czegoś niezwykłego, znaleźć punkt ciężkości między językiem sztuki, licentia poetica i faktami historycznymi. Na szczęście nie musieliśmy odwoływać się tylko do suchych faktów historycznych. One są cenne, ale w odniesieniu do ludzkiego życia nie są wszystkim - dzielił się reżyserskimi dylematami Beniamin Bukowski jeszcze przed premierą spektaklu, która odbyła się 12 października br. 
 
Reklama
Język, jakim posłużył się tworząc scenariusz, pomogły znaleźć zdjęcia Józefa Ulmy, który interesował się fotografią i dokumentował z jej pomocą nie tylko życie wsi, ale i życie rodziny. Tak zachował intymny obraz swoich najbliższych. Ich uśmiechy, gesty czułości, codzienną pracę. Podłogę sceny wypełniają setki takich drobnych, biało-czarnych fotografii. To ważna część skromnej scenografii, którą współtworzą proste codzienne przedmioty - stół, krzesła, biały obrus i kołdra. To one definiują ten materialny dom, kojarząc się z tym, co wspólne i razem celebrowane. Oszczędność rekwizytów dyktowała też niewielka przestrzeń - spektakl grany jest w Szajna Galerii. Katarzyna Stochalska, autorka scenografii i kostiumów dobrze sobie z tym miejscem poradziła, dostarczając reżyserowi i aktorom wystarczających środków do kreowania w tym wnętrzu przedwojennego świata Ulmów. Aktorska gra ma niebagatelne znaczenie w ożywianiu tej przestrzeni i uruchamianiu wyobraźni widza. Z tego zadania znakomicie wywiązują się: Justyna Król, Małgorzata Pruchnik-Chołka, Waldemar Czyszak, Paweł Gładyś i Robert Żurek.   
      
Mamy więc bohatera - Józefa, mamy bohaterkę - Wiktorię i mamy zbrodniarza - Włodzimierza. I ukrywanych Żydów, i dzieci Ulmów. Ale tylko postaci Wiktorii i Józefa obsadzone są niezmiennie przez tę samą aktorską parę: Małgorzatę Pruchnik-Chołkę i Roberta Żurka. Pozostali aktorzy wcielają się w różne role: w dzieci Ulmów, ich sąsiadów, ukrywanych Żydów. Udaje im się oddać radość wspólnego życia dobrze dobranego małżeństwa, przyjazne relacje z sąsiadami, przerażenie, kiedy rozpoczynają się pierwsze morderstwa Żydów w okolicy i strach tych, którym udaje się wymykać obławom, przypominającym polowanie na zwierzęta.
 
Twórca spektaklu kreśli też historyczne tło, opowiada o relacjach polsko-żydowskich w Markowej, gdzie przed wojną żyło 120 Żydów. Ocalało 17-21? Źródła podają różne liczby. 
 
Przypominają o nich stare żydowskie melodie, płynące w tle spektaklu. I nie potrzeba prawdziwego dźwięku wystrzału, ale wystarczy krótki krzyk Pawła Gładysia: „Strzał, …, strzał… strzał”, by bardziej wrażliwy widz otarł łzę.       
 
Bukowskiemu udało się nie popaść w patos, uciekł od hagiograficznego stylu i dzięki temu nie oszpecił swoich bohaterów aurą nieosiągalnej świętości. Święta jest zwyczajność - mówi. - A odwaga i sprawiedliwość bierze się z podejmowania małych decyzji, które mają wielkie konsekwencje. 
 
Ten spektakl jak żaden polecam nauczycielom. Zabierzcie na niego uczniów. Prostota środków artystycznych czyni go zrozumiałym dla wszystkich, a wartości, o których mówi, są fundamentem w budowaniu świata znośnego dla ludzi.      
 
 

 

KOMENTARZE

"Nuevos Aires" Ariela Ramireza

Co roku, w karnawale zachęcam Państwa szczególnie do wyjścia na taneczne parkiety. Oczywiście...

"Sny" Janusz Koryl

Wieczory są coraz dłuższe. Pomarańczowe słońce coraz wcześniej zachodzi za horyzont? Jedyną słuszną alternatywą...

Syndyk: Transsystem powoli wychodzi na prostą

Kondycja Transsystemu z Woli Dalszej koło Łańcuta jest coraz...

Czarna kobieta, biały kraj i problem, o którym świat nie chce mówić

Nie ukończyła żadnej szkoły, a jest autorką kilku książek i chyba najbardziej znaną Somalijką na świecie, od lat niezłomnie walczącą o godność...

Okulistyka to nie tylko proste zabiegi

Z lek. med. Klaudiuszem Gerke, dyrektorem Ośrodka Chirurgii Oka prof. Zagórskiego w Rzeszowie, rozmawia Anna Olech.

zobacz więcej
Reklama

Świątynia sprzed ośmiu stuleci w Przemyślu

Dobiegają końca prace przy odsłonięciu fundamentów rotundy...

##BEAUTY2. Fotografia i wizaż na wystawie w Galerii Nierzeczywistej

Galeria Nierzeczywista w Rzeszowie zaprasza na wernisaż oraz wystawę Mariusza Barana z Rzeszowskiego Stowarzyszenia Fotograficznego pod nazwą ##BEAUTY2. Przygotowaniem...

Kapelusz z zimorodka, a nawet secesyjna suknia w Muzeum Okręgowym

Czółenka z 1890 roku, pasy z atłasu, jedwabna parasolka czy torebka z wykutym w srebrze miniaturowym obrazem Rembrandta "Wymarsz strzelców" to tylko niektóre z "damskich...

Ile jest prawdy w "Dziadach"? Przed Dniem Wszystkich Świętych

Z Jolantą Dragan, kustoszem Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, rozmawia Angelika Fila

Reklama

Koncert z okazji 40-lecia pontyfikatu Jana Pawła II w rzeszowskiej bazylice

16 października 2018 roku to data wyjątkowa dla każdego Polaka, bowiem na ten dzień przypada 40. rocznica pontyfikatu Polaka, wybranego na Papieża...

Festiwal Nowego Teatru startuje 19 listopada w Rzeszowie. Znamy program

Dziewięć spektakli, w tym pięć konkursowych, koncerty i dyskusje o teatrze wypełniają program 05 Festiwalu Nowego Teatru - 57. Rzeszowskich Spotkań Teatralnych...

VI Najazd Awangardy na Rzeszów już w czwartek!

Czytanie poezji i inspirujące rozmowy w towarzystwie poetów, pisarzy i aktorów - to wszystko podczas VI Najazdu Awangardy na Rzeszów w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej już w czwartek, 25 października...

Dzwon Niepodległości od Felczyńskich zabrzmi na Placu Farnym [FILM]

Dzwon Niepodległości waży ponad tonę. Znajduje się na nim Godło Polski, Herb Województwa oraz tekst "Roty" Marii Konopnickiej. Odlany został 26 października...

Kayah w Tryptyku Niepodległa. Koncert gwiazd w Rzeszowie

Kacper Andrzejewski, Anna Grzelak, Małgorzata Chruściel, Żaneta Łabudzka, Krzysztof Iwaneczo, Sławek Uniatowski i KAYAH - ich znakomite głosy już 4 listopada zabrzmią w Filharmonii...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr. 59

VIP Biznes&Styl Nr. 59
w numerze m.in.:

VIP Biznes&Styl Nr. 59 • Sprężyny gazowe z FA Krosno • Ratowanie cerkwi w Baligrodzie • Lasowiak, co leczy serca i rozwija nowe technologie • Japońskie roboty i ręczna robota w Hucie Szkła w Jaśle • 100 lat niepodległej Polski
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.