Reklama

Wakacyjne podróże. Krym Czechowa

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 30-07-2016

Pomnik - Antoni Czechow i Pani z pieskiem. Fot. Antoni Adamski

Pomnik - Antoni Czechow i Pani z pieskiem. Fot. Antoni Adamski

ZDJĘCIA

zobacz wszystkie ›
Lata spędzone na Krymie zamykają życie Antoniego Czechowa. Tu powstały jego najważniejsze dramaty. Stąd uciekł do niemieckiego kurortu Badenweiler, aby nie umierać na oczach rodziny. Pozostała po nim willa w Jałcie: skromny dom, bielejący na wzgórzu, otoczony wspaniałym ogrodem. Mimo rewolucji i wydarzeń wojennych pozostał niemal nienaruszony, taki jakim pozostawił go pisarz, gdy wybierał się w swą ostatnią podróż.
 
Antoni Czechow przyjechał po raz pierwszy na Krym w 1888 roku na zaproszenie swego wydawcy, Aleksieja Suworina. Gościł w jego reprezentacyjnej willi w Teodozji, położonej malowniczo nad brzegiem Morza
Czarnego. Klimat półwyspu, jego krajobrazy oraz jaskrawe kolory południa urzekły pisarza. Znał je wcześniej z krymskich szkiców i obrazów zaprzyjaźnionego malarza, Izaaka Lewitana. Czechow powracał tu kilkakrotnie. W marcu 1894 zamieszkał w Jałcie w eleganckim hotelu położonym przy nadmorskim bulwarze. Zachwycił się zielenią wiosny, która była tu w pełnym rozkwicie. W trzy lata później lekarze wykryli u pisarza gruźlicę płuc i zalecili pobyt w ciepłym klimacie.
 
Wtedy kupił działkę na obrzeżach Jałty z widokiem na góry i morze. W tej epoce architektura naśladowała style wszystkich epok historycznych: prywatne wille przypominały pałace lub zamki. Posiadłość Suworina odgrodzona od morza niemal obronnym murem z basztą przybrała postać rezydencji sułtana z wieżyczką w kształcie minaretu. Czechow postawił projektantowi zupełnie inne wymagania: dom miał być skromny, przytulny i wygodny. Gdy się tam wprowadzał, nie krył zadowolenia: „Moja willa okazała się bardzo wygodna. Ciepło, przytulnie, śliczny widok” – pisał do jednego z przyjaciół. Położony na wzgórzu dom, z masywnym pięterkiem, ozdobiony przeszkloną werandą i balkonami rozpoznawalny był z daleka dzięki olśniewającej bieli chropowatego tynku. Z tyłu - na podwórzu wzniesiono osobny pawilon kuchenny z mieszkaniem dla służącej.
 
Lew Tołstoj i Maksym Gorki w progach Czechowa
 
Dzięki temu – tak jak w pałacach i dworach - zapachy przygotowywanych potraw nie rozchodziły się po pełnym gości domu. „Nasi aktorzy [Moskiewskiego Teatru Artystycznego –MChAT] często przyjeżdżali do Czechowa na obiad. Potem spacerowali po ogrodzie, siedzieli w przytulnym gabinecie i wszystko to sprawiało mu przyjemność – tak lubił życie ruchliwe, czynne, a nas wtedy rozsadzała radość istnienia” – wspominał Konstanty Stanisławski krymskie występy swej sceny. Gościli u Czechowa słynni pisarze i artyści m.in. Maksym Gorki (w parku zachowała się ławeczka, na której lubił siadać), Iwan Bunin, Izaak Lewitan. Tylko hrabia Lew Tołstoj nie przekraczał tych skromnych progów. To Czechow bywał u niego w pobliskiej Gasprze, gdy Tołstoj przyjeżdżał w odwiedziny do córki. Kiedyś autor „Wojny i pokoju” wyznał swemu gościowi w chwili osobliwej szczerości: „Nie cierpię pańskich sztuk. Szekspir był kiepskim dramaturgiem, ale pan jest jeszcze gorszy!”
 
W Jałcie Czechow mieszkał z matką oraz siostrą Marią Pawłowną. Rzadkim gościem bywała żona pisarza – Olga Knipper, aktorka MChAT zmuszona do stałego przebywania w Moskwie. To dzięki Marii dom przetrwał w takim stanie, jakby Czechow opuścił go wczoraj. Mosiężna wizytówka na drzwiach, mosiężna klamka ze starym zamkiem, który wciąż otwiera ten sam klucz, co w końcu XIX stulecia. Po śmierci dramaturga willę odziedziczyła siostra, która w 1921 roku przekazała ją państwu z przeznaczeniem na placówkę muzealną. Do śmierci w 1957 r. piastowała funkcję jej dyrektora i kustosza, mieszkając na pięterku willi prawie sześćdziesiąt lat. To ona opiekowała się 26 tysiącami pamiątek po pisarzu, które figurują dziś w muzealnym inwentarzu. Zajmowała się wszystkim: od pośmiertnych wydań utworów brata (którego dzieła przechodziły w Związku Radzieckim różne koleje losu) po pielęgnowanie ogrodu. Nawet wojna oszczędziła tę posiadłość: w latach 1941-1944 mieszkał w niej wyjątkowo „kulturalny” niemiecki oficer wysokiej rangi (Niemcy jeszcze za życia Czechowa wysoko cenili jego twórczość: w tym kraju wzniesiono pierwszy jego pomnik.) 
 
Minimalizm z początku XX wieku
 
We wnętrzach surowa muzealna ekspozycja: równo ustawione meble, starannie ułożone przedmioty. Tak było za życia pisarza. „W jego mieszkaniu panował nienaganny porządek – żadnego nieładu na biurku, żadnych porozrzucanych części garderoby w sypialni” – opowiada dr Altszuller. Skromnie wyposażone wnętrza, czyste, przytulne. Ich klarowność przeczy powszechnie panującej wówczas skłonności do zagracania pomieszczeń mieszkalnych. Tapety w odcieniach bieli (zachowane z pocz. XX w.) tworzą tło dla niezbędnych mebli: prostych, solidnych, funkcjonalnych - w stylach od biedermeieru, przez eklektyzm, skromną secesję skończywszy na wyginanych - thonetowskich krzesłach. 
 
Reklama
Pełne umiaru dekoracje ścian, to szablonowo malowane ornamenty na sufitach, szereg oprawionych rycin i nieliczne obrazy. Wśród nich modernistyczny portret Olgi Knipper i znakomite, realistyczne studium młodej kobiety zatytułowane „Uboga” pędzla Mikołaja - przedwcześnie zmarłego brata pisarza. Fotografie rodzinne oraz zaprzyjaźnionych osób zajmują sporo miejsca w gabinecie pisarza i w pokoju jego matki. Cisza i spokój panują w gościnnych pokojach i w salonie, gdzie sofy i fotele przykrywają białe pokrowce, w sypialniach z mosiężnymi secesyjnymi łóżkami i w jadalni, ze stołem nakrytym lnianym obrusem i fajansową zastawą. Zieleń letniego ogrodu zdaje się wchodzić do wnętrza przez oszkloną werandę, połączoną z salonem - skromnym pokojem, w którym przyjmowano gości. Stoi w nim pianino. Na instrumencie grywali: Sergiusz Rachmaninow i Fiodor Szalapin, akompaniujący śpiewającej Oldze.   
 
Nieszczęśliwa, dojrzała miłość i "Pani z pieskiem"
 
Ozdobą posiadłości jest ogród, w którym większość drzew i krzewów sadził Antoni Czechow. Sam mawiał, że gdyby nie został pisarzem, chciałby uprawiać zawód ogrodnika. Wybierał najlepsze sadzonki, które rejestrował w specjalnie założonym zeszycie zatytułowanym „Sad”. Było tam 57 odmian róż, kilkadziesiąt rodzajów innych krzewów oraz ponad 60 gatunków drzew. W tej idyllicznej scenerii upływały ostatnie lata życia pisarza. Bynajmniej nie sielankowej; raczej pełne rozczarowań i tęsknoty. Antoni Czechow nudził się: „Nudny jest los człowieka, który nie żyje, tylko stara się o poprawę zdrowia” – pisał, skarżąc się, że łagodny klimat wcale mu nie służy. Dziś przy nadmorskim bulwarze stoi jego pomnik, różny od innych monumentów sławnych ludzi. Czechow – wysoki, w modnym wizytowym garniturze – nie spogląda na widza z wysokości cokołu. Jego postać umieszczona na linii wzroku przechodnia, patrzy z zainteresowaniem na odlaną w brązie młodą elegantkę z pieskiem. To nawiązanie do napisanego w Jałcie opowiadania „Pani z pieskiem”.
 
Pisarz lubił spacerować po nadmorskim bulwarze. Przechadzkę mógł rozpoczynać od ruchliwego portu, w którym przypatrywał się wpływającym żaglowcom. Następnie mijał hotel „Rossija” (gdzie niegdyś się zatrzymywał), oglądał witryny modnych sklepów, by później wpaść na kawę do pawilonu Verneta. Właściciel mieszczącej się na nadbrzeżu znanej cukierni – Francuz, Edmond Vernet zbudował na plaży drewniany pawilon z werandą wychodzącą na morze. To tutaj Czechow poznał piętnastoletnią Jelenę Szarową – „panią z pieskiem”. Dziewczyna miała za sobą pierwsze prozatorskie próby i poprosiła pisarza o ocenę swych opowiadań. Po Szarowej nie pozostała nawet wzmianka w historii literatury. Zostały natomiast wspomnienia, w których opisuje swoje jałtańskie spotkania. Opowiadanie „Pani z pieskiem” jest bardziej brutalne niż rzeczywista, incydentalna znajomość Czechowa. Bohaterem noweli jest niejaki Gurow - podstarzały urzędnik bankowy, znudzony małżeństwem, który nieoczekiwanie w Jałcie poznaje miłość swojego życia. „Lata płynęły, Gurow poznawał coraz to inne kobiety, romansował, zrywał, ale nie kochał…Dopiero teraz, kiedy osiwiały mu włosy, pokochał prawdziwie, szczerze – pierwszy raz w życiu”. Marzył, iż „zacznie się inne, piękne życie; i oboje doskonale wiedzieli, że do końca jest bardzo daleko, bo to, co najcięższe, najtrudniejsze, dopiero się zaczyna”. 
 
Najlepsze dramaty Czechowa napisane w Jałcie
 
Na okres jałtański przypada małżeństwo Czechowa z Olgą Knipper, które Antoni dobrotliwie nazywał „małżeństwem korespondencyjnym”. W ciągu trzech lat jego trwania wymienili ze sobą tysiąc listów. „Gdybyś mieszkała tu całą zimę, zmarnowałabyś sobie życie, a ja bym się zadręczał wyrzutami sumienia. Wiedziałem przecież, że żenię się z aktorką” – pisze do żony. Olga z trudnością uzyskiwała urlop z teatru. Wpadała na kilka dni do Jałty, by w pośpiechu wracać do Moskwy. W 1901 nie przyjechała nawet na Boże Narodzenie. Wysłała telegram, który „przyszedł w samą porę – odpowiada mąż – Wczoraj było mi bardzo smutno. Padał deszcz, czas się dłużył, byłem trochę niezdrów i tęskniłem do żony. Jestem żonaty, wiesz?”- pyta Olgę z przekąsem. W styczniu następnego roku pisarz przechodzi kryzys zdrowotny. Okazało się, że głodował odmawiając przyjmowania nieodpowiednich dla swego stanu zdrowia potraw. Robił to delikatnie, aby nie sprawić domownikom przykrości. Dopiero po powrocie z Moskwy siostra Maria zaczęła kierować jego kuracją. Wszystko to pozostawało poza świadomością Olgi, która przybyła do Jałty dopiero w lutym. On z kolei nie mógł wspomagać żony w kwietniu tego roku, gdy poroniła. „Nieszczęściem Czechowa było szczególne szczęście, jakie pod koniec życia zesłał mu los, a którego już nie był w stanie udźwignąć” – podsumowuje to małżeństwo doktor Altszuller.
 
Najważniejsze dramaty Czechowa powstały w Jałcie. Były to: „Wujaszek Wania”(1897), „Trzy siostry”(1900) i „Wiśniowy sad”(1903). Każdy z dramatów rozpoczynał nowy sezon teatralny MChAT-u. W styczniu 1904 z okazji premiery Stanisławski postanowił zorganizować jubileusz Czechowa. Dramaturg bezskutecznie protestował. W czasie uroczystości wychudzony, trupio blady stał na scenie nie mogąc powstrzymać się od kaszlu. Konstanty Stanisławski wspominał, że jubileusz, – mimo że udany – miał w sobie coś z pogrzebu. „Było nam smutno i przykro” – zanotował. 
 
W końcu kwietnia przez Moskwę i Berlin Czechow wyjechał do niemieckiego uzdrowiska Badenweiler: „Jutro wyjeżdżam. Pożegnajmy się. Jadę umierać” – pisał do znajomego. Dnia 2 lipca 1904 poprosił: „Dawno nie piłem szampana”. Spokojnie opróżnił kieliszek, położył się na boku i zasnął na zawsze. Olga przeżyła go o 55 lat. Wydała o mężu piękne wspomnienia.
                                               
 
 

KOMENTARZE

Od piątku karnawałowy weekend w Teatrze Przedmieście

Trzy żywiołowe i zabawne spektakle proponuje...

Boski Krym - okno na orientalny, tajemniczy wschód

Ukraińcy nie bez powodu nazywają Krym najbardziej egzotycznym miejscem na ziemi, a półwysep w niczym nie przypomina reszty Ukrainy. Dookoła dzikie stepy, wynurzające się południe Krymu w bajecznym...

Żydzi w Przemyślu, czyli świat przeszły niezapomniany

Najstarsza wzmianka o polskich Żydach datowana ok. 1030 dotyczy Przemyśla. Jak z tego wynika istniała tu wtedy ich osada, która dzięki przywilejowi Kazimierza Wielkiego rozwinęła...

zobacz więcej
Reklama

Prawie 2 tys. osób na Biegu Niepodległości w Rzeszowie

Rekordowa liczba uczestników – prawie...

Sukienki od Zygzaka z Rzeszowa podbiły polskie ulice

- Gdyby ktoś cztery lata temu powiedział, że...

Świąteczny spektakl świateł na ulicach Rzeszowa

Rzeszów za prawie 1,2 mln zł na początku grudnia rozbłysnął bożonarodzeniowymi iluminacjami, które po zmroku rozświetlają całe miasto. Największą atrakcją jest 16,5-metrowa choinka przyozdobiona...

Mistrzostwa we wspinaczce na nowej ściance Politechniki Rzeszowskiej

W V Akademickich Mistrzostwach Województwa Podkarpackiego we wspinaczce sportowej najlepsi okazali się studenci Politechniki Rzeszowskiej. Wśród mężczyzn wygrał...

Moda inspirowana fotografią, czyli Basia i Paweł Olearka na wybiegu

Ponad 700 osób wypełniło w sobotni wieczór korytarze rzeszowskiej Galerii Millenium Hall. Każdy chciał zobaczyć "Heliografie", które w DAgArt Galerie zaprezentował...

Reklama

Cergowa z wieżą widokową na Bieszczady i Tatry

Cergowa - zalesiony szczyt Beskidu Dukielskiego w Beskidzie Niskim, który od zawsze uwielbiali amatorzy biegów górskich oraz miłośnicy "prawdziwych gór", od dwóch tygodni przeżywa najazd turystów...

Sanjati Travel Boutique - pierwsze na Podkarpaciu biuro podróży "szytych na miarę"!

Starannie dobrana oferta oraz indywidualne podejście do klienta – tym cechuje się Sanjati Travel Boutique- rzeszowskie biuro...

Czy Rzeszów zmierza do tego, aby zaistnieć na kulinarnej mapie Polski?

Z Magdaleną Katzen, autorką bloga Garniec Smaku, rozmawia Angelika Fila

W Markowej powstał Sad Pamięci dedykowany Polakom ratującym Żydów

W bezpośrednim otoczeniu Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej stworzono Sad Pamięci dedykowany Polakom...

60 lat Muzeum Budownictwa Ludowego. Skansen z tradycjami

Jubileusz 60-lecia istnienia obchodziło w październiku Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Skansen sanocki jest ogólnopolskim rekordzistą: plasuje się na pierwszym miejscu wśród tego...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr. 59

VIP Biznes&Styl Nr. 59
w numerze m.in.:

VIP Biznes&Styl Nr. 59 • Sprężyny gazowe z FA Krosno • Ratowanie cerkwi w Baligrodzie • Lasowiak, co leczy serca i rozwija nowe technologie • Japońskie roboty i ręczna robota w Hucie Szkła w Jaśle • 100 lat niepodległej Polski
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.