Reklama
REKLAMA
Automatycznie wyświetlimy artykuł za 10 sekund
Przejdź do artykułu
Reklama
Reklama

Dworskie ogrody Lubomirskich w Rzeszowie

A A A
Barbara Adamska

Dodano: 05-07-2021

Fot. Tadeusz Poźniak

Fot. Tadeusz Poźniak

Letni pałacyk Lubomirskich usytuowany w tle potężnej bryły ufortyfikowanego zamku zbudowany został na początku XVIII stulecia.  Na zlecenie Hieronima Augustyna Lubomirskiego, właściciela miasta i dóbr  rzeszowskich, wielkiego hetmana koronnego królewski architekt Tylman z Gameren zaprojektował niewielką budowlę na planie w kształcie litery H. 
 
W połowie XVIII w. pałacyk został  nadbudowany przez  Karola Henryka Wiedemanna,  działającego na dworze Jerzego Ignacego syna i następcy Hieronima Augustyna. Sprowadzony z Saksonii architekt nad znajdującą się w centralnej części salą balową nadbudował piętro, gdzie miał zamieszkać syn księcia Hieronim Teodor. Pałacyk zyskał wówczas oryginalną dekorację architektoniczną wykonaną z czarnego dębu wydobytego z dna Wisłoka. Drewniane obramowania okien i nisz znakomicie zachowały się w przeciwieństwie do wyrzeźbionych w piaskowcu popiersi i wazonów wieńczących  postumenty. Wcześniejsza późnobarokowa budowla  zyskała wówczas dekoracje w stylu saskiego rokoka.
Reklama
 
Rozkład wnętrz pałacyku był nieskomplikowany. Po środku  mieściła się sala balowa a w bocznych skrzydłach po dwie mniejsze. Piętro powtarzało rzut parteru. Jednak Hieronim Teodor nie zamieszkał tutaj wbrew wcześniejszym planom. Skromnie umeblowany pałacyk pełnił funkcję maison de plaisance, miejsca do towarzyskich spotkań rozrywek i zabaw blisko natury. Sala balowa posiadała portes-fenetres  zapewne  więcej niż parę przeszklonych całkowicie drzwi, które wychodziły na taras [dziś już nie istniejący] otoczony kamienną balustradą z posągami na postumentach. Stąd już tylko kroki dzieliły od ogrodów tarasowato opadających w kierunku południowym
i ciągnącym się w kierunku zachodnim wzdłuż fortyfikacji zamkowych.
           
Umeblowanie letniego pałacyku było skromne jako że nie służył domieszkania a do przyjęć i zabaw. Centralnie usytuowana sala wyłożona była kafelkami  sprowadzonymi z Holandii lub z Gdańska. Wyposażenie   stanowiły kolbuszowskie kanapy, krzesła i taborety obite błękitną trypą [polską tkaniną podobną do pluszu], lekkie stoliki gerydony służyły jako podstawy dla licznych lichtarzy i odbijających płomienie świec luster. Błękitne   wnętrze letniego pałacu, rozjaśnione słonecznym światłem lub setkami płonących świec było tak kontrastowało z nastrojem przytłaczających powagą komnat zamku usytuowanego na fortecy. Tam przeważały  ciężkie późnobarokowe meble w typie gdańskich, obite jak i  ściany  ciężką adamaszkową materią w barwach nasyconej zieleni i czerwieni. Zamkowe  apartamenty młodziutkiej Joanny von Stein, drugiej małżonki księcia wypełniały rozkoszne niewielkie rokokowe białe mebelki i mnóstwo bibelotów z niezwykle modnej i kosztownej chińskiej, japońskiej i miśnieńskiej porcelany. Podstarzały małżonek otaczał Joannę przepychem. Finansował dla „modnej żony” nie tylko stroje i wykwintne cacka, ale też budowę tarasowatych ogrodów, kanału wodnego ze sztuczną wyspą, na której usytuowano pawilon w kształcie pagody.
Reklama
 
Karol Henryk Wiedemann nadworny architekt Lubomirskich pozostawił bezcenny dokument. W 1762 r. narysował mapę ówczesnego Rzeszowa, oglądanego z lotu ptaka. Udokumentował niemal każdy dom w książęcym mieście, w którym niemal połowę przestrzeni zajmowały obie rezydencje otoczone folwarkiem, zwierzyńcem, ogrodami warzywnymi i paradnymi. Według planu Widemanna  możemy odczytać położenie zamkowych ogrodów.
 
 Francuski ogród geometryczny usytuowany był na osi letniego pałacyku. Ciągnął  się w kierunku zachodnim  prostokątnymi parterami  po pięć w obu rzędach. Parter jest płaską kwaterą często z ozdobną obrzeżną rabatą  z kwiatów lub żywopłotu. Bywają też partery wodne w formie basenu. Zróżnicowane barwy na mapie pozwalają przypuszczać, iż prócz kwater wypełnionych roślinnym ornamentem mogły być też baseny wodne. Jedne i drugie obramowane ozdobami architektonicznymi. Od północy i południa partery flankują rzędy drzewek lub krzewów przystrzyżonych do jednakowych kształtów. Od strony zachodniej francuski, barokowy ogród zamyka mur z bramą na osi głównego wejścia do pałacu, ograniczony po bokach dwiema kordegardami, przykrytymi kopulastym dachem.  
 
 
Fragment Planu Wiedemanna z ogrodami Lubomirskich. Rep. Tadeusz Poźniak
 
Znacznie ciekawsze wydaje się założenie usytuowane między letnim pałacykiem a wschodnią fasadą zamku. To położony nisko kanał zasilany wodą z Wisłoka, opływający nieregularnym korytem sztuczną wyspę. Kanał służył do  żeglugi. Nad czterema parterami wznosił się pawilon w kształcie chińskiej pagody. Był to kolejny przejaw rokokowej mody na dalekowschodnią egzotykę. Pawilony w tak osobliwym kształcie rozprzestrzeniły się w ogrodach kontynentalnej Europy za pośrednictwem angielskich wzorników. Rzeszowska pagoda była pierwszą tego typu budowlą wzniesioną na terenie Polski.
Reklama
 
O ile zamek i letni pałacyk w mniej  lub bardziej zmienionym kształcie doczekały do naszych czasów, to z osiemnastowiecznych założeń ogrodowych nie przetrwało nic. Ten stan dokumentuje mapa Rzeszowa z 1936 r. W nawiązaniu do planu Wiedemanna narysował ją Józef Koziej. Już w międzywojniu nie było śladu  geometrycznych ogrodach. W ich miejscu powstała ekskluzywna zabudowa willowa. Pozostała jedynie ruina budyneczku kordegardy. Obecnie zabezpieczona i  nadbudowana służy jako zaplecze gastronomicznego lokalu.
 
W miejscu gdzie  kanał wodny opływał wysepkę z pagodą pozostało zagłębienie terenu.  W nim władze miasta ufundowały fontannę i sadzawkę. Pomysł ten wpisuje się w jakiś wielki ogólnopolski trend. Miasta wojewódzkie, powiatowe i gminy pysznią się fontannami [czasem nawet dwoma na niewielkim rynku], grającymi, multimedialnymi, podświetlanymi.
 
Zastanawiam się, czy zamiast wodotrysku w marmurowej obudowie nie można było pokusić się o odtworzenie pagody według rysunku z mapy Wiedemanna, choćby ze względu na szacunek, iż była to pierwsza budowla tego typu na ziemiach polskich. Znam udane rekonstrukcje   zabytkowej architektury z niedalekiego obszaru. Znakomicie radzą sobie włodarze Krynicy z konserwacją i odbudową dawnej architektury uzdrowiskowej. W Iwoniczu  wymieniono blaszaną  muszlę koncertową z czasów wczesnego PRL-u na neogotycką altanę odtworzoną na podstawie dziewiętnastowiecznej ryciny. 
 
W 1819 r. letni pałacyk wraz z zamkiem Lubomirscy sprzedali rządowi austriackiemu. Odtąd zabytek zmieniał użytkowników. W 2014 r. zakupiony przez Okręgową Izbę Lekarską w Rzeszowie został gruntownie wyremontowany wraz z ogrodzeniem. Od strony wschodniej zbudowano parking. Na niewielkiej przestrzeni między ogrodzeniem z bramą wjazdową a zachodnią fasadą pałacu zrekonstruowano kwatery z zielenią. Kompozycję typową dla barokowych założeń ogrodowych tworzą partery podzielone na geometryczne rabaty, symetrycznie rozmieszczone, oddzielone  żwirowymi ścieżkami. Niskie żywopłoty ujmują w ramy rabatowe kwatery nadając im kształty zbliżone do elipsy, okręgu i a pieces coupees [ poucinanych kawałków]. Pionowe akcenty tworzą niewysokie krzaczki iglaków i drzewka o kuliście formowanych koronach.
Reklama
 
Ukształtowanie niewielkiego obszaru zieleni w stylu geometrycznych, barokowych kompozycji na miejscu starego, dworskiego ogrodu Lubomirskich tworzy dostępną dla wszystkich przestrzeń do wypoczynku.
Reklama
Reklama
Reklama
zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.