Reklama

Rynek Galicyjski w Sanoku

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 22-11-2012

fot. T. Poźniak

fot. T. Poźniak

Po pięćdziesięciu latach dyskusji i snucia projektów w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku otwarto Rynek Galicyjski. Znalazło się na nim 29 obiektów z 13 podkarpackich miejscowości. Rynek cieszy się ogromnym powodzeniem. Tylko we wrześniu 2011 r. odwiedziło go 20 tysięcy osób (podczas gdy w ciągu roku planowano 100 tys. gości). W każdy dzień powszedni października przyjeżdża po 500-600 osób dziennie. Skąd to powodzenie?
   

Rynek Galicyjski to wizja małego miasteczka z przełomu XIX/XX w. Zgromadzono tu najpiękniejsze zabytki budownictwa drewnianego: domy mieszkalne oraz zakłady usługowe np. zakład fryzjerski (dom z Dębowca z końca XIX w.), zakład fotograficzny (Brzozów XIX w.), piekarnia (Niebylec XIX w.), sklep kolonialny (Jaśliska pocz. XX w.), apteka (Stara Wieś XIX w.). Są także urzędy: gminy (Jedlicze koniec XIX w.), pocztowy (Brzozów kon. XIX w,) oraz karczma (Sanok XIX w.) z kręgielnią i remiza z Golcowej (1920). Na specjalną uwagę zasługują dwa rzadko spotykane obiekty: domy żydowskie z Ustrzyk Dolnych (kon. XIX w.) i z Jaćmierza  (1847r.). W ten sposób pokazano syntezę wielokulturowych miasteczek naszego regionu z ich najważniejszymi funkcjami: mieszkalną, handlową i usługową. Budynki są skromne, parterowe (niektóre to niemal chałupy), wykonane z drewna jodłowego na kamiennych podmurówkach. Zachwycają swą urodą architektury pochodzącej z nieistniejącego już świata. Kryte gontem, z malowniczymi gankami, bielone lub zwracające uwagę bogatą fakturą ręcznie obrabianego siekierami ciesielskimi surowego drewna.
 
Jak prawdziwy

Sanocki Rynek nie sprawia wrażenia makiety. Etnografowie z wielką pieczołowitością odtworzyli wnętrza urzędów, sklepów, warsztatów i mieszkań konkretnych, znanych z nazwiska rodzin właścicieli. (W tym celu MBL przez kilkadziesiąt lat zbierało eksponaty w małych miasteczkach; po „umeblowaniu” Rynku pozostało ich jeszcze tyle, że można będzie odtworzyć wnętrza kolejnych domów). Konieczne były kompromisy. Np. dom z Jaślisk, w którym mieścił się sklep kolonialny Witolda Maczka (a przedtem Żyda Natana zwanego „Szparą”) posiada wyposażenie sklepu Heleny Pyś z Brzozowa. Była ona także właścicielką wytwórni wody sodowej; stąd obok lady skrzynki z butelkami.
   
Stojące na półkach firmowe opakowania wskazują na asortyment: sklep sprzedawał herbatę angielską oraz gatunek „Dwie kotwice” z polskiej hurtowni, kakao Sucharda (Milka), który miał swoją filię w Krakowie, kawę paloną Edwarda Riedla ze Lwowa, z tegoż miasta słynne likiery i wódki Baczewskiego oraz wodę Wysowianka – Zdrój Słony. W blaszanych puszkach przechowywano słodycze Piaseckiego z Krakowa (obecnie: Wawel) oraz cukry i ciasta Hazet ze Lwowa. Wytwórnia dra Gurgula z Jarosławia – znana dziś ze smacznych biszkoptów – reklamowała się niegdyś po francusku: „Bretzles sales. Prix 85 groches. L'usine a vapeur de gateaux” co oznacza: „Solone precle w cenie 85 groszy. Parowa fabryka ciastek” (chodzi o napędzane parą maszyny – ówczesny symbol nowoczesności).

Przez piekarnię, pracownię jubilera do apteki
   
W domu z Niebylca odtworzono piekarnię Albina Kierczyńskiego tak, jak wyglądała ona w roku 1936. W skromnym wnętrzu zwraca uwagę wąska skrzynka z metalowym wałkiem i korbą podobną do tej, jaką używano w maglu. Urządzenie służyło do wytrzepywania resztek mąki z worków, aby „nic się nie zmarnowało”. Sklepy tytoniowe prowadzili zazwyczaj weterani armii austriackiej. W domu z Jaćmierza (ok.1880) na półkach zobaczymy różne gatunki tytoniu: od pospolitych po „Najprzedniejszy sułtański” oraz papierosy: od „Sportów” (na opakowaniu grecki dyskobol ze znanej antycznej rzeźby) poprzez „Śląski rarytas” po najdroższe przed wojną „Egipskie przednie” z nadrukiem „Znawcy chwała”- będącym komplementem pod adresem zamożnego nabywcy. 
   
Reklama
W swoich magazynach MBL posiadało wystrój i wyposażenie dwóch aptek, pochodzących z Przemyśla oraz z Dynowa. Do ekspozycji wybrano tę drugą jako skromniejszą, odpowiadającą charakterowi małego miasteczka. Była ona jeszcze czynna po wojnie w Sanoku. Po upaństwowieniu nazwisko właścicieli: Baranieckich na szyldzie zastąpił skrót CEFARM. Z pomieszczenia spedycyjnego, obstawionego  półkami pełnymi słojów i słoiczków, opatrzonych łacińskimi nazwami przechodzimy do receptury. To laboratorium: miejsce gdzie przygotowywano leki, lecz także produkowano świece z lanego wosku (w ogrodzie aptekarza znajdowała się pasieka). Do wiszącego kołowrotu przymocowywano knoty, które oblewano woskiem. Jego nadmiar spływał do umieszczonej poniżej blaszanej miednicy. Wnętrze mieszkania aptekarza jest nieco bogatsze: zasobniejsze w ozdobne meble i przedmioty codziennego użytku. Pod łóżkiem stoi „piesek”, czyli drewniany przyrząd do ściągania obuwia oraz fajansowy nocnik w kolorze monarszej purpury zdobiony kwiatami.
 
Tych ostatnich jest w skansenowskich wnętrzach bogata kolekcja. Brakuje za to toalet zewnętrznych (ich rekonstrukcje przewidziano wykonać na wiosnę). W XIX stuleciu - nawet w szlacheckich dworkach - osobie udającej się „za potrzebą” wręczano latarnię, (aby mogła w ciemnościach znaleźć drogę) oraz kij (do opędzania się przed psami). W okresie międzywojennym zaszła w tej dziedzinie prawdziwa rewolucja. Gen. Felicjan Sławoj-Składkowski - z zawodu lekarz, minister spraw wewnętrznych nakazał budowanie w obejściach drewnianych toalet zwanych od jego nazwiska „sławojkami”. W czasie podróży po kraju sprawdzał osobiście czy jego zarządzenie jest realizowane.

Magia na szklanych kliszach
   
W saloniku fotograficznym J. Seredyńskiego (wyposażenie użyczyło Muzeum Jadernych z Mielca) króluje drewniany aparat skrzynkowy z miechem na klisze szklane. Przy okrągłym stoliku nakrytym pluszową kapą leży klockowa secesyjna koronka. Przy nim krzesło w stylu trzeciego rokoka. Jest też klęcznik – do wyboru a także wysokie krzesełko dla dzieci.  Na płótnie odtworzono pejzaż z niby pałacową balustradą na pierwszym planie – straszliwy kicz, ale ważny, bo to on był tłem dla rodzinnych fotografii.

Dawna wizyta u fryzjera
   
W salonie fryzjerskim Adama Motyki z Bobowej zgromadzono przybory przypominające narzędzia średniowiecznych tortur. Są więc brzytwy, którymi roztargniony lub zagadany mistrz mógł nawet uciąć ucho, ręczne maszynki do strzyżenia włosów, które zacinały się boleśnie szczypiąc lub kalecząc skórę głowy (używane do lat 60-tych ubiegłego stulecia) oraz lokówki (parowe, a później elektryczne) do trwałej ondulacji, modnej od lat 20-tych XX w. Aby nie spalić włosów nawijano je na papierowe papiloty. Mycie głowy było zabiegiem skomplikowanym, pracochłonnym i niezbyt częstym. Do zawieszonego wysoko na ścianie metalowego zbiornika wlewano minimalną ilość ciepłej wody, którą powoli spuszczano do głębokiej miski umieszczonej nad fotelem klientki. W latach 20-tych w dalekim Paryżu Polak Antoni Cierplikowski – słynny „Antoine” wylansował krótką fryzurę „chłopczycy”. Przekonywał do niej damy z towarzystwa argumentując, że nowy fason pozwala myć włosy częściej niż raz na dwa tygodnie – co było wówczas regułą wśród „lwic salonowych”.

Osobliwości
   
Osobliwością jednego z domów żydowskich jest weranda z otwieranym dachem tzw. kuczka. Służyła ona jako miejsce modlitw w czasie Święta Szałasów – Sukkot. Pieczołowicie odtworzone zostało wnętrze domu nauczyciela z Dębowca z poł. XIX w, składające się z trzech pomieszczeń mieszkalnych i sieni. Tutaj urodził się profesor geografii Stanisław Pawłowski, późniejszy rektor Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jest także dom mieszkalny (z Jaślisk k. XVIII w.) - nieumeblowany, gdyż służy jako centrum konferencyjne oraz budynek dawnej szkoły ze Starej Wsi z końca XIX w., gdzie urządzono centrum edukacyjne.

Oryginalna remiza i dom żydowski
   
Zaledwie dwa domy Rynku (remiza oraz dom żydowski z Ustrzyk D.) to oryginały. Pozostałe są replikami budynków, które w większości już nie istnieją. Jeszcze 30 lat temu można je było rozmontować i przenieść do skansenu. Czas jednak jest nieubłagalny. Przyczyną był nie tylko brak - od dziesięcioleci - właściwej polityki władz konserwatorskich. Równie ważne były uprzedzenia władz politycznych, które drobnomieszczaństwo uważały za klasę wsteczną i wrogą socjalizmowi. Eksponaty do przyszłego Rynku kupowano zatem jako sztukę „ludową”, a nie – broń Boże –  mieszczańską. Przypomnijmy, iż pierwszy projekt skansenu w naszym regionie - na początku lat 50-tych XX w. - miał charakter ideologiczny. Postulowano by pokazywał on walkę klasową na wsi. W łańcuckim parku planowano postawienie chałup: biedniaka, średniaka oraz kułaka. Stanowiłyby one kontrast z pałacem Potockich – „obszarników i ciemiężycieli mas ludowych”- wedle stalinowskiej nomenklatury. Na szczęście nic z tych planów nie wyszło. Jednak do wczesnych lat 80-tych XX w. turyści oglądali w parku zamkowym specjalny głaz z napisem uświadamiającym, iż zamek został zbudowany na chłopskiej krzywdzie.

     
Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Rynek Galicyjski w Parku Etnograficznym, ul. Rybickiego 3 czynny jest cały rok; od 1 maja do 30 września w godzinach 8.00-18.00; od 1 listopada do 31 marca 9.00-14.00; (także w niedziele i święta). Ceny biletów: 11 zł (dorośli), 7 zł – młodzież, opłata za przewodnika: 40 zł.
tel. 48 13 463 16 72
 

KOMENTARZE

Heli-One zainwestuje w Jasionce 15 mln dolarów

Kanadyjska firma Heli-One wybuduje w podrzeszowskiej...

Zagłosuj w rankingu Najbardziej Wpływowi Podkarpacia

Który z polityków w mijającym roku miał największy wpływ na Podkarpacie? Czyja firma jest znakiem rozpoznawczym naszego regionu? Kto spośród działających w kulturze najmocniej oddziaływał...

Gala VIP-a. Wręczyliśmy statuetki "najbardziej wpływowym Podkarpacia"

Zdecydowane zwycięstwa marszałka Władysława Ortyla w kategorii VIP Polityka i Adama Górala, prezesa Asseco Poland S.A., w kategorii VIP Biznes. W kulturze...

zobacz więcej
Reklama

Podkarpackie na wakacje

Przyjezdni, ale i miejscowi mogą zobaczyć dziś w naszym regionie dużo więcej niż wczoraj. I nie chodzi...

Ręcznie malowane sukienki Doroty Zielińskiej

Z muślinu jedwabno-bawełnianego, luźno opadające i pełne...

Broadway w filharmonii. Huczne urodziny Akademii "Artysta"

Cztery koncerty wypełnione największymi...

Elektryczne hulajnogi, rowery i skutery już do wypożyczenia w Rzeszowie

Miejskie rowery i skutery w końcu pojawiły się w Rzeszowie. Od środy, 1 maja, mieszkańcy i turyści mogą korzystać z 80 rowerów, 20 skuterów elektrycznych...

Noc Muzeum w Rzeszowie. Co najciekawsze? Oto program i podpowiedzi!

Pierwsza prezentacja greckiej amfory, czyli sensacyjnego znaleziska rzeszowskich archeologów w Chotyńcu i koncert solo na trąbce Piotra Damasiewicza, zdobywcy Fryderyka...

Bułgaria, Grecja, Turcja... 30 maja rusza sezon lotów czarterowych z Jasionki

Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka 30 maja rozpoczyna sezon lotów czarterowych. Już w tym dniu turyści będą mogli polecieć z Rzeszowa na grecką...

Reklama

Kajko i Kokosz ożyją?! W Bieszczadach będzie kraina inspirowana komiksem

W Stężnicy koło Baligrodu oraz w Rajskiem nieopodal Soliny ma powstać Kraina Kajka i Kokosza. Będzie to kompleks wypoczynkowy inspirowany przygodami...

Dzień Wolnej Sztuki w kolbuszowskim skansenie za złotówkę

Warsztaty pieczenia legendarnej wuzetki, inspirujące fotografie i odręcznie zapisane receptury kulinarne… W najbliższą sobotę, 27 kwietnia, w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej...

W piątek Paniaga po chorwacku! Szesnaste święto ul. 3 Maja

Przy smakach chorwackiej kuchni i dźwiękach chorwackiej muzyki rzeszowianie będą obchodzić święto Paniagi, które już od 16 lat co roku 3 maja odbywa się na ulicy 3 Maja...

Posadź swoje drzewo - na Podkarpaciu rozdadzą 6 000 sadzonek

Ogólnopolska akcja #sadziMY odbędzie się w piątek, 26 kwietnia. Każdy może się do niej przyłączyć i posadzić swoje drzewko. Sadzonki od godz. 9. rozdawać będą wszystkie...

Tam, gdzie tańczą żurawie... Rosyjska wieś, gdzie nie piją

- Nikt w Moskwie nie wierzy, kiedy mówię, że jest w Rosji wieś, gdzie nie piją. Wieś, gdzie nie ma zamków w drzwiach. "Niemożliwe, wieś w Rosji nie może być bez zamków...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr 62

VIP Biznes&Styl Nr 62
w numerze m.in.:

Jakub Kocój - Nie warto bać się lepszych od siebie Elżbieta Łukacijewska, Tomasz Poręba - 15 lat Polski w Unii Europejskiej Radosław Fedaczyński - Najważniejsze są zwierzęta 58. Muzyczny Festiwal w Łańcucie Żydzi z Podkarpacia - Grzech naszego zapomnienia Kongres i Targi TSLA EXPO 2019
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.