Reklama

Przemyski zamek w nowej szacie

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 18-03-2013

fot. Dariusz Delmanowicz

fot. Dariusz Delmanowicz

„Odkąd pamiętam siebie, pamiętam Zamek. Ciemne drzewa, dwie zębate korony baszt, spod czerwonego muru pod Kruhelem i Trzy Krzyże. To było widać z daleka. Później, przez najpiękniejsze moje lata w tamtym mieście, patrzyłam na Zamek co dzień Sanem tylko, jak srebrną fosą oddalona od jego bramy. Prosto na okno mego mieszkania opadał w noce księżycowe zwodzony most-otwierało się wejście na górę tajemnic” -Jadwiga Gamska-Łempicka, Moje miasto.
 
Bogata historia
   
Pisząc o przemyskim Zamku trzeba przyjąć inną miarę czasu: miarę całego tysiąclecia. W połowie X wieku na Górze Zamkowej wznosił się gród założony przez słowiańskie plemię Lędzian. Wiele wskazuje, że w latach  70-tych tego stulecia władali nim czescy Przemyślidzi, z którymi o wpływy rywalizowało państwo Mieszka I. Później gród zajął władca Rusi, Włodzimierz I. Bolesław Chrobry odzyskał je dla Polski wracając z wyprawy kijowskiej. Najprawdopodobniej to w jego czasach na Górze Zamkowej powstała pierwsza siedziba władcy: murowane palatium wraz z rotundą (1020-25?). Był to dwukondygnacyjny budynek z salą rycerską na piętrze, z której prowadziło przejście na emporę (balkon) rotundy. Stamtąd dostojnicy przysłuchiwali  się nabożeństwu. Siedzibę – bliźniaczo podobną do tych w Ostrowiu Lednickim i Gieczu – wznieśli przypuszczalnie budowniczowie, którzy nieco wcześniej na Wawelu pracowali przy rotundzie św. Feliksa i Adaukta. Przemyśl był drugim co do wielkości grodem w Małopolsce, a złączone z rotundą palatium miało rangę królewskiej rezydencji. Jej zarys możemy dziś oglądać na dziedzińcu, podobnie jak - od niedawna- potężne fundamenty cerkwi księcia Rusi Wołodara Rościsławicza, który zawładnął grodem w kolejnym stuleciu. Cerkiew wzniesiona na planie centralnym była przypuszczalnie zwieńczona kopułami w stylu bizantyjskim. Dotrwała do wieku XV. Od 1412 pełniła funkcję katedry łacińskiej.
   
Gdy miasto oblegał Bolesław Śmiały, broniącym Zamku Rusinom zabrakło wody. Obrońcy mieli wtedy - jak głosi legenda – wykopać podziemne przejście prowadzące z warowni, pod korytem rzeki na drugi brzeg Sanu: „byłby to „Tunnel” pierwszy w świecie, starszy o tyle wieków od podobnych przedsięwzięć, któremi w naszych czasach najoświeceńsze szczycą się kraje”- czytamy w przewodniku po Galicji z 1847r. Śladów tunelu do dziś nie odnaleziono. Jest za to możliwość odkopania najwyższego odcinka XVII-wiecznego kolektora ściekowego, który miał prowadzić do rzeki. Przebieg kanałów poniżej: od wzgórza katedralnego przez starówkę do Sanu jest znany. Właśnie rozpoczęła się jego konserwacja.
   
Kazimierz Wielki po włączeniu grodu do Korony w miejsce drewnianego wzniósł murowany gotycki zamek. Jego nieliczne ślady to ostrołukowy portal w bramie wjazdowej widoczny od strony dziedzińca oraz potężne ciosy kamienne w dolnych partiach murów i baszt. Kolejna przebudowa Zamku miała miejsce w I połowie XVI w. na polecenie Zygmunta Starego. Wykonawcą był starosta Piotr Kmita, który przekształcił go w jedną z najważniejszych warowni na kresach Rzeczpospolitej. Mury oparły się najazdowi Szwedów w 1656 oraz wojskom Jerzego II Rakoczego. Na początku XVII stulecia kolejny starosta - Marcin Krasicki planował przekształcić Zamek we wspaniałą rezydencję na wzór Krasiczyna. Nie zdołał zrealizować swoich zamierzeń. Po jego pracach budowlanych pamiątką są manierystyczne attyki baszt obronnych. Wraz z całą Rzeczpospolitą Zamek popadał w ruinę. Pisał o nim biskup Ignacy Krasicki w „Monachomachii”: „Stare zamczysko, pustoty ohyda”. Próbował z tą ohydą walczyć ostatni przemyski starosta, późniejszy król Stanisław August Poniatowski. Prace prowadził przez swego pełnomocnika. Sam starosta pojawił się w Przemyślu tylko raz, jadąc z rodzinnego  Żórawna do Wiednia.
   
Reklama
Po ostatnim rozbiorze Polski Austriacy planowali przebudować Zamek na więzienie. Realizacji pomysłu przeszkodziły wojny napoleońskie. A później: „Czarowne to  prawdziwie miejsce – pisał XIX-wieczny przemyski żurnalista – gdyby nie ta dysharmonia, że w dawnych więzieniach po Tatarach stoi dziś bilard i siedzą nad piwem. Na bastionach, w dziedzińcu straży zamkowej wszędzie dziś szynki i tak odmienni ludzie”. Ta gastronomia dla pospólstwa przynosiła niezły dochód miastu, które przejęło Zamek w 1865 r. Podjęto prace konserwatorskie tak, iż w dwadzieścia lat później znalazło tu swą siedzibę Przemyskie Towarzystwo Dramatyczne „Fredreum”  Warunki były spartańskie, skoro sala teatralna dorobiła się ogrzewania dopiero w okresie międzywojennym.
   
W czasie pierwszej wojny światowej Austriacy więzili na Zamku jeńców rosyjskich. Sala teatralna została zdewastowana. II wojnę zabytek przetrwał bez większych zniszczeń. Trwające przez kilkadziesiąt lat prace wykopaliskowe na dziedzińcu zamkowym odsłoniły najstarsze, unikatowe w skali kraju budowle. Wieloletni remont i rewaloryzacja trwały od 1968 do 1992, lecz nie przyniosły dobrych rezultatów, bo materiały wykończeniowe oraz instalacje pochodziły z epoki socjalistycznego niedostatku.
 
Zamek na miarę XXI wieku

W lutym br. zakończono prace, które doprowadziły do powstania ośrodka kulturalnego na miarę XXI wieku – najnowocześniejszego na Podkarpaciu. Projektantem był prof. Andrzeja Kadłuczka z Krakowa. Najpierw w latach 2007-2009 wyremontowano zawilgocone mury i baszty, odsłaniając wątek murów z czasów Kazimierza Wielkiego. Wykonawcą prac była firma Piotra Białko z Krakowa. Od 2011-13 gruntownie odnowiono zamkowe wnętrza (wykonawca: SKANSKA Oddział w Rzeszowie).
   
Imponująco przedstawia się teraz siedziba gospodarza obiektu – Przemyskiego Centrum Kultury i Nauki ZAMEK. Odtworzony został dawny kształt sali teatralnej. Dobudowano boczne balkony, zmodernizowana została scena, zakupiono najnowszej generacji sprzęt oświetleniowy i nagłaśniający, który kosztował 2, 5 mln zł. Na zapleczu otwarto dwie nowe garderoby dla aktorów. Tego wystroju i wyposażenia mogą pozazdrościć nawet profesjonalne teatry z największych miast kraju.
   
Na szczytach dwóch najstarszych baszt: wschodniej i północnej znajdują się tarasy widokowe. We wnętrzu tej ostatniej będzie ekspozycja pamiątek z historii zamku. W Sali Kominkowej Zamku mają się odbywać kameralne spotkania autorskie i recitale. Na wyższym poziomie otwarta zostanie galeria debiutów. Druga zmodernizowana sala wystawowa znajduje się w podziemiach, gdzie wyeksponowano pozostałości wiekowej studni oraz przekrój przez warstwy historyczne wzgórza zamkowego. Wymienione zostały wszystkie instalacje. Działa nowy system wentylacji i ogrzewania z ekologicznymi kotłami gazowymi, system przeciwpożarowym oraz dwa systemy monitoringu: wewnętrzny i zewnętrzny. (Przed remontem Zamku pilnował pies, który przeszedł na zasłużoną emeryturę.) Całkowity koszt remontu wyniósł 15,4 mln zł (z tego 1,8 ze środków Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków; 60 proc. wydatków pokryły fundusze unijne).
   
Przemyskie Centrum Kultury i Nauki ZAMEK, którego dyrektorem jest Renata Nowakowska, stawia na najwyższy poziom i na różnorodność propozycji kulturalnych. PCKiN ZAMEK jest najmłodszą (działa od 2005) w mieście instytucją kultury z siedzibą w najstarszym obiekcie historycznym - Zamku Kazimierzowskim. Stała współpraca z profesjonalnymi instytucjami kultury, zwiększona liczba własnych projektów i autorskich imprez, które bardzo dobrze przyjmowane są przez lokalne środowisko jak również przez turystów, to codzienność. O tym, że goszczą tu znakomitości artystycznego świata przekonać się można odwiedzając stronę internetową www.kultura.przemysl.pl. Nie sposób wyobrazić sobie dzisiaj PCKiN ZAMEK bez najnowszych, autorskich projektów, które w znaczący sposób wzbogacają ofertę kulturalną Przemyśla. Te najważniejsze to: Święto Zamku Kazimierzowskiego, Artyści swojemu miastu, Zimowe Teatralia, Spotkania ze sztuką „Na styku Kultur”, Zamkowe Wieczory Muzyczne, Przemyska Wiosna Poetycka, Dni otwarte Zamku i wiele innych.

W dniu otwarcia - 22 marca br. PCKiN ZAMEK zaprasza na swoisty prolog swojej działalności po remoncie i rewaloryzacji zabudowań Zamku Kazimierzowskiego oraz po rearanżacji sali widowiskowej.
Będzie to spektakl z udziałem wybitnych gwiazd sceny teatralnej i muzycznej. Dialog poezji i muzyki „Tryptyk rzymski” Jana Pawła II i „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza to widowisko, które jest wyrazem fascynacji dwoma ważnymi tekstami. W mistrzowskim wykonaniu Andrzeja Seweryna przesłanie tych tekstów staje się niepowtarzalnym przeżyciem. Jest także okazją do słuchania Sextetu Włodzimierza Nahornego, którego muzyka nie jest ani tłem, ani uzupełnieniem, ale partnerem i współtwórcą. Wybór tych wybitnych dzieł na inaugurację nie jest przypadkowy, a znakomici wykonawcy mają nawiązać do znanych aktorów, którzy rozpoczęli swoją karierę na Zamku w Przemyślu.
                       
Pisząc tekst korzystałem z książki Janusza Polaczka „Zamek w Przemyślu. Od siedziby władzy państwowej do centrum kultury”, Przemyśl 2008.

KOMENTARZE

Sukcesy przemyskich ikonopisarzy

Przemyśl ikonami i artystami stoi. Dwoje utalentowanych przemyskich pisarzy ikon ? Timour...

Inwestycja w nieruchomości

Inwestowanie w nieruchomości, to dla wielu świetny sposób na ulokowanie pieniędzy. Zdaniem ekspertów...

Kazimierz Dejmek - partyzant, reżyser, minister

Reżyser teatralny, w którego każdym biogramie przy jego profesji dodawany jest przymiotnik ?wybitny?, kojarzy się głównie z ?Dziadami? w jego reżyserii, wystawionymi w warszawskim Teatrze Narodowym...

Krzysztof Kolberger - życie i teatr

Z Krzysztofem Kolbergerem, aktorem i reżyserem teatralnym, rozmawiają Aneta Gieroń i Jaromir Kwiatkowski.

zobacz więcej
Reklama

Zapomniane Bieszczady. Z Krywego do Tworylnego

W Dolinie Sanu, od Studennego po Hulskie rozciąga się piękna...

Lato w słoiku. Domowe przetwory stają się trendy

Dawniej lato i jesień były czasem wytężonej pracy...

Tam, gdzie tańczą żurawie... Rosyjska wieś, gdzie nie piją

- Nikt w Moskwie nie wierzy, kiedy mówię, że jest w Rosji wieś, gdzie nie piją. Wieś, gdzie nie ma zamków w drzwiach. "Niemożliwe, wieś w Rosji nie może być bez zamków...

Cudne manowce. Krytyka Kulinarna poleca miejscówki na Podkarpaciu

Autorka jednego z najpopularniejszych w Polsce blogów – Magda Grzebyk z "Krytyki Kulinarnej" wydała książkę "Cudne manowce", w której opisuje miejsca w Polsce, gdzie...

Tour de Pologne: w sobotę i niedzielę ulice Rzeszowa należą do kolarzy

W najbliższą sobotę i niedzielę w Rzeszowie odbędzie się wyścig kolarski Orlen wyścig Narodów – impreza towarzysząca Tour de Pologne, w której...

Reklama

Dom Seniora "Pogodna Dolina". Tutaj każdy czuje się jak w domu!

W Siedliskach, w otoczeniu przyrody i doliny Wisłoka, zaledwie 15 kilometrów od Rzeszowa, od roku działa Dom Seniora "Pogodna Dolina". Nowoczesny, całodobowy ośrodek...

Nie da się zatrzymać młodości, ale skutecznie opóźnić starzenie się, tak!

Z lek. med. Aleksandrą Szczepańską, dermatologiem, wenerologiem, członkiem Polskiego Towarzystwa Medycyny Estetycznej i Anti-Aging Polskiego...

Fizjoterapia pozwala na dobrą jakość życia nawet po urazach i operacjach

Z dr. Jędrzejem Płockim, fizjoterapeutą z Oddziału Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu w Szpitalu im. Świętej Rodziny w Rudnej Małej, rozmawia...

Park przy ul. Dąbrowskiego znów przypomina letni salon Rzeszowa

Od kilku dni rzeszowianie mogą już spacerować po gruntownie odnowionym parku przy ulicy Dąbrowskiego w Rzeszowie, nazywanym Ogrodem Miejskim im. "Solidarności". To jedno...

Jarmark Garncarski w Medyni. Zainspiruj się regionalną ceramiką

Medynia Głogowska i gmina Czarna garncarstwem słyną, o czym świadczy popularność organizowanego od lat Jarmarku Garncarskiego. W tym roku impreza odbędzie się w...

zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.