Reklama

Żywa pamiątka po rodzicach i dziadkach we wsi Rogi

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 22-09-2019

Fot. Tadeusz Poźniak

Fot. Tadeusz Poźniak

ZDJĘCIA

zobacz wszystkie ›
We wsi Rogi k. Miejsca Piastowego, naprzeciw starego drewnianego kościoła czynna jest jedyna w Krośnieńskim zagroda etnograficzna. Nazwa ta oznacza coś więcej niż muzeum czy miniaturowy skansen. To żywa pamiątka po rodzicach i dziadkach, którzy w takich domach mieszkali. 
 
Gdy w jesienią 2010 nadarzyła się okazja zakupu starego prywatnego domu ówczesny wójt Marek Klara, z wykształcenia historyk, nie zastanawiał się ani chwili. Zakup budynku (za 120 tys. zł  wraz z 19-arową działką) zatwierdziła Rada Gminy. Drewniany dom na ceglanej podmurówce zbudowany został w roku 1929 (data wyryta na belce stropowej). Nieruchomość należała do Anny Harasymowicz, która – tak jak wielu mieszkańców tych okolic - przez dłuższy czas mieszkała w Stanach Zjednoczonych. 90 procent środków przekazała  gmina Miejsce Piastowe, 10 procent  Stowarzyszenie Miłośników Wsi Rogi, które obiektem opiekuje się na co dzień– powiedział nam Janusz Węgrzyn, dyrektor GOK.
 
Wiosną następnego roku rozpoczął się remont połączony z konserwacją. Najpierw wykonano prace dachowe, wymieniając niektóre belki więźby. Solidna przedwojenna dachówka - wcześniej wyczyszczona i pokryta szkliwem - została przełożona i uzupełniona.  Konieczna była wymiana części podmurówki oraz flekowanie ścian, naprawienie podłóg i drzwi, nowa stolarka oraz malowanie budynku. Roboty trwały do sierpnia 2012. Przed wejściem założony został przydomowy ogródek kwiatowo-ziołowy otoczony tradycyjnym drewnianym płotem.
 
 
Fot. Tadeusz Poźniak
 
Prace zmobilizowały wszystkich mieszkańców, nie tylko członków Stowarzyszenia Miłośników Wsi Rogi. Wielu z nich wzięło w nich udział w charakterze wolontariuszy. Inni przekazywali nieodpłatnie nowe i stare materiały budowlane takie jak dachówki, gąsiory dachowe, cegły pustaki, belki, krokwie, deski i farby. Gospodynie chętnie dzieliły się sadzonkami kwiatów, ziół i krzewów ozdobnych otaczających działkę.
 
Tak powoli odradzał się stary dom. Jego nastrój pamięta ze swego dzieciństwa pani Janina Gołąbek, która oprowadza nas po zagrodzie:
 
- Dom mojego dziadka Stanisława Knapa był solidny, bo murowany (drewno było wtedy budulcem tańszym niż cegła, a więc pospolitym). Zbudowany został na przełomie XIX i XX stulecia. Mój dziadek był dwukrotnie w Ameryce i zarobił na takie wydatki. Zaznał także w życiu biedy, głodu i chłodu. W czasie I wojny światowej, jako jeniec rosyjski został wywieziony na Syberię. Po siedmiu latach uciekł stamtąd. Wracał na piechotę; czasem podwozili go dobrzy ludzie. Aby nie umrzeć z głodu kożuch musiał zamienić na chleb. 
 
Na ganku stoi model wiejskiej chaty z dwoma wejściami: od frontu dla ludzi, od podwórka dla bydła. Ludzie i zwierzęta żyli, bowiem pod wspólnym dachem. Sień dzieliła chatę na dwie części. Z jednej strony kuchnia, gdzie skupiało się życie, a za nią sypialnia. Z drugiej - stajnia i boisko, czyli miejsce, gdzie młócono zboże. Z boku pod zadaszeniem stał wóz i sanie, suszyło się zgromadzone na opał drewno.
 
W Rogach w zagrodzie układ wnętrza jest nieco inny. Kuchnia jest niewielka i przechodzi w obstawioną ławami i stołami pierwszą izbę. Spełniała ona rolę „salonu”. Tutaj gromadzili się domownicy, a wieczorami przychodzili sąsiedzi oraz znajomi gospodarzy. Tu przekazywano sobie „newsy” o tym, co zdarzyło się na targu, w karczmie czy kościele.
 
- Ludzie byli razem, dzielili się ze sobą, czym mieli. Potrzebowali się nawzajem. W czasie rozmów pracowali. Kobiety robiły na drutach, wyszywały, przędły na kołowrotku, łuskały i przebierały fasolę oraz groch. Mężczyźni rzeźbili lub naprawiali sprzęty gospodarskie, strugali łyżki oraz inne potrzebne w gospodarstwie przedmioty. W latach 60. i 70. XX wieku wkroczył do izby odbiornik telewizyjny. Życie towarzyskie na wsi zaczęło powoli zanikać – mówi Janina Gołąbek, pokazując ogromną skrzynię aparatu odbiornika TV „Wawel 2” z malutkim ekranem. Pokryty lakierowanym fornirem zaliczany był do mebli „na wysoki połysk”, czyli do tych najdroższych. Na nim stoi kolorowa ryba ze szkła – nieodzowna w tamtych latach ozdoba.

Ponad rok trwało odtwarzanie dawnego wnętrza, czyli meblowanie domu. Mieszkańcy Rogów oraz innych okolicznych wsi przynosili stare przedmioty, jakie pozostały po rodzinie. Ich pochodzenie sięga czasów dziadów i pradziadów. Były to „dary serca”. Z każdym wiąże się czyjaś osobista historia. Żadne z wiszących na ścianie ręcznie kolorowanych zdjęć rodzinnych nie jest anonimowe. Przedstawiają konkretnych ludzi, którzy w większości już odeszli. Wraz z zabytkami przetrwały również wspomnienia, podania i legendy, zwyczaje i obrzędy – niematerialna warstwa dziedzictwa.
 
- Każdy ofiarodawca przyniósł cząstkę swojego życia. Chciał, aby pamiętano o jego rodzicach, dziadkach, pradziadach. Patrzymy na ich wizerunki i na wytworzone przez nich przedmioty. To one składają się na aurę tego miejsca. To nie tylko dom, jego dusza i historia. To także sceneria otoczenia, kapliczki, zapach ziół i kwiatów, śpiew ptaków, skrzypienie wiadra z wodą wyciąganego ze studni. Po roku starań zagroda w Rogach udostępniona została zwiedzającym. To tak jakby mieszkańcy wsi odkryli przed nami swoje dawne życie: smaki i zapachy przeszłości. Po to, aby zatrzymać czas, odgrodzić się od trosk i trudów pędzącej na oślep teraźniejszości– mówi pani Janina.

Reklama
Wchodzimy dróżką wśród ogrodowej zieleni, gdzie między malwami dostrzegamy zadumaną postać Frasobliwego. Malwom towarzyszą piwonie, konwalie, narcyzy, różowe „serduszka” i „michałki”. Wśród nich rosną zioła: lubczyk, melisa, mięta, jaskółcze ziele, żywokost pełniące praktyczną i symboliczną rolę w życiu mieszkańców domu. Obrośnięta dzikim winem weranda prześwietlona jest słońcem. Jej wnętrze przypominać miało dworską oranżerię. A więc przestrzeń dla chłopa nieosiągalną, choć pełną kwiatów i roślin. Takich jak na makatkach, na których oglądamy secesyjne chryzantemy oraz „miastowe” sylwety papug przeniesionych wprost z mieszczańskiego salonu. Niecodzienność, egzotykę krajobrazów, ptaków i zwierząt przypominają malowane na szkle kompozycje autorstwa śp. Kazimiery Bogaczyk. To pływające po dworskim stawie łabędzie oraz zbójnicy tańczący wokół ogniska. W tle niespotykane w tej okolicy wysokie skaliste góry.  

- Za to swojski pejzaż otacza jelenie na rykowisku. Proszę, tutaj wiszą – wyjaśnia pani Janina. Przy okazji prezentuje kilka generacji świątkarzy. Na przykład Jędruś Skowronek, którego sensem życia było rzeźbienie. Swoimi postaciami świętych zapełnił wszystkie okoliczne kapliczki. W zagrodzie w Rogach widzimy jego płaskorzeźbę „Chrzest Chrystusa”. Jan Jucha jest autorem Frasobliwego w przydomowym ogródku oraz figurki Ukrzyżowanego w przeszklonej kapliczce nad wejściem. Model tradycyjnej chaty wykonał Kazimierz Uliasz. Tuż obok stoją figurki jego dłuta przedstawiające tradycyjne zajęcia gospodarskie: oranie, sianie, żniwa, młócenie zboża oraz dawne zawody. Fantastyczne są budowle klejone z zapałek, wykonane przez Ryszarda Barana: od domku i wiatraka po fantastyczny zamek. Połowa jego frontonu nieoczekiwanie przeobraża się w fasadę kościoła oo. Franciszkanów w Dukli. 

Na przełomie XIX i XX stulecia oleodruki chłopi kupowali na targu lub od chodzących po domach sprzedawców. Za to ramki do nich wykonywali sami: są bogato zdobione. To tradycyjne wzory. Najbogatsze rzeźbione były w liście np. dębu jak praca śp. Stanisława Bykowskiego.  Charakter pamiątkarski mają dekoracyjne prace artystów, którzy swoje umiejętności przejęli po absolwentach snycerskiej szkółki w Rymanowie, którą założyła hrabina Anna z Działyńskich – Potocka. To ogromne dekoracyjne osty i szarotki powielane później jako rzekome przykłady „stylu zakopiańskiego”, bogato zdobione patery czy puzderka w formie kasztana. Króluje wśród nich figura orła z szeroko rozłożonymi skrzydłami. Bardzo popularny jako symbol narodowy w czasach zaborów, a także jako oznaka siły król ptaków zdobił wnętrza mieszczańskie i chłopskie. Dziś jeszcze znajduje chętnych nabywców.
 
Wróćmy jednak do wnętrza. Drzwi z werandy prowadzą do niewielkiej kuchni. Obok kredensu i półki stoi w niej niepozorny na pierwszy rzut oka piec. Niepozorny, gdyż w kuchni oglądamy tylko jego fragment z rozpalającą się do czerwoności płytą, bradrurą (pieczono w niej placki, suszono owoce, grzyby) oraz metalowym zbiornikiem na ciepłą wodę zwanym kociołkiem (o pojemności do dwóch wiader). Ten piec przechodzi na sąsiednie pomieszczenia. W komorze oglądamy piec chlebowy, w który mieściło się aż dziewięć bochenków. W sąsiednim pokoju przybiera on kształt pieca kaflowego, który ogrzewa także - poprzez strumień ciepłego powietrza - kolejny pokój. Wokół pieca kwitło życie rodzinne i towarzyskie.

 
Fot. Tadeusz Poźniak
 
Tradycyjna wiejska chata zmieniła się: miała mniejszą kuchnię, lecz za to trzy pokoje. W tym miejsce zgromadzeń - „salon”, czyli „pierwsza izba” oraz dwie sypialnie. W „pierwszej izbie” stoi eksponat przyciągający uwagę dzieci: drewniany, fantastycznie malowany koń na biegunach. W sypialni ręcznie wykonany wózek dziecięcy: masywny jak czołg, wspaniale resorowany (ich sprężyny działają do dziś!), z rączką, która powstała z połączenia ozdobnych metalowych rurek. W Rogach w latach 50. XX w. wykonano pięć lub siedem takich wózków. Ile dzieci w nich się wychowało – odpowiedzieć nie sposób. Wózek stoi obok dekoracyjnie zaścielonego łóżka. Przykrywa je zielona secesyjna kapa z motywem róż. Nieopodal potężna szafa z kompletem obszywanej maszynową koronką serwet i bielizny pościelowej. Wśród odzieży „barankowa” chusta tak gruba, iż w zimie babiny nosiły ją zamiast płaszcza. Odzież składano także w ogromnym kufrze, jasnozielonym, z dekoracyjnymi metalowymi okuciami. Taki kufer zwano „wiannym”, gdyż mieścił zazwyczaj wyprawkę panny młodej. 
 
Kilka par „gospodarskich” butów z cholewami stoi w komorze. Są starannie wyczyszczone; nałożone na masywne drewniane prawidła czekają na właściciela. Z komory drewniane schodki prowadzą w dół do pomieszczenia, które było stajnią z drzwiami wychodzącymi na ogród. Jest mniejsza niż dawna stajnia przylegająca do tradycyjnej wiejskiej chałupy. W zagrodzie w Rogach postawiono tam okazyjnie podarowany warsztat stolarski z kompletem wiszących na ścianie pił, piłek, wierteł i strugów. Może ktoś kiedyś ich użyje rekonstruując części starego mebla?
 
Na działce na tyłach domu znalazło się miejsce na kuźnię, w której wnętrzu króluje ogromny miech do utrzymywania ognia. Drugim budyneczkiem jest wiatrak z metalowymi łopatkami oraz podwójnym mechanizmem do poruszania ogromnych kamieni młyńskich. W czasie dni bezwietrznych do ich poruszania służył stojący obok kierat. 
 
Zarówno wiatrak jak i kuźnia wyremontowane zostały w ramach programu Alpy – Karpatom za pieniądze zdobyte przez Stowarzyszenie Miłośników Wsi Rogi z funduszy SWISS Szwajcarsko – Polskiego programu współpracy(kwota ok. 50 tys. zł). Na kierat i wyposażenie kuźni stowarzyszenie pozyskało fundusze w ramach małych projektów z programu LEADER w Lokalnej Grupie Działania Kraina Nafty (kwota 15 tys. zł).
 
Pani Janina Gołąbek zadaje retoryczne pytanie: Czy warto chronić pamiątki przeszłości? Każdy sam musi odpowiedzieć sobie na to pytanie. Dzisiaj mając na co dzień styczność z regionalną tradycją, żyjąc w otoczeniu wielopokoleniowych rodzin nie czujemy się pozbawieni korzeni naszej tożsamości. Ale co będzie za kilkadziesiąt lat? Wystarczy pojechać za granicę - nawet na krótki okres, by się przekonać, jak ważne jest mieć swoje pełne pamiątek rodzinne miejsce na ziemi. 

KOMENTARZE

Reklama

Jesień w Bieszczadach w obiektywie Mirosława Pieli

Pożółkłe trawy na szczytach połonin oraz jelenie...

Żywa pamiątka po rodzicach i dziadkach we wsi Rogi

We wsi Rogi k. Miejsca Piastowego, naprzeciw starego...

Od października rewitalizacja wąskotorówki Przeworsk-Dynów

Przeworska Kolej Dojazdowa kursuje na trasie Dynów-Przeworsk. Od lat jest jedną z głównych atrakcji turystycznych Podkarpacia. W sezonie letnim przewozi średnio ok. 20...

Dyżurka GOPR z Połoniny Wetlińskiej zeszła na niziny. Czeka w Sanoku

Na drewnianej podłodze stara żeliwna koza. Przy niej mały stolik z radiostacją i lornetką. Zaraz obok wąskie łóżko z gitarą, na której w latach...

"Out of Season". Pokaz mody Basi Olearki na TSLA EXPO 2019

Gdy zapytać Basię Olearkę o modowe inspiracje, nie ma oczywistej odpowiedzi. Piękne rzeczy wokół siebie pamięta od zawsze. Z dzieciństwa towarzyszą jej obrazy mamy przynoszącej...

Reklama

XIV Podkarpackie Targi Ślubne. Wszystko, co najlepsze dla nowożeńców!

W niedzielę, 20 października od godz. 10 do 18. w Centrum Wystawienniczo-Kongresowym G2A Arena w Jasionce ponad 80 wystawców po raz kolejny udowodni, że...

W Rzeszowie można się zaszczepić przeciw grypie. Za darmo!

Od tego tygodnia, mieszkańcy Rzeszowa mogą się bezpłatnie zaszczepić przeciw grypie. Akcja zorganizowana przez Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej nr 1 w Rzeszowie...

Setki zwiedzających na Targach TSLA EXPO Rzeszów 2019

W piątek, 11 października rozpoczęły się Targi TSLA EXPO Rzeszów 2019. Impreza ściągnęła do Centrum Wystawienniczo-Kongresowego G2A Areny w Jasionce setki miłośników motoryzacji...

"Out of Season" Basi Olearki na TSLA EXPO 2019

Pokaz mody "Out of Season" Basi Olearki był jednym z najważniejszych, a na pewno najpiękniejszym wydarzeniem na Wieczorze VIP SHOW w ramach Kongresu i Targów TSLA EXPO 2019. Specjalnie na tę okazję projektantka...

Musicale rodem z Brodwayu na Europejskich Dniach Dziedzictwa 2019

Koncert musicalowy na rzeszowskim Rynku w wykonaniu adeptów z Akademii Aktorskiej "Artysta", liczne wystawy i warsztaty w Muzeum Etnograficznym w Rzeszowie, inspirujące...

zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.