Reklama

Historia schronu przeciwatomowego "Marysieńka" wciąż tajna

A A A
Alina Bosak

Dodano: 09-01-2020

Fot. Alina Bosak

Fot. Alina Bosak

ZDJĘCIA

zobacz wszystkie ›
Zwykły domek z ogrodem na skraju miasta. Na parterze może około 80 mkw., a 15 metrów pod nim wielki, 400-metrowy schron przeciwatomowy „Marysieńka”. Został wybudowany w Rzeszowie w czasie Zimnej Wojny, w latach 1956-1960. Czynny był przez niemal 50 lat, do 2009 roku. Trzy tygodnie wojny nuklearnej mogło w nim przetrwać 58 osób. Jego istnienie utrzymywano w tajemnicy. Ale z czasem sąsiedzi zauważyli dziwne sytuacje, a proboszcz najbliższej parafii, ustalając kolejność wizyt „po kolędzie” mawiał: „Zaczynamy od schronu”. Dziś miejscem opiekuje się Fundacja Muzeum Techniki i Militariów i każdy może je zwiedzić. Ale wciąż ma swoje tajemnice.
 
Na Podkarpaciu jest bardzo wiele schronów. To województwo ma ich najwięcej w skali kraju. Ale są to przeważnie schrony przeciwlotnicze, w budynkach mieszkalnych, szkołach. Schron przeciwatomowy „Marysieńka” w Rzeszowie był jednak wyjątkowo ważny na tej mapie. Należał do jednego z czterech na terenie Polaki obiektów dla sztabu, był zapasowym ośrodkiem dowodzenia na wypadek atak nuklearnego. – „Marysieńka” to schron autonomiczny I klasy. A o jego znaczeniu decydowało to, co się znajdowało w kancelarii tajnej. Z tego miejsca można było wysłać głowę państwa za granicę  albo okręt w Bałtyk - mówi Jakub Ryba, opiekun ekspozycji udostępnianych przez Fundację Muzeum Techniki i Militariów i w Rzeszowie.
 
Schron „Marysieńka” był połączony kablem ze schronem tej samej klasy, znajdującym się pod położoną 3 kilometry dalej szkołą w Malawie. Tamten schron był czynny do 2015 roku. Jeszcze całkiem niedawno przyjeżdżali do niego oficerowie, by pracować. 
 
 
Fot. Alina Bosak
 
Usytuowanie schronu „Marysieńka” jest strategiczne. Z ul. Królowej Marysieńki wjeżdża się wprost na międzynarodową trasę E4, kiedyś główne połączenie Rzeszowa z przejściem granicznym w Medyce. Z centrum miasta, a więc z Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego, gdzie kiedyś mieściła się Wojewódzka Rada Narodowa i z dawnego gmachu Komitetu Centralnego PZPR, prostą arterią dociera się do schronu w 3-4 minuty.  
 
Wybudowany w latach 1956-1960, a wyłączony ze służby dopiero w 2009 roku, był obiektem ściśle tajnym. Miał utrzymać przy życiu 58 osób uprzywilejowanych (plus 3 osoby z obsługi schronu) przez 21 dni. Posiadał niezależne zasilanie energią elektryczną i systemy łączności, systemy grzewcze, wentylacyjne, filtry zabezpieczające przed dostaniem się do środka skażenia promieniotwórczego i zapasy żywności. Oraz, oczywiście, łączność. Przed skutkami wstrząsów spowodowanych atomowym wybuchem chroniła go specjalna konstrukcja. Schron „Marysieńka” zbudowany jest z dwóch warstw betonowych ścian – przypomina pudełko w pudełku – przestrzeń między nimi wypełniona jest ziemią, która ma zamortyzować ewentualne wstrząsy i zapobiec rozszczelnieniu warstwy wewnętrznej. - W Lublińcu na Śląsku, gdzie znajdował schron dowodzenia sił całego Układu Warszawskiego, przestrzeń między ścianami była wypełniona cieczą, aby ta amortyzacja była jeszcze skuteczniejsza – zauważa Jakub Ryba.
 
Reklama
Schron posiadał kilka źródeł energii elektrycznej. Zasilany mógł być przez zewnętrzną elektrownię, ale posiadał też własne agregaty prądotwórcze z silnikiem diesla. Jeden znajdował się w schronie, a drugi w garażu na zewnątrz. 15 tysięcy i oleju napędowego do silników znajdowało się w zbiornikach zewnętrznych. To tego był jeszcze system zasilania zapasowego – agregat podczas pracy ładował dodatkowe akumulatory, które zapewniały zasilanie zapasowe. Miało ono zaledwie 24 V, ale wystarczyłoby na kilka dodatkowych dni funkcjonowania w schronie. 
 
Schron posiadał dostęp do wody ze studni głębinowej, wykopanej na głębokości 100 m od powierzchni ziemi – co też miało znaczenie dla zabezpieczenia przed skażeniem. Wodę doprowadzoną do schronu chlorowano. Letni prysznic musiał wziąć każdy, kto miałby wejść do schronu z zewnątrz. Są tu śluzy, miejsce na pozostawienie skażonej odzieży i gabinet lekarski.
 
 
Fot. Alina Bosak
  
Przed wkładaniem palców między ciężkie drzwi, które broniły dostępu do kolejnych pomieszczeń w strefie wejścia, ostrzegają dziś przewodnicy najmłodszych zwiedzających. Przed śluzą znajduje się wejście do kotłowni, gdzie obecnie znajduje się piec z 1997 roku (na olej napędowy). Do kotłowni można dostać się także ciasnym przejściem przez filtro-wentylatornię. Z wnętrza schronu wiedzie też wyjście ewakuacyjne do nakrytej dachem niewielkiej sztolni na zewnątrz domu.
 
Zasysane z zewnątrz do schronu powietrze przechodziło przez filtry i systemem wentylacyjnym rozprowadzane było do pomieszczeń - w każdym są kratki i nawiewy. Dziś gospodarze schronu walczą z wilgocią, ale w latach 80-tych w schronie panowała temperatura 18 st. C. Pracowały dwa wojskowe osuszacze powietrza. Na podłogach w pokojach do wypoczynku leżały dywaniki, było czysto i ciepło.   
 
 
Fot. Alina Bosak
 
Poza nawiewami w każdym pomieszczeniu był też radiowęzeł, gniazdka telefoniczne, elektryczne – łatwo było podłączyć faks, telefon i pokój sypialniany zamienić w kolejne pomieszczeni do pracy. Łączność telefoniczną zapewniała Telekomunikacja Polska. W schronie znajduje się pozostałość po centrali telefonicznej, umożliwiająca przełożenie 64 numerów Telekomunikacji Polskiej. Do tego łączność radiowa i  kablowa typowo wojskowa. Ciekawość budzi pomieszczenie łączności specjalnej, gdzie znajduje się urządzenie służące do wysyłania szyfrowanych telegramów. Były tu także stacje nasłuchu radiowego. 
 
– Dawne oprzyrządowanie skasowała jednak obrona cywilna, wyłączając schron z użytku. To standardowa procedura, ponieważ taka aparaturę mogłyby wykorzystać służby obcych państw. W „Marysieńce” zostało zatem tylko kilka urządzeń, które takiego niebezpieczeństwa nie stwarzają - mówi Jakub Ryba.

Także ze względów bezpieczeństwa wiele spraw związanych ze schronem wciąż pozostaje tajemnicą. Fundacja Muzeum Techniki i Militariów ma dostęp jedynie do dokumentacji technicznej, ale do tej mówiącej o działalności tego obiektu - nie. W domu, pod którym kryje się schron, dla niepoznaki mieszkały rodziny. – Niektórych znam. Tu mieszkała i bawiła się moja koleżanka. Mieszkańcy mieli do dyspozycji tylko pomieszczenia na parterze. Na poddaszu znajdowały się miejsca zarezerwowane dla oficerów. Chociaż za utrzymanie domu płaciło państwo, to mieszkanie tu wiązało się z dyskomfortem – nie wolno było zapraszać żadnych gości, dzieci z sąsiedztwa itp. – opisuje Jakub Ryba.
 
 
Fot. Alina Bosak
 
Schron utrzymywano w stałej gotowości do 2009 roku. Po Ludowym Wojsku Polskim najpierw przejęły go służby obrony cywilnej, a potem zarzadzania kryzysowego. W 2018 roku „Marysieńka” stał się własnością miasta, które przekazało go w użytkowanie Fundacji Muzeum Techniki i Militariów. 
 
Budynek był już w kiepskim stanie (grzyb, wybrzuszone parkiety), ale Fundacja doprowadziła go do stanu używalności i udostępniła zwiedzającym. Można go zwiedzać w niedziele, po wcześniejszym kontakcie telefonicznym (tel. 793 792 418). Opłata za zwiedzanie wynosi 7 zł. 

KOMENTARZE

Muzeum Pól Bitewnych z czasów I i II wojny światowej

Piotr Kiełtyka z Krosna nazywa Podkarpacie...

Samochody zabytkowe - pasja i inwestycja

Zabytkowe pojazdy to zdaniem ekspertów finansowych, obok win i dzieł...

Muzeum dla pasjonatów techniki i militariów

To wręcz idealne miejsce dla miłośników klasycznej motoryzacji...

"Światełko Pamięci dla Łyczakowa" - włącz się do akcji TVP Rzeszów

Dzięki akcji Telewizji Rzeszów polskie cmentarze we Lwowie 1 listopad rozświetla płomień tysięcy zniczy, podarowanych przez mieszkańców Podkarpacia...

Dziennikarskie ratowanie polskich grobów - od Lwowa po Kołomyję

Lwów, Winniki, Stanisławów, Bohorodczany, Kołomyja – aż pięć dawnych polskich cmentarzy na Ukrainie odwiedzili tuż przed Wszystkimi Świętymi dziennikarze, historycy...

zobacz więcej
Reklama

Zapomniane Bieszczady. Z Krywego do Tworylnego

W Dolinie Sanu, od Studennego po Hulskie rozciąga się piękna...

Lato w słoiku. Domowe przetwory stają się trendy

Dawniej lato i jesień były czasem wytężonej pracy...

Tam, gdzie tańczą żurawie... Rosyjska wieś, gdzie nie piją

- Nikt w Moskwie nie wierzy, kiedy mówię, że jest w Rosji wieś, gdzie nie piją. Wieś, gdzie nie ma zamków w drzwiach. "Niemożliwe, wieś w Rosji nie może być bez zamków...

Cudne manowce. Krytyka Kulinarna poleca miejscówki na Podkarpaciu

Autorka jednego z najpopularniejszych w Polsce blogów – Magda Grzebyk z "Krytyki Kulinarnej" wydała książkę "Cudne manowce", w której opisuje miejsca w Polsce, gdzie...

Tour de Pologne: w sobotę i niedzielę ulice Rzeszowa należą do kolarzy

W najbliższą sobotę i niedzielę w Rzeszowie odbędzie się wyścig kolarski Orlen wyścig Narodów – impreza towarzysząca Tour de Pologne, w której...

Reklama

Dom Seniora "Pogodna Dolina". Tutaj każdy czuje się jak w domu!

W Siedliskach, w otoczeniu przyrody i doliny Wisłoka, zaledwie 15 kilometrów od Rzeszowa, od roku działa Dom Seniora "Pogodna Dolina". Nowoczesny, całodobowy ośrodek...

W szpitalu PRO-FAMILIA w Rzeszowie powstało Centrum Chorób Piersi

W Szpitalu Specjalistycznym PRO-FAMILIA w Rzeszowie powstało Centrum Chorób Piersi, gdzie kobiety mają dostęp do szybkiej i kompleksowej diagnostyki oraz nowoczesnego...

Fizjoterapia pozwala na dobrą jakość życia nawet po urazach i operacjach

Z dr. Jędrzejem Płockim, fizjoterapeutą z Oddziału Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu w Szpitalu im. Świętej Rodziny w Rudnej Małej, rozmawia...

Nie da się zatrzymać młodości, ale skutecznie opóźnić starzenie się, tak!

Z lek. med. Aleksandrą Szczepańską, dermatologiem, wenerologiem, członkiem Polskiego Towarzystwa Medycyny Estetycznej i Anti-Aging Polskiego...

Jarmark Garncarski w Medyni. Zainspiruj się regionalną ceramiką

Medynia Głogowska i gmina Czarna garncarstwem słyną, o czym świadczy popularność organizowanego od lat Jarmarku Garncarskiego. W tym roku impreza odbędzie się w...

zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.