Reklama

Wspomnienie o Mrożku w Łańcucie

A A A
Antoni Adamski

Dodano: 17-09-2013

fot. Instytut Książki

fot. Instytut Książki

Dziś w Krakowie pogrzeb Sławomira Mrożka. Prochy znakomitego pisarza spoczną w krypcie kościoła św. Piotra i Pawła, w nowym Panteonie Narodowym. Warto przypomnieć o podkarpackim epizodzie dramatopisarza. Choć duch Sławomira Mrożka obecny jest w Łańcucie aż nazbyt często, on sam przebywał w tym mieście krótko. Przyjechał tu w kwietniu 1953 r. jako reporter krakowskiego "Dziennika Polskiego".  Reportaż pt. "Którędy biegnie linia" ukazał się 1 maja. Zobaczymy w nim miasto sprzed 60 lat. A także jego autora: młodego naiwnego dziennikarza, przejętego doktryną socrealizmu z którą za kilka lat rozliczy się w tomie opowiadań "Słoń".
 
Była wiosna, bo liczący wówczas 9 tys.mieszkańców Łańcut Sławomir Mrożek opisywał tak: "Żółte, niewielkie domki, ściśnięte trwożliwie na górce. Domki w opłotkach zasłaniające sobie twarze dłońmi bzów, krzewów rozmaitych. Główna szosa, roztrącająca je brutalnie w pędzie na zachód i wschód. Jedno kino "Znicz". Cztery gospody. Jeden pałac."
 
Pałac Potockich "wydaje się, że pożarł kilkaset tych małych, żółtych domków, taki siedzi nadęty, pyszny i milczący, błyskając o zachodzie słońca długimi rzędami ślepych okien"- pisał Mrożek, na którym zrobiła wrażenie potężna bryła budynku. "Ten masyw służy dziś jako pomoc szkolna dla młodzieży, która przybywa tutaj całymi wycieczkami, aby zapoznać się z pięknem, niegdyś ukrywanym zazdrośnie przez posiadacza-magnata. Ale ten masyw przypomina także przeszłość Łańcuta." Niezbyt wesoła to przeszłość, bo miasto wisiało u pańskiej klamki. Zaś pańska łaska -wiadomo - na pstrym koniu jeździ. Mieszkańcy mogli "podziwiać starą hrabinę uganiającą konno i kocze angielskiego księcia Kentu zjeżdżającego  w gościnę do egzotycznego, polskiego hrabiego. Sam Potocki dbał o zwierzynę w swoich lasach i o wódkę w swojej fabryce, do której angażował znakomitych fachowców. Pociąg pośpieszny przystawał w Łańcucie nie dla Łańcuta, ale dla hrabiego, który kupił ministerstwo kolei" - czytamy w reportażu.

Kaprysy szlachty

Były wobec pałacu różne koncepcje. Jeden z rozmówców Mrożka - radny Miejskiej Rady Narodowej, chciał tu umieścić siedzibę szkoły rolniczej. "Po co zachowywać te kaprysy szlachty?"- pytał. Zaś Mrożek odpowiedział: "Nie rozumiesz jeszcze w pełni nowego, socjalistycznego stosunku do kultury. Nie kaprysy Potockiego zachowujemy w pałacu, ale pracę setek rzemieślników-mistrzów, dzieła wielu pokoleń artystów, wyrażających oblicza swoich epok nie dla szlachty, lecz dla narodu". 
 
Władze znalazły kompromisowe wyjście. Obok pałacu w romantycznym parku miał powstać skansen z chałupami: biedniaka, średniaka i  kułaka - bogatego gospodarza. Ukazywałby on rozwarstwienie społeczne wyzyskiwanej przez feudała podłańcuckiej wsi. Skansen nie powstał, bo przyszedł Październik 1956. Za to o chłopskiej krzywdzie przez dziesięciolecia przypominał pamiątkowy głaz z odpowiednim napisem ustawiony tuż przy wejściu. Głaz znikł dopiero po zmianie ustroju.
 
Uspołeczniony przemysł gastronomiczny
 
Gastronomia łańcucka była znana z podłego żarcia i źle podawanych napitków - zauważył Mrożek dodając, że niegdyś hrabia Potocki wyszedł z miejscowej restauracji trzaskając drzwiami. Kawę podano mu w wyszczerbionej filiżance. Hrabia wpadł we wściekłość (i rozpacz), gdy przyszło mu skorzystać z toalety w tym lokalu. Zaś w roku 1953: "w gospodzie spółdzielczej na Rynku podaje się bardzo źle i niezbyt czysto przyrządzone potrawy. Kierowniczką kuchni jest była właścicielka byłej prywatnej restauracji. Trudno sądzić, aby ta kobieta staraniem o jakość i czystość potraw chciała robić reklamę uspołecznionemu przemysłowi gastronomicznemu"- ubolewał Mrożek.
 
Państwo nie takie rzeczy ma na głowie
 
Reklama
Jako przyjezdny Sławomir Mrożek narażony był na niewygody. W mieście nie było wówczas ani hotelu ani  innych najskromniejszych nawet miejsc noclegowych. Jeden z rozmówców dziennikarza tak usprawiedliwiał ten niedostatek: "Państwo nie takie rzeczy ma na głowie. Gdzieś tam się pan prześpi, nic się nie stanie". 
 
Inną bolączką Łańcuta była ciasnota. Brakowało lokali dla: bibliotek miejskiej i powiatowej, internatu  przy liceum, Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, dla zarządu powiatowego Związku Młodzieży Socjalistycznej, świetlicy przy Fabryce Śrub, zespołu amatorskiego "Lutnia" - zanotował dziennikarz, usprawiedliwiając ten stan rzeczy: "Łańcut - miasto powiatowe - napęczniał instytucjami i urzędami, przedsiębiorstwami i organizacjami, o jakich dawniej nie śnił". Zaś na budowie Fabryki Śrub "nie ma świetlicy. Już trzeci lokal udekorowany i odpowiednio urządzony zajmuje robotnikom inwestor na magazyn. Widziałem taką świetlicę. Skład narzędzi, ubrań roboczych, butów, beczek, a nad tym portrety i biało-czerwone girlandy z bibuły"- czytamy w "Dzienniku Polskim". 
 
Linia frontu między nowym a starym 

"Stary ustrój i stare myślenie stworzyły stary Łańcut, dziś tak niewygodny"- podkreślał Sławomir Mrożek, opisując Łańcut nowy - socjalistyczny."Fabryka Śrub w budowie - wielki gotowy już biurowiec, całe hektary placu budowy, nowa, robotnicza społeczność Łańcuta. W biurze personalnym siedzi osiemnastoletni chłopiec z Żołyni, który przyszedł aby zostać robotnikiem. Codziennie ciężarówki z okolicznych wsi dowożą ludzi na budowę. 200 chłopców z powiatu kształci się we Wrocławiu, aby natychmiast po ukończeniu budowy rozpocząć produkcję." W mieście buduje się wodociąg i "nowiutką rurą kanalizacyjną położoną w świeżym wykopie także biegnie linia frontu między nowym a starym. Po stronie nowego stoi już pierwszych dwanaście bloków mieszkalnych nowego osiedla, vis a vis starego pałacu".
 
Najważniejsze jednak, aby w ludzkich głowach zmieniło się myślenie - podkreślał dziennikarz. Nawet w ładnej główce prowincjonalnej panienki: "O panno Stasiu, która marzysz o kimś, kto bawiąc przejazdem w Łańcucie, zakocha się w tobie i porwie cię ku szumnemu życiu metropolii! Chyba nie wiesz, że linia pozostawia twoje marzenia po stronie starego. Twoje biedne marzenia stworzył nie księżyc nad parkiem, ale wiekowe panowanie panów Potockich, które skrępowało twoje miasteczko i myśli jego mieszkańców, że aż trzeba lat, aby te myśli się wyprostowały. Nie aktor filmowy, nie wędrujący dziennikarz wybawi cię od prowincjonalności, ale Państwowa Fabryka Śrub i inne duże obiekty przemysłu powstające obok i spółdzielnie produkcyjne w powiecie. One  nadadzą inny kierunek twoim marzeniom, mądrzejszym i rozleglejszym, nie sentymentalnym, ale prawdziwie czułym"- podkreślał Mrożek. Chyba na próżno, bo dziewczynom nie fabryki śrub ani spółdzielnie produkcyjne były w głowach. Ani wtedy, ani później.
 
Jan Grygiel - długoletni dziennikarz "Nowin" włóczył się na początku lat 50-tych po Krakowie w doborowym towarzystwie. Byli tam: Sławomir Mrożek, Ludwik Flaszen, Andrzej Kijowski, Leszek Herdegen, Olgierd Jędrzejczyk i czasami Konstanty Puzyna.

Mrożek był bardzo oszczędny w słowach, poważny, zamknięty w sobie. Nie lubił mówić o swojej pracy dziennikarskiej i dyskutować na tematy ideologiczne. Z upodobaniem słuchał groteskowych opowieści i dowcipów, które przyjmował z zimną obojętnością. Po dwóch minutach kwitował je wypowiadanym z powagą: "Ha, ha, ha". Była to maska młodego człowieka – wspominał Jan Grygiel.
 
Mrożek wykorzystywał później doświadczenia naiwnego socrealistycznego dziennikarstwa w swych opowiadaniach i dramatach. Uogólnił je, nadał im uniwersalny charakter. Pokazał w nich  naturę władzy, która ma charakter absolutu:

ARTUR: Pytam was: jeżeli nie ma nic i nawet bunt nie jest możliwy, to co można stworzyć z niczego, żeby było? (...) Możliwa jest tylko władza!(...) Tylko władza da się stworzyć z niczego. Tylko władza jest, choćby niczego nie było...
 
STOMIL: Jaką on ma władzę nad nami?
 
ARTUR: Jaką? To bardzo proste. Mogę was zabić...Władza nad życiem i śmiercią, co może mi dać większe panowanie?
"Tango"

KOMENTARZE

Zmarł autor Tanga

W czwartek rano w Nicei zmarł Sławomir Mrożek, dramatopisarz, prozaik i rysownik. Autor m.in. "Tanga" miał 83 lata...

Gdy się trzech głodnych "Na pełnym morzu" spotyka?

W piątek 29 listopada o godzinie 19:00 Teatr...

"Na pełnym morzu" w Teatrze Maska

Na jednoaktówkę Sławomira Mrożka "Na pełnym morzu" w reżyserii Joanny Zdrady...

Wołyńska historia Krzesimira Dębskiego. Spotkanie w Przemyślu

Krzesimir Dębski, znakomity kompozytor, dyrygent, skrzypek i producent muzyczny, w poniedziałek, 13 marca będzie gościł w Przemyskiej Bibliotece Publicznej. Pretekstem...

Volvo Car Poland pobudza sprzedaż ofertą "Lato bez VAT"

Sprzedaż Volvo Car Poland wskazuje na to, że segment aut premium szybko odradza się po spowolnieniu związanym z pandemią. Aby kontynuować czerwcowy trend wzrostowy, nasza marka sięga...

zobacz więcej
Reklama

Bieszczady! Jedyne góry, które mówią

Z Edwardem Marszałkiem, leśnikiem, rzecznikiem prasowym Regionalnej...

Jakob Laub. Jak absolwent rzeszowskiego gimnazjum pracował z Einsteinem

Przez trzy miesiące 1908 roku pochodzący z Rzeszowa fizyk Jakob Laub był bliskim współpracownikiem Alberta Einsteina. W Bernie pracował razem z nim nad...

40 lat temu "Solidarność" połączyła Polaków. To najważniejsze w tej historii

Alina Bosak: 40 lat temu, 17 września w Gdańsku przedstawiciele robotników z całej Polski utworzyli ogólnopolski Niezależny Samorządny...

Zmiany w podkarpackim urzędzie wojewódzkim. Wojewoda ma nowego rzecznika

Od 1 września wojewoda podkarpacki Ewa Leniart ma nowego rzecznika prasowego. Został nim Michał Mielniczuk, wcześniej zatrudniony w zespole prasowym...

Reklama

W środę pogrzeb Wojciecha Preisnera, fotografa rzeszowskich mediów

W niedzielę, 27 września zmarł Wojciech Preisner. Miał 52 lata. Msza żałobna fotografa, który przez wiele lat związany był z dziennikiem "Super Nowości"...

Pierwszy raz w chmurach. Felieton Magdy Louis

Latem 1985 roku po raz pierwszy w życiu leciałam samolotem. Wsiadłam w Warszawie, wysiadam we Frankfurcie, potem leciałam dalej do samego Nowego Jorku, nieistniejącymi już liniami Pan American. Pamiętam dobrze...

Stanisław Kruczek znów szefem Porozumienia Gowina w Rzeszowie

Partia Jarosława Gowina przeprowadza wybory do władz terenowych. Po sobotnich zjazdach na Podkarpaciu u sterów okręgu rzeszowskiego i krośnieńskiego pozostają ci sami prezesi...

Karol Palczak z Krzywczy: Maluję, odkąd pamiętam

Z Karolem Palczakiem, malarzem z Krzywczy, rozmawia Antoni Adamski

Nie żyje Barbara Wyrzykowska, łączniczka Powstania Warszawskiego

29 września zmarła Barbara Wyrzykowska, łączniczka Powstania Warszawskiego - pseudonim "mała Basia", działaczka Solidarności i wieloletni pracownik naukowy. Miała...

zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.