Reklama
REKLAMA
Automatycznie wyświetlimy artykuł za 10 sekund
Przejdź do artykułu
Reklama
Reklama

IPN nagrodził Świadków Historii - pośmiertnie Franciszka Kotulę

A A A
Alina Bosak

Dodano: 23-11-2022

Kotula podczas badań terenowych. Kadr z filmu pt. Swój nieznany w reżyserii Ronalda Dubiela.

Kotula podczas badań terenowych. Kadr z filmu pt. Swój nieznany w reżyserii Ronalda Dubiela.

Zbierają dokumenty, zdjęcia, relacje żyjących jeszcze świadków, dbają o to, by ta lokalna, najbliższa historia nie została zapomniana. To społecznicy i pasjonaci. Od ośmiu lat Instytut Pamięci Narodowej stara się docenić ich pracę przyznając nagrodę honorową „Świadka Historii”. We wtorek 22 listopada wręczono ja w Rzeszowie po raz dziewiąty. Otrzymało ja sześć osób z województwa podkarpackiego, w tym – pośmiertnie – Franciszek Kotula. Obok niego - pasjonaci, policjant i organizator służb specjalnych.
 
Uroczystość wręczenia nagrody honorowej IPN „Świadek Historii” podkarpackim laureatom XI edycji zgromadziła we wtorek wielu gości. Na scenie Wojewódzkiego Domu Kultury w Rzeszowie wyróżnienia odebrali: Barbara Krystyna Janczura, Tomasz Róg, Mariusz Skiba, Michał Jan Stręk, Magdalena Szczepańska oraz w imieniu śp. Franciszka Kotuli – Wanda Tarnawska, która współpracowała z Kotulą, a w 1998 roku współtworzyła Społeczny Komitet Wydania Dzieł Franciszka Kotuli. Odznaczenia dla „Świadków Historii” wręczył wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma.
Reklama
 
Tytuł „Świadka Historii” przyznawany jest raz w roku instytucjom, organizacjom i osobom prywatnym szczególnie zasłużonym dla upamiętniania historii Narodu Polskiego oraz wspierającym pion edukacyjny Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w realizacji ustawowej działalności w obszarach edukacyjnym, naukowym i wydawniczym w poszczególnych regionach kraju. Nagroda jest przyznawana obywatelom polskim oraz osobom niebędącym obywatelami polskimi. Może być także przyznana pośmiertnie. 

Pamięć o Kotuli

Tak stało się w tym roku w przypadku Franciszka Kotuli, znakomitego etnografa, który przez kilkadziesiąt lat niestrudzenie gromadził wiedzę o Rzeszowszczyźnie, ale i poza jej granicami. Jego potężny dorobek zawarty jest w wielu książkach i zbiorach Muzeum Etnograficznego, ale wciąż czeka na skatalogowanie, co znacznie ułatwiłoby kolejnym pokoleniom i badaczom sięganie do tej niezwykle wartościowej spuścizny.
 
Franciszek Kotula (1900-1983) urodził się w Głogowie Małopolskim. Ukończył Seminarium Nauczycielskie w Rzeszowie i Wyższy Kurs Nauczycielski w Toruniu. Od 1920 r. pracował jako nauczyciel szkół powszechnych w Straszydlu k/Rzeszowa, Głogowie, Budach Głogowskich, Tyczynie, a od 1932 r. w Rzeszowie. W 1935 r. Zarząd Towarzystwa Regionalnego Ziemi Rzeszowskiej powierzył mu zorganizowanie muzeum w Rzeszowie. Od tego momentu społecznie pełnił funkcję kierownika Muzeum Regionalnego Ziemi Rzeszowskiej, a w czasie okupacji niemieckiej pracował jako kierownik szkoły w Zwięczycy, pełniąc jednocześnie funkcję kierownika Muzeum Miejskiego w Rzeszowie, a po zakończeniu działań wojennych został kustoszem Muzeum Miasta Rzeszowa. W latach 1950–1959 piastował stanowisko dyrektora Muzeum Okręgowego w Rzeszowie, a od 1970 r. kierownika Działu Etnograficznego Muzeum. Od 1955 r., przez cztery kadencje, był radnym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. Bibliografia prac Franciszka Kotuli obejmuje około 600 pozycji, w tym takie książki jak m.in. „Z Sandomierskiej Puszczy”, „Folklor słowny osobliwy”, „Rozmowy ze skorupami”, „Po Rzeszowskim Podgórzu błądząc”, „Opowieści ziemi”, „Miasteczko. Na przykładzie Głogowa Małopolskiego i jego sąsiadów”, „Chłopi bronili się sami”, „U źródeł”. Niezwykły przewodnik po Rzeszowie – „Tamten Rzeszów, czyli wędrówka po zakątkach i historii miasta” ukazał się dopiero w 1985 r., już po jego śmierci. Kotula zostawił także następnym pokoleniom niezwykle cenną kronikę ostatnich lat społeczności żydowskiej w Rzeszowie i czasów Zagłady – „Kronika tamtych dni. Losy Żydów rzeszowskich 1939–1944”, która została przetłumaczona na język angielski. Dziś Franciszek Kotula jest patronem Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie, jak również osiedla Krakowska-Południe w Rzeszowie, a także Miejsko-Gminnego Domu Kultury w Głogowie Małopolskim.
Reklama

Regionaliści z Lubaczowa i Roztocza Południowego 

Wśród „Świadków Historii” nie po raz pierwszy znaleźli się też regionaliści związani z ziemią lubaczowską i podkarpacka częścią Roztocza.
 
Jedna z nich jest Barbara Krystyna Janczura (ur. 1957 r. w Lubaczowie), córka i wnuczka Sybiraków wywiezionych do Kazachstanu. Wnuczka przedwojennego policjanta Wojciecha Mielnika deportowanego na Kołymę, późniejszego żołnierza Armii Polskiej w ZSRS gen. Władysława Andersa. W 1992 r. odbyła podróż do Kazachstanu, w poszukiwaniu grobów babci i wujka. Od grudnia 2021 roku pełni funkcję wiceprezesa Terenowego Koła Związku Sybiraków w Lubaczowie. Jest też wieloletnim członkiem Zarządu Oddziału w Jarosławiu. Należy do Wspólnoty Wnuków Sybiraków z siedzibą w Białymstoku. Założyła i prowadzi blog: https://sybiracylubaczow.blogspot.com/, na którym zamieszcza informacje dotyczące działalności Terenowego Koła Sybiraków w Lubaczowie. Pamięć o zesłańcach przekazuje podczas spotkań z młodzieżą, uroczystości upamiętniających tamte dramatyczne wydarzenia. Wydała książki: „Ponury cień Sybiru: wspomnienia z zesłania, czyli wspomnienia z 6-letniego pobytu swojej rodziny na zesłaniu w Kazachstanie w latach 1940-1946”, „Cierniowym szlakiem: z piekła Kołymy do Armii Andersa” i „Sybiracy. Historia Koła Związku Sybiraków w Lubaczowie”, a także wierszowane wspomnienia w tomiku „Zobowiązanie”.
Reklama
 
Również w Lubaczowie urodził się Tomasz Róg (ur. 1980 r.), historyk regionalista, kolekcjoner (właściciel kolekcji pamiątek z powiatu lubaczowskiego i Kresów Wschodnich RP), pomysłodawca i redaktor „Cieszanowskich Zeszytów Regionalnych”. Obecnie pracuje jako nauczyciel historii w Szkole Podstawowej w Cieszanowie oraz dokumentalista w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Cieszanowie. Od 2021 r. jest przewodniczącym Koła Polskiego Towarzystwa Historycznego w Cieszanowie. Uczestniczył w licznych konferencjach naukowych i popularnonaukowych, jest autorem wystaw w ramach Festiwalu Dziedzictwa Kresów. W ciągu kilkunastu lat zgromadził wiele relacji świadków historii. Część z nich w postaci filmów została zamieszczona na portalu Archiwum Społeczne Gminy Cieszanów (www.archiwumcieszanow.pl). Tomasz Róg od kilkunastu lat współpracuje z rzeszowskim Oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej, zarówno w sferze naukowej, jak również edukacyjnej. Wymiernym efektem tej współpracy są liczne publikacje i udział w konferencjach naukowych, wykłady otwarte oraz zorganizowane wernisaże wystaw IPN. Bierze czynny udział w pracach zespołu badającego relacje polsko-ukraińskie na terenach dzisiejszego Podkarpacia, a świadectwem zaangażowania są publikacje jego autorstwa, wydane przez IPN: „…i zostanie tylko pustynia. Osobowy wykaz ofiar konfliktu ukraińsko-polskiego 1939–1948. Gmina Cieszanów, powiat Lubaczów” oraz „Rudka. Dzieje wsi i jej zagłada”. To także z jego inicjatywy podczas kolejnych edycji Cieszanów Rock Festiwal (obecnie Ciesz Fanów Festiwal), IPN w sposób bliski młodemu pokoleniu prezentował najnowsze dzieje Polski.
Reklama
 
Trzecią nagrodzoną przez IPN osobowością z Roztocza jest Magdalena Szczepańska (ur. 1977 r. w Tomaszowie Lubelskim), radna Rady Gminy w Bełżcu, założycielka i prezes Stowarzyszenia „Ocalić od zapomnienia” w Brzezinach Bełżeckich, które angażuje się w upamiętnienie osób, wydarzeń, rocznic i miejsc pamięci związanych z działalnością konspiracji niepodległościowej na Narolszczyźnie, i  w tym roku zwyciężyło w konkursie o nagrodę „Przeszłość/Przyszłość” w kategorii „Upamiętnienie w terenie”, organizowanym przez Fundację im. Janusza Kurtyki. Wśród wielu działań na rzecz kultywowania pamięci historycznej są m.in. 75 rocznica obrony Brzezin – śladami por. Stefana Kobosa „Wrzosa”; projekty „W Hołdzie Żołnierzom Niezłomnym – Cichy Memoriał” i „Śladami kompanii „Narol”; „Dumni z historii” – 80. rocznica powstania kompanii AK „Narol”, czego efektem było odsłonięcie na rynku w Narolu muralu i tablicy pamiątkowej. Od 2021 r. Magdalena Szczepańska pełni także społeczną funkcję wiceprezesa Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość i wiceprezesa Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Lokalnego „Zamojszczyzna”. 

Świadkowie w mundurach

Wśród wyróżnionych w tym roku przez IPN znalazł się również pochodzący z Jasła młodszy inspektor dr Mariusz Skiba, oficer Komendy Wojewódzkiej Policji w Rzeszowie, naczelnik Wydziału Komunikacji Społecznej, a także społecznik - od kilkunastu lat jest w zarządzie Stowarzyszenia Miłośników Jasła i Regionu Jasielskiego. Jest autorem kilkunastu artykułów naukowych poświęconych historii formacji policyjnych, dziejom regionu oraz sprawom bezpieczeństwa na Podkarpaciu. Był inicjatorem powstałej we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie monografii jubileuszowej z okazji 100. rocznicy powstania Policji Państwowej pt. „W służbie państwu i społeczeństwu. Z dziejów formacji policyjnych na Podkarpaciu (1919-2019)”. Angażuje się w upamiętnianie ofiar Zbrodni Katyńskiej, przez publikacje, a także doprowadzenie do wykonania tablic upamiętniających policjantów pomordowanych na Wschodzie, umieszczonych na budynkach siedzib komend w Łańcucie, Mielcu i Głogowie Małopolskim, oraz tablicy poświęconej patronowi Policji woj. podkarpackiego, inspektorowi Wiktorowi Zygmuntowi Sas-Hoszowskiemu. Współpracował z Oddziałowym Biurem Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Rzeszowie przy opracowaniu biogramów funkcjonariuszy. Był inicjatorem powstania wystawy KWP w Rzeszowie Policja w służbie Niepodległej, przypominającej o losach policjantów II Rzeczypospolitej oraz o etosie policyjnej służby. W ubiegłym roku w Ogrodach Bernardyńskich w Rzeszowie zaprezentowano wystawę Państwowy Korpus Bezpieczeństwa – Policja Polskiego Państwa Podziemnego w dokumentach, w organizacji której również brał udział. Był także współorganizatorem konferencji popularnonaukowych na Podkarpaciu. 
Reklama
 
Nagrodę w czwartek odebrał także Michał Jan Stręk (ur. 1947 r. w Szczecinie), współtwórca NSZZ „Solidarność”. Przewodnik górski i ratownik GOPR, absolwent Wydziału Budownictwa Lądowego i Inżynierii Środowiska na Politechnice Rzeszowskiej. Przez wiele lat pracował jako projektant w Biurze Projektowo--Badawczym Budownictwa Ogólnego w Rzeszowie, a potem w Biurze Projektowym Budownictwa Wiejskiego, gdzie organizował i pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Zakładowej „Solidarność”. W 1981 r. był delegatem na I Walny Zjazd Delegatów „Solidarności” Regionu Rzeszowskiego. Po wprowadzeniu stanu wojennego wspólnie ze Zbigniewem Sieczkosiem zorganizował konspiracyjną Regionalną Komisję Wykonawczą „Solidarność” w Rzeszowie. Angażował się w pomoc internowanym i aresztowanym. Sam również, od 29 sierpnia 1982 r. do 11 września 1982 r. był internowany w Ośrodku Odosobnienia w Uhercach. W latach 1982–1989 był członkiem RKW Rzeszów i uczestnikiem działań podziemia solidarnościowego. Zajmował się m.in. organizacją siatek kolportażowych i struktur podziemia solidarnościowego w regionie rzeszowskim. Utrzymywał łączność z innymi ośrodkami konspiracji w kraju m.in. w Warszawie, Lublinie, Krakowie i Gdańsku, na Dolnym Śląsku oraz na terenie Polski południowo-wschodnie, przez co w latach 1982–1988 był wielokrotnie zatrzymywany. W lutym 1989 r. współorganizował Komitet Obywatelski przy RKW w Rzeszowie, następnie przemianowany na Rzeszowski Komitet Obywatelski „Solidarność”. W III RP zaangażował się w organizację służb specjalnych. W latach 1990–1996 i ponownie w latach 1997–2001 był szefem Delegatury Urzędu Ochrony Państwa w Rzeszowie. W 1998 r. został zastępcą dyrektora sekretariatu koordynatora ds. służb specjalnych, ministra Janusza Pałubickiego. W latach 2000-2001 współtworzył i był pierwszym komendantem Centralnego Ośrodka Szkolenia Urzędu Ochrony Państwa w Emowie k. Warszawy. Po zakończeniu pracy zawodowej zajął się popularyzacja historii. Jest autorem książki „Solidarność trwa. Świadectwo sprzeciwu i oporu 1981–1989”, a także współtwórcą Rzeszowskiej Grupy Ujawnić Prawdę i członkiem Stowarzyszenia Represjonowanych w Stanie Wojennym Województwa Podkarpackiego. Był także podkarpackim pełnomocnikiem projektu Encyklopedia Solidarności, w latach 2008–2010 doradcą Sejmowej Komisji Śledczej ds. tzw. nacisków w VI kadencji Sejmu RP, a w latach 2012–2015 członkiem Rady Konsultacyjnej przy Centralnym Ośrodku Szkolenia Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Reklama
 
Gala wręczenia nagród dla "Świadków Historii". Fot. Materiały prasowe
 
Nagrodę „Świadek Historii” jak co roku przyznała kapituła, której przewodniczącym jest Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. „Świadek Historii" uzupełnia ogólnopolską nagrodę IPN „Kustosz Pamięci Narodowej". 

Uroczystości w Rzeszowie towarzyszył recital zespołu „Buen Camino”, który zaprezentował twórczość mjr. Adama Kowalskiego w Rzeszowa, poety, legionisty, żołnierza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Reklama
Reklama
Reklama
zobacz więcej

POLECANE

RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.