Reklama

Margaret Beels, córka jedynego noblisty z Podkarpacia, w Rymanowie

A A A
Aneta Gieroń

Dodano: 10-08-2019

Margaret Beels. Fot. Tadeusz Poźniak

Margaret Beels. Fot. Tadeusz Poźniak

ZDJĘCIA

zobacz wszystkie ›
W piątek w Rymanowie, miasteczku z ponad 600-letnią historią, w którą wpisuje się 500 lat wspomnień o rymanowskich Żydach, rozpoczęły się XI Dni Pamięci Żydowskiej Społeczności Rymanowa. W tym roku wyjątkowe, bo do miasteczka przyjechała 85-letnia Margaret Beels, córka wybitnego fizyka, Izydora Izaaka Rabi, jedynego noblisty, który urodził się na Podkarpaciu, w Rymanowie, a której towarzyszyła czwórka wnuków noblisty. Dla wszystkich była to pierwsza wizyta w Polsce, na Podkarpaciu, w Rymanowie  i jakże inna od tej, jaką w 1971 roku zapamiętał Izydor Izaak Rabi. Noblista tylko raz odwiedził miejsce, w którym się urodził, ale przygnębił go widok zrujnowanej synagogi i zdewastowanego cmentarza żydowskiego. Dziś zarówno synagoga jak i cmentarz w Rymanowie są świadectwem, jak pamięć o rymanowskich Żydach udało się przywrócić i ożywić na nowo. Dzięki Izydorowi Izaakowi Rabi Rymanów też pierwszy i ostatni raz gościł na pierwszej stronie najważniejszej amerykańskiej gazety „The New York Times”, gdy ta w 1988 roku na pierwszej stronie umieściła informację o śmierci wybitnego fizyka urodzonego w małym mieście na Podkarpaciu.
 
Margaret Beels spotkała się w piątek z mieszkańcami Rymanowa, złożyła kwiaty pod tablicą poświęconą pamięci swego ojca oraz wzięła udział w modlitwie szabasowej, gdzie w synagodze wysłuchała pieśni kantora Izraela Schorr’a, rymanowskiego rodaka. Jej przyjazd do Polski to zasługa Andrzeja Potockiego, dziennikarza i publicysty, autora książek o podkarpackich Żydach, który przygotował też wykład poświęcony życiu oraz osiągnięciom naukowym jedynego noblisty z Podkarpacia.
 
Sam Izydor Izaak Rabi urodził się 29 lipca 1898 r. w Rymanowie. Jego ojciec Dawid Rabi pochodził z małej wioski w okolicach Rymanowa. Matka Szejndla Jentel Taig była rymanowianką. Obydwoje wychowywali się w bardzo pobożnych chasydzkich rodzinach. 
 
Margaret Beels nawet  nie ukrywała, jak bardzo jest wzruszona, chodząc po miejscach, z którymi do 4. roku życia związany był jej ojciec.
 
- Jesteśmy szczęśliwi, że jesteśmy w Rymanowie, bo przecież w połowie pochodzimy stąd, z Podkarpacia – mówiła. 
 
Zachwycone były też jej dzieci: Aleksander oraz Jessica. Nieobecna była młodsza siostra Margaret, Nancy, ale do Rymanowa przyjechały jej dwie córki. Wszyscy zapowiedzieli, że na Podkarpacie na pewno powrócą.
 
Tym bardziej, że pamięć o Izydorze Izaaku Rabi jest w rodzinie starannie pielęgnowana, podobnie jak wiele anegdot z nim związanych.
 
 
Fot. Tadeusz Poźniak
 
Margaret Beels doskonale pamięta okoliczności, w jakich ojciec otrzymał Nagrodę Nobla. Komitet zadzwonił już po wojnie, bo w czasie II wojny światowej nagród nie przyznawano i zaproponował wyróżnienie za 1943 rok. Rabi  absolutnie się nie zgodził, mówiąc, że ta należy się Otto Stern, a on może przyjąć za rok 1944. Tak też się stało.
 
- 4-letni Izydor Rabi i jego matka opuścili Rymanów w 1902 roku i z Hamburga wypłynęli do USA. Do Nowego Jorku dotarli 6 września. Jak wynika z karty pokładowej na Ellis Island w Nowym Jorku, Izydor miał wówczas 4 lata – opowiada Andrzej Potocki, dziennikarz i publicysta, autor licznych publikacji poświęconych podkarpackim Żydom.
 
Po ukończeniu college’u Izydor Rabi zapisał się na inżynierię i chemię w Cornell University,  gdzie otrzymał stypendium. Po studiach licencjackich zatrudnił się jako chemik w laboratorium, gdzie zajmował się analizą mleka matki oraz lakieru do mebli. 
Reklama
 
- Za napisanie podręcznika dla szkoły w Brooklynie otrzymał stypendium uniwersyteckie i kontynuował studia magisterskie z chemii. Jednak w 1923 r. przeniósł się na Uniwersytetu Columbia, gdzie mógł studiować fizykę. Tam poznał Helen Newmark, z którą ożenił się 17 sierpnia 1926 r. i z tego związku miał dwie córki: Margaret i Nancy. W wieku 25 lat został wykładowcą w City College. Po opracowaniu doktoratu na Uniwersytecie Columbia w 1927 r. uzyskał stypendium na europejskie studia podyplomowe, gdzie wtedy prowadzono najważniejsze prace z dziedziny fizyki – dodaje Potocki.
 
W Europie spotkał się i współpracował z wybitnymi fizykami tamtych czasów. Pracował m.in. w Getyndze w instytucie profesora Arnolda Sommerfelda, w instytucie Nielsa Bohra w Kopenhadze, gdzie uzyskał zgodę na badania, na Uniwersytecie w Hamburgu w laboratorium Otto Sterna – tam też chodził na seminaria do Wolfganga Paulego, w instytucie Wernera Heisenberga w Lipsku. Słuchaczem wykładów w Lipsku był m.in. Robert Oppenheimer, jego późniejszy przyjaciel i współpracownik. Po wyjeździe Heisenberga do Ameryki Rabi wrócił do profesora Paulego w Zurychu. Prawdopodobnie największy wpływ na rozwój naukowy doktora Rabiego wywarł Otto Stern, który zdobył nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki rok wcześniej niż on i to właśnie o niego upomniał się w Komitecie Noblowskim.
 
- Kiedy skończyło się stypendium, Izydor Rabi wrócił do Ameryki. W kwietniu 1929 r. z polecenia Heisenberga dostał pracę wykładowcy w Uniwersytecie Columbia. Był pierwszym Żydem na wydziale fizyki Uniwersytetu Columbia, który awansował z wykładowcy na profesora nadzwyczajnego. W 1964 r. został mianowany profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Columbia – mówi rzeszowski publicysta. 
 
Kiedy Harold Urey, profesor Uniwersytetu Columbia, zdobył Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w 1934 r., dał Rabiemu połowę jej wartości, aby mógł kontynuować badania. W 1937 r. badania te doprowadziły go do wniosków w zakresie metody pozwalającej na mierzenie właściwości magnetycznych jąder atomowych, za którą w 1944 r. otrzymał Nagrodę Nobla. Jego praca umożliwiła dokładne pomiary niezbędne do opracowania zegara atomowego, lasera i diagnostycznego skanowania ludzkiego ciała za pomocą jądrowego rezonansu magnetycznego.
 
 
Margaret Beels w synagodze w Rymanowie. Fot. Tadeusz Poźniak
 
Zaraz po II wojnie dr Rabi rozpoczął starania o kontrolowanie atomu, pracując najpierw z Oppenheimerem nad przygotowaniem Planu Barucha dla międzynarodowej kontroli energii atomowej. Dołączył do Enrico Fermiego, by sprzeciwić się kolejnemu krokowi w wyścigu zbrojeń, bombie wodorowej skonstruowanej przez m.in. dra Edwarda Tellera. Zastąpił Oppenheimera na czele Generalnego Komitetu Doradczego Komisji Energii Atomowej, a od 1952 r. był przewodniczącym Komitetu Doradczego ds. Nauki przy prezydencie Stanów Zjednoczonych Dwighcie Eisenhowerze. 
 
 
- 5 lipca 1971 r. Izydor Izaak Rabi wraz z żoną odwiedzili miasto swojego urodzenia. On sam przeżył w tym mieście cztery lata i może nawet przez rok chodził do chederu. Zmarł 11 stycznia 1988 r.
 
Dzień później w najważniejszej gazecie USA The New York Times na pierwszej stronie ukazała się informacja o śmierci profesora Rabiego: „Isidor Isaac Rabi, pionier badający atom i główną siłę fizyki XX wieku, zmarł wczoraj w swoim domu na Riverside Drive po długiej chorobie. Miał 89 lat. W ten oto sposób przypieczętowano jego niepodważany wkład w rozwój nauki światowej – stwierdza Andrzej Potocki.

KOMENTARZE

Na Podkarpaciu prawdziwie zimowy weekend dla narciarzy

Dopiero pod koniec stycznia, ale lepiej późno...

Polak, Rusin, Żyd, Niemiec i Cygan tworzą Podkarpacie

Z Andrzejem Potockim, dziennikarzem, publicystą...

Wakacje w Bieszczadach to nie obciach. W poniedziałek BIZNESiSTYL.pl "Na Żywo"

Grzegorz Chudzik, naczelnik Grupy Bieszczadzkiej GOPR, radomiak, który życie związał z Bieszczadami i od 10 lat w Sanoku "gazduje" Grupie...

Podkarpackie na wakacje. Bieszczady Andrzeja Potockiego

Andrzej Potocki, dziennikarz, reportażysta, autor ponad 20 książek o Bieszczadach i Beskidzie Niskim, nie ma wątpliwości, że Bieszczady to nie tyle kraina geograficzna, co klimat miejsca...

zobacz więcej
Reklama

Milioner, który dla Puszczy Karpackiej porzucił biznes

Z Antonim Kostką, doktorem geologii, biznesmenem...

Zmarła Laila Arifulina. Tancerka baletowa i choreografka

W środę, 3 lipca, po ciężkiej chorobie...

Duhlowie. Od łapania wszy z huculskich kożuchów do szpitala w Łańcucie

Na starych zdjęciach z rodzinnego albumu szachownica szpitalnej podłogi lśni czystością. W szklanej szafie z instrumentarium chirurga równym rzędem...

Efekt motyla w Cieszanowie. Historia uczy i tylko prawda jest ciekawa

Z Tomaszem Rogiem, historykiem regionalistą, dyrektorem Muzeum Kresów w Lubaczowie, rozmawia Alina Bosak

Mężczyzna od kuchni. Rockman, lekarz, tata

Konrad Baum, lekarz, specjalista neurolog, certyfikowany neurosonolog z zakresu m.in. UDP tętnic szyjnych i domózgowych.Wokalista i gitarzysta zespołu muzycznego DOC. Prywatnie tata Kornela i Niny. W 2017 r. wraz...

Reklama

Dawid "Cygan" Kostecki nie żyje

Nie żyje 38-letni Dawid "Cygan" Kostecki. Znany rzeszowski pięściarz popełnił samobójstwo w Areszcie Śledczym w Białołęce. O śmierci Kosteckiego napisał na Twitterze Mateusz Borek, dziennikarz Polsat Sport pochodzący z Dębicy...

Porsche może mieć każdy, ale rzeźbę już nie!

Z Dagmarą Kowal, marszandką sztuki, właścicielką DagArt Galerie, rozmawia Aneta Gieroń

Dyrektorka uniwersyteckiej biblioteki mistrzynią Polski w triathlonie

Ma stopień naukowy doktora i dyplom MBA IT uzyskany w Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie, a od niedzieli, 30 czerwca także złoty medal Mistrzostw Polski...

Przedwojenny Rzeszów. Dzieje firmy kupieckiej I. Schaitter i Spółka

Od 1780 do końca 1949 roku działał w Rzeszowie sklep, w którym - jak podkreślali klienci - "można kupić wszystko". Kolejne pokolenia właścicieli zapisały...

Wszyscy jesteśmy wieśniakami. Folkowisko z Gorajca

Nocą śpiewają i tańczą przy rozpalonych ogniskach. W rytm folkowych melodii powiewają kwieciste chusty i suknie kobiet. Potem wstają skoro świt, by spróbować swoich sił w tradycyjnej ciesielce...

zobacz więcej

POLECANE

VIP Biznes&Styl Nr 63

VIP Biznes&Styl Nr 63
w numerze m.in.:

Milioner, który dla Puszczy Karpackiej porzucił biznes Tomasz Róg, efekt motyla w Cieszanowie Maria i Marcin Piotrowscy Folkowisko z Goracja Porsche może mieć każdy, ale rzeźbę już nie! Za 2 lata S19 połączy Rzeszów z Lublinem Dzieje firmy kupieckiej I. Schaitter i Spółka Kongres i Targi TSLA EXPO 2019
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Cegielniana 18c/3, 35-310 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.